Stefan Pomarański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stefan Pomarański
major piechoty major piechoty
Data i miejsce urodzenia 7 września 1893
Warszawa
Data i miejsce śmierci 15 grudnia 1944
Flossenbürg
Przebieg służby
Lata służby 1914-1945
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi Złoty Wawrzyn Akademicki Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kawaler Orderu Palm Akademickich (Francja)
Odznaka 1 Kompanii Kadrowej

Stefan Pomarański (ur. 7 września 1893 w Warszawie, zm. 15 grudnia 1944 we Flossenbürgu) – major piechoty Wojska Polskiego, historyk, instruktor skautowy i harcerski.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Podporucznicy legioniści Zygmunt Żarski-Radoński i Stefan Pomarański
Zygmunt Cšadek (drugi od lewej) podczas odczytu na temat „Dusza wielkiej wojny w powieści” (21 stycznia 1932). W środku ppłk Zygmunt Cšadek

Działalność niepodległościową rozpoczął w Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie”. W 1912 wstąpił do Polskich Drużyn Strzeleckich, gdzie przybrał pseudonim Borowicz. Od sierpnia 1914 razem z bratem Zygmuntem w Legionach Polskich. 6 sierpnia 1914 wymaszerował z Krakowa w składzie 2 plutonu 1 kompanii kadrowej (brat służył w 3 plutonie). W maju 1915 ranny pod Tarłowem. We wrześniu 1915 oddelegowany do Polskiej Organizacji Wojskowej. Był m.in. dowódcą warszawskiego okręgu miejskiego i dowódcą szkoły podchorążych w Warszawie. Był pracownikiem Biura Komisji do Spraw Jeńców Tymczasowej Rady Stanu[1]. W lipcu 1917 aresztowany przez władze niemieckie, zbiegł z obozu internowanych w Szczypiornie. Następnie przebywał w Zamościu, gdzie wraz z braćmi Zygmuntem i Józefem założył Księgarnię Polską i wydawał Kronikę Powiatu Zamojskiego (od 1919 Teka Zamojska). W czasie wojny bolszewickiej był komendantem Kwatery Głównej Sztabu Ścisłego Naczelnego Wodza, przygotowywał komunikaty prasowe Sztabu Generalnego.

Ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie potem pracował naukowo (zajmował się głównie historią powstania styczniowego i Legionów Polskich, m.in. zbadał i ogłosił drukiem akta komisji śledczej w sprawie Romualda Traugutta i napisał historię 36 pp LA). W 1922 uzyskał doktorat na UW (uzyskanie tytułu doktora filozofii ogłoszono w 1934[2]). Był pomocnikiem referenta w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, po czym został zwolniony z dniem 30 czerwca 1922 na własną prośbę i przeszedł do pracy w Archiwum Akt Dawnych[3]

W 1928 wrócił do czynnej służby wojskowej, był dowódcą kompanii 36 pp LA. We wrześniu 1935 przeniesiony w stan spoczynku w stopniu majora.

Po wybuchu II wojny światowej walczył w obronie Lwowa, następnie internowany na Węgrzech działał w konspiracji. Aresztowany przez Gestapo, został zamordowany w obozie koncentracyjnym Flossenbürg 15 grudnia 1944 roku.

Starszy brat Zygmunta Pomarańskiego i Józefa Pomarańskiego (zamordowani w obozie w Oświęcimiu).

Jego dziećmi byli Przemysław (poległ w wojnie obronnej Polski 1939 roku), Leszek (zginął w powstaniu warszawskim), Sława (zm. 2015), Mirosław (zm. 1989) i Wanda (zm. 2010).

Skauting[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 1911 roku Stefan Pomarański zorganizował pierwszą w Warszawie męską drużynę skautów przy polskim prywatnym gimnazjum na ul. Smolnej Dolnej 4 (najprawdopodobniej źródło 1 WDH). Stało się to możliwe, ponieważ właściciel, a zarazem dyrektor szkoły Marian Rychłowski, dawny zesłaniec polityczny, był gorącym patriotą, stronnikiem Obozu Niepodległościowego, całkowicie przekonanym o bliskim już wybuchu wojny światowej. Uważał, że młodzież polska weźmie w niej udział z bronią w ręku, a więc powinna być do tej walki przygotowana, zaś program ćwiczeń skautowych znakomicie się do tego nadawał.

Z chwilą wybuchu I wojny światowej wielu wychowanków gimnazjum Rychłowskiego przekradło się przez granicę zaborów i walczyło w Legionach. Wśród nich byli: drużynowy 1 WDH i jego zastępca. W 1916 stanął na czele Polskiej Organizacji Skautowej, brał udział w zjednoczeniu polskiego ruchu skautowego i utworzeniu Związku Harcerstwa Polskiego.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Włodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 221.
  2. Zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych. Stwierdzenia. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 7, s. 91, 12 marca 1934. 
  3. Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego”. Nr 26, s. 464, 19 sierpnia 1922. 
  4. a b c d e f g h Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 586-587.
  5. Zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych. Stwierdzenia. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 4, s. 27, 19 marca 1935. 
  6. 6 sierpień: 1914 - 1934, Warszawa: Zarząd Główny Związku Legjonistów Polskich, 1934, s. 20.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polski Słownik Biograficzny, Tom XXVII/2, zeszyt 113, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1982
  • Grzegorz Mazur: Biuro Informacji i Propagandy SZP-ZWZ-AK 1939-1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1987, s. 408. ISBN 83-211-0892-X.