Tachikawa Ki-54

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tachikawa Ki-54

Tachikawa Ki-54 – japoński samolot szkolno-treningowy z okresu II wojny światowej. Ki-54 służył we wszystkich szkołach lotniczych Armii Japońskiej zajmujących się szkoleniem załóg samolotów wielosilnikowych. Po zakończeniu II wojny światowej używany był przez siły powietrzne Chin Ludowych, Korei Północnej i Republiki Chińskiej, oraz przez krótki okres przez jednostki RAF-u, RAAF-u i Francuskich Sił Powietrznych. W czasie II wojny światowej samolot nosił amerykańską nazwę kodową Hickory (dosł. orzesznik).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Samolot powstał na zamówienie Koku Hombu (japońskiego ministerstwa ds. Lotnictwa)[1]. Jego projekt powierzono Riyokichiowi Endo, a produkcję zakładom Takachiwa, zamówienie złożono pod koniec 1939[1]. Według zamówienia Koku Hombu, samolot miał służyć do kompleksowego szkolenia i treningu całych załóg bombowców – pilotów, radiooperatorów, nawigatorów, bombardierów i strzelców pokładowych[1]. Osiągi samolotu i jego właściwości pilotażowe miały być zbliżone do osiągów ówczesnych japońskich średnich bombowców[1].

Główny projektant samolotu, Ryokichi Endo, zaprojektował dwusilnikowy dolnopłat z wciąganym podwoziem napędzany dwoma silnikami Hitachi Ha-13a o mocy 510 KM każdy ze śmigłami typu Hamilton o zmiennym skoku[1].

Pierwszy lot prototypu samolotu, który otrzymał oznaczenie Ki-54, odbył się w połowie 1940[1]. Po wprowadzeniu niewielkich poprawek, między innymi korygujących tendencję samolotu do ciężkich lądowań na nos[1], samolot wszedł do produkcji w 1941 jako „Samolot Armii Treningu Zaawansowanego Typ 1, Model A” z oznaczeniem Ki-54a[2]. Samoloty wyprodukowane w pierwszej serii zostały przeznaczone przede wszystkich do szkolenia zaawansowanego pilotów[2]. Samoloty wyprodukowane w drugiej serii („Samolot Armii Treningu Operacyjnego Typ 1, Model B”, Ki-54b) były przeznaczone już do szkolenia pełnych załóg i otrzymały pełne wyposażenie bombardierskie oraz strzeleckie, na które składały się cztery pojedyncze karabiny maszynowe wz. 89 7,7 mm[2]. W tej wersji samoloty te były używane przez wszystkie japońskie wojskowe szkoły lotnicze szkolące pilotów samolotów wielosilnikowych i zostały wyprodukowane w największej ilości egzemplarzy[2].

Kolejna wersja samolotu, Ki-54c, służyła jako lekki samolot transportowy i komunikacyjny[2], od poprzednich wersji różniła się gładką powierzchnią górnej części kadłuba, gdzie wcześniej znajdowały się stanowiska strzeleckie i kabina nawigatora[3]. W tej wersji samolot mógł przewozić do ośmiu pasażerów[3]. Produkowano także podobny model o oznaczeniu Y-59 przeznaczony dla operatorów cywilnych[1].

Pod koniec wojny budowano jeszcze w niewielkich ilościach „Bombowiec Patrolowy Armii Typ 1, Model D” (Ki-54d) przeznaczony do zwalczania okrętów podwodnych[3]. W wersji Ki-54d samolot był uzbrojony w osiem 60-kilogramowych bomb głębinowych[3].

W czasie wojny rozpoczęto jeszcze prace na całkowicie drewnianą wersją Ki-54c, która otrzymała oznaczenie Ki-110 ale prototyp został zniszczony w czasie amerykańskiego nalotu[3]. Planowano także produkcję samolotu do przewozu paliwa (Ki-114) oraz bardziej zaawansowaną wersję całkowicie drewnianego Ki-110 (Ki-114), ale żaden z tych samolotów nie został ukończony do czasu zakończenia wojny[3].

Łącznie wyprodukowano 1386 samolotów tego typu w różnych wersjach:

  • 1940 - 7
  • 1941 - 101
  • 1942 - 236
  • 1943 - 386
  • 1944 - 500
  • 1945 - 138[3]

Używany do ról treningowych i transportowych był to jeden z najbardziej udanych japońskich samolotów z okresu II wojny światowej, był dobrze znany lotnikom alianckim, nosił amerykańską nazwę kodową Hickory[3]. Wywiad amerykański przydzielił także nazwę Joyce nieistniejącej w rzeczywistości, rzekomo produkowanej wersji szturmowej tego samolotu[3].

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

W okresie II wojny światowej samolot używany był przez Siły Powietrzne Cesarskiej Armii Japońskiej oraz japońskich operatorów cywilnych[3]. Po zakończeniu wojny niektóre z Ki-54, oznakowane dużym, białym krzyżem, służyły do transportu japońskich delegacji wojskowych i cywilnych do między innymi do różnych ceremonii kapitulacyjnych[4].

W czasie wojny kilka samolotów tego typu zostało przekazanych do Mandżukuo, gdzie były używane do transportu VIP-ów przez Siły Powietrzne Mandżuko[5]. Po zakończeniu wojny większość samolotów Sił Powietrznych Mandżukuo zostało zarekwirowanych przez Związek Radziecki i wbrew międzynarodowym ustaleniom przekazano je Siłom Powietrznym Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej, ale przynajmniej kilka służyło także w Siłach Powietrznych Republiki Chińskiej[5][6]. W siłach powietrznych obydwu państw służyły one jeszcze do początku lat 50., kiedy zostały zastąpione przez samoloty radzieckie i amerykańskie[5][6].

Przynajmniej pięć z zarekwirowanych przez Rosjan samolotów przekazano także Siłom Powietrznym Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej, gdzie służyły jeszcze w czasie wojny koreańskiej, jeden z samolotów tego typu został zdobyty przez południowokoreańską armię pod koniec lat 50[5].

Także po zakończeniu wojny pozostałe na terenach Indochin „orzeszniki” używane były przez zorganizowaną w ramach Royal Air Force ad hoc grupę Gremlin Task Force zajmująca się zaopatrzenie i repatriacją żołnierzy[5][6]. W tej roli służyły do początku 1946, kiedy grupa Gremlin zakończyła działalność, a jej samoloty zostały przekazane Francuskim Siłom Powietrznym, gdzie siedem samolotów tego typu służyło do 1947[5][6].

Przynajmniej jeden egzemplarz samolotu służył także krótko w Siłach Powietrznych Australii[7]. Samolot, numer seryjny 4119, przywiózł 10 września 1945 japońską delegację na wyspę Labuan, gdzie podpisano miejscowy akt kapitulacji Japonii[7]. W późniejszym czasie samolot przetransportowano do Australii, gdzie znajduje się współcześnie (zobacz poniżej)[7].

Zachowane egzemplarze[edytuj | edytuj kod]

Do czasów współczesnych zachowały się całkowicie lub częściowo przynajmniej trzy egzemplarze tego samolotu.

Jeden z nich (Ki-54a, numer seryjny 5541) znajduje się w Aomori Prefectural Misawa Aviation Museum[5][8]. Samolot ten wodował na jeziorze Towada w 1943 i został z niego wydobyty w 2012[9][8].

Dobrze zachowany kadłub samolotu w wersji Ki-54c jest przechowywany w magazynach Australian War Memorial[10][7]. Częściowo zachowany kadłub znajduje się także w chińskim Beijing Aviation Museum[11].

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Tachikawa Ki-54 był dwusilnikowym dolnopłatem o konstrukcji prawie całkowicie metalowej z powierzchniami sterowymi krytymi płótnem[3]. Napęd zapewniały dwa silniki gwiazdowe typu Hitachi Ha-13a o mocy 510 KM przy starcie i 470 KM na wysokości 1700 metrów napędzające dwupłatowe śmigła[3].

Samolot mierzył 17,9 metrów długości i 3,58 metrów wysokości, jego rozpiętość skrzydeł wynosiła 17,9 metrów, a powierzchnia nośna 40 metrów kwadratowych[3]. Masa własna samolotu wynosiła 2954 kilogramów, a masa startowa 3897 kilogramów[3].

Prędkość maksymalna wynosiła do 376 km/h na wysokości 2000 metrów, prędkość przelotowa 240 km/h[3]. Zasięg samolotu wynosił do 960 kilometrów[3].

Uzbrojenie stanowiły cztery pojedyncze karabiny maszynowe wz. 89 7,7 mm oraz bomby szkoleniowe, w wersji przeznaczonej do zwalczania okrętów podwodnych samolot był uzbrojony w bomby głębinowe o łącznej masie 480 kilogramów[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h René J. Francillon: Japanese Aircraft of the Pacific War. s. 254.
  2. a b c d e René J. Francillon: Japanese Aircraft of the Pacific War. s. 255.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q René J. Francillon: Japanese Aircraft of the Pacific War. s. 256.
  4. Tachikawa Ki-54 Hickory. „Classic Wings”. s. 48. 
  5. a b c d e f g Tachikawa Ki-54 Hickory. „Classic Wings”. s. 49. 
  6. a b c d Peter Starkings: End of the JAAF and JNAF (ang.). j-aircraft.com. [dostęp 2013-06-15].
  7. a b c d Ki-54c Hickory Manufacture Number 4119 (ang.). pacificwrecks.com. [dostęp 2013-06-15].
  8. a b Ki-54 Hickory Manufacture Number 5541 (ang.). pacificwrecks.com. [dostęp 2013-06-15].
  9. Tachikawa Ki-54 Hickory. „Classic Wings”. s. 49-50. 
  10. Tachikawa Ki-54 Hickory. „Classic Wings”. s. 50. 
  11. Tachikawa Ki-54 Hickory. „Classic Wings”. s. 51. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • René J. Francillon: Japanese Aircraft of the Pacific War. Londyn: Putnam, 1979. ISBN 0-370-30251-6.
  • Tachikawa Ki-54 Hickory. „Classic Wings”. 19 (5/88), s. 48-51, 2013. Blueprint media.