Topolany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: Topolany – dzielnica Ołomuńca.
Topolany
Topolany
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat białostocki
Gmina Michałowo
Sołectwo Topolany[1]
Wysokość 193 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 164[2]
Strefa numeracyjna 85
Kod pocztowy 16-050[3]
Tablice rejestracyjne BIA
SIMC 0034803
Położenie na mapie gminy Michałowo
Mapa lokalizacyjna gminy Michałowo
Topolany
Topolany
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Topolany
Topolany
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Topolany
Topolany
Położenie na mapie powiatu białostockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu białostockiego
Topolany
Topolany
Ziemia53°01′11″N 23°30′44″E/53,019722 23,512222

Topolanywieś w Polsce, położona w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Michałowo[4][5].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś magnacka hrabstwa zabłudowskiego położona była w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego[6]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Topolany[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0034826 Wierch-Topolany kolonia

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lata 1674–1944[edytuj | edytuj kod]

Wieś Topolany została założona w hrabstwie Zabłudów po 1674 roku[7]. W marcu 1763 roku wieś Topolany liczyła 52 dymy. Chłopi uprawiali 43 włóki ziemi, tj. około 772,06 ha i posiadali 24 konie i 70 wołów. W 1771 roku mieszkały tu 54 rodziny (157 osób w tym 90 mężczyzn i 67 kobiet). 12 maja 1809 roku liczba rodzin wzrosła do 73 i we wsi mieszkało 339 osób, 166 mężczyzn i 173 kobiety.

W końcu 1812 roku w Topolanach rozegrała się tragedia, która pozbawiła życia ponad 50% mieszkańców wsi. We wsi zatrzymał się oddział wojska francuskiego. Żołnierze rekwirowali u chłopów zboże dla swoich koni oraz młode bydło i trzodę chlewną. Przeszukiwali chaty, i to co stanowiło jakąś wartość, zabierali. Ponadto dokonali kilku gwałtów. Topolańscy mężczyźni nerwowo nie wytrzymali i kilku gwałcicieli zakłuli widłami. Rozwścieczeni Francuzi podpalili wieś i wymordowali wszystkich, którzy nie zdążyli się ukryć. Tragedia ta, jak i wiele podobnych w tym okresie, nigdzie nie została odnotowana, ale potwierdza ją stan ludności wsi Topolany z dnia 1 maja 1816 roku. Po czterech latach od wspomnianej tragedii w Topolanach mieszkało tylko 29 rodzin, 77 mężczyzn i 75 kobiet. Liczba ta w porównaniu do roku 1809 była niższa o 44 rodziny i o 187 osób. Stan zwierząt był również bardzo niski i wynosił 15 koni, 45 wołów, 22 krowy, 16 jałówek i 82 owce.

Lata pokoju i spokoju w Topolanach zaznaczyły się dość dynamicznym przyrostem ludności. 30 lipca 1833 roku mieszkało już we wsi 66 rodzin składających się z 501 osób, 252 mężczyzn i 249 kobiet.

Kolejna tragedię Topolany przeżyły w latach 1855–1860. Szalejąca wówczas epidemia tyfusu i cholery pozbawiła życia ponad 50% mieszkańców wsi. Uwłaszczenie chłopów nastąpiło najprawdopodobniej w 1864 roku.

W 1915 roku około 80% mieszkańców Topolan wyjechało do Rosji (tzw. bieżeństwo). Tam zakaźne choroby i głód pozbawiły życia wiele osób. Zdziesiątkowane rodziny powracały do swoich zagród do 1922 roku. Według pierwszego spisu powszechnego przeprowadzonego w 1921 roku w Topolanach żyło w owym czasie 454 mieszkańców – 231 mężczyzn i 223 kobiety[8].

Scalania gruntów dokonano w 1935 roku.

Wycofujące się oddziały wojska niemieckiego i własowców w połowie lipca 1944 roku zabrały 9 koni, 21 sztuk bydła, 24 świnie i 31 owiec[7].

Lata 1944–2009[edytuj | edytuj kod]

Głównym źródłem utrzymania mieszkańców Topolan do 1946 roku była praca we własnym gospodarstwie rodzinnym. W Topolanach w 1950 roku mieszkało 615 osób, 318 mężczyzn i 297 kobiet. W 1953 roku po wyzwoleniu zorganizowano w Topolanach Spółdzielnię Produkcyjną, która przetrwała do 1956 roku i została zlikwidowana.

W 1960 roku mieszkało tu 514 osób, 258 mężczyzn i 256 kobiet. W 1967 roku do Topolan doprowadzono energię elektryczną. W 1970 roku mieszkały w Topolanach 443 osoby, 220 mężczyzn i 223 kobiety.

Ludność Topolan po 1970 roku raptownie malała. Młodzi ludzie masowo porzucali gospodarkę i uciekali przeważnie do Białegostoku, gdzie się kształcili, wykupowali mieszkania w bloku i podejmowali pracę zarobkową[7]. W 1980 roku mieszkało we wsi tylko 268 osób, 136 mężczyzn i 132 kobiety. W 1990 w Topolanach mieszkało 209 osób, a w 1995 roku już 202 osoby.

Topolany otrzymały wodę bieżącą z kranów w 1998 roku. Instalację wodociągów we wsi zapoczątkował wójt gminy Michałowo Włodzimierz Konończuk, a ukończył wójt Sławomir Jośko w 1998 roku.

Przez Topolany przebiega droga powiatowa (dawnej wojewódzka) ZabłudówMichałowoGródek. Komunikację na tej trasie zapewnia PKS.

Na początku 2009 r. samorząd województwa podlaskiego planował wybudowanie w Topolanach lotniska regionalnego[9]. 31 lipca 2009 r. Zarząd województwa podlaskiego wydał decyzję w sprawie budowy portu lotniczego w Sanikach[10]. Planów tych nie zrealizowano, a lokalizacji ostatecznie nie wybrano (2017)[11].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew pw. Przemienienia Pańskiego

We wsi znajduje się także cmentarz wojenny z 1944[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Uchwała nr VI/25/90 Rady Gminy w Michałowie z dnia 28 grudnia 1990 r. w sprawie podziału Gminy Michałowo na sołectwa. , 1990-12-28. 
  2. Bank Danych Lokalnych. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2014-11-21].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., październik 2014. s. 1293. [dostęp 2014-11-21].
  4. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 2226, 2013-02-13. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-11-21]. 
  5. a b GUS. Rejestr TERYT
  6. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 97.
  7. a b c Leszek Nos: Monografia gminy Michałowo. Białystok: Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Michałowskiej, 1996. ISBN 83-907078-1-0.
  8. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych.. T. 5: Województwo białostockie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1924, s. 18.
  9. "Gazeta Współczesna", 6 marca 2009 rok "Jednak Topolany! Według ekspertów to najlepsze miejsce na lotnisko"
  10. "Kurier Poranny", 31 lipca 2009 roku, "Postanowione! Lotnisko będzie w Sanikach! Na nic zdały się protesty"
  11. Martyn Janduła: Lotnisko regionalne w Białymstoku pod wielkim znakiem zapytania. W: RynekInfrastruktury.pl [on-line]. ZDG TOR Sp. z o.o., 2017-03-07. [dostęp 2017-11-18].
  12. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2018-09-30. s. 9. [dostęp 2014-11-21].
  13. Andrzej Michałowski, Alicja Sulimierska, Elżbieta Baniukiewicz: Studia i Materiały. Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Białostockie. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu. Narodowa Instytucja Kultury, 1996, s. 36.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]