Walenik mały

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Wieloryb mały)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Walenik mały
Caperea marginata[1]
(Gray, 1846)
Walenik mały
Porównanie wielkości wieloryba i człowieka
Porównanie wielkości wieloryba i człowieka
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Nadrząd Cetartiodactyla
Rząd walenie
Podrząd fiszbinowce
Rodzina walenikowate/Cetotheriidae
Rodzaj walenik
Gatunek walenik mały
Synonimy
  • Balaena marginata J. E. Gray, 1846
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status none DD.svg
brak danych
Zasięg występowania
Mapa występowania

Walenik mały[3], wieloryb mały[4][5], wal karłowaty[5], południowy wieloryb właściwy karłowaty[5], wieloryb biskajski karłowaty[5] (Caperea marginata) – słabo poznany gatunek ssaka z podrzędu fiszbinowców (Mysticeti).

Występowanie[edytuj]

Zasięg występowania tego gatunku walenia jest słabo znany. Spotykany był w chłodnych wodach strefy umiarkowanej półkuli południowej. Prawdopodobnie występuje wokół bieguna południowego[2]. Skamieniałości odkryte we Włoszech i w Japonii dowodzą, że w plejstocenie przedstawiciele rodzaju Caperea występowali również na półkuli północnej[6].

Systematyka[edytuj]

Gatunek opisany został po raz pierwszy przez J. E. Graya w 1846 roku pod nazwą Balaena marginata i zaliczany był do walowatych (Balaenidae) w podrodzaju Caperea w obrębie rodzaju Balaena[7]. Jako miejsce typowe autor wskazał „Inhab. W. Australia”[7], uściślone przez A. N. Bakera w 1985 roku na umiarkowane wody półkuli zachodniej[8]. Jedyny przedstawiciel rodzaju walenik[3] (Caperea) utworzonego przez J. E. Graya w 1864[9] roku oraz rodziny walenikowatych (Neobalaenidae) utworzonego przez J. E. Graya w 1873 roku[10]. Ze względu na cechy różniące go od swoich kuzynów (dwie bruzdy na spodzie przedniej części ciała, obecność płetwy grzbietowej[4]) został zaklasyfikowany do odrębnej rodziny.

Analiza kladystyczna przeprowadzona przez Biscontiego (2012) po opisaniu kopalnego gatunku Miocaperea pulchra zasugerowała, że te dwa gatunki należą do kladu Neobalaenidae, najbliżej spokrewnionego z walowatych (Balaenidae)[11]. Z kolei według analiz wykonanych m.in. przez Fordyce'a i Marksa (2013, 2015) Caperea marginata należy do grupy Cetotheriidae, uznawanej dotychczas za wymarłą w późnym miocenie[12][13]. W takim wypadku rodzina walenikowatych stawałaby się podrodziną Neobalaeninae w obrębie Cetotheriidae[14].

Wygląd[edytuj]

Osiąga około 6,5 m długości[14] i 3–3,5 tony masy, co czyni go najmniejszym żyjącym współcześnie fiszbinowcem. Jego skóra jest ciemnoszara, pozbawiona fałd. Kształtem ciała przypomina wieloryby gładkoskóre, lecz posiada też cechy płetwalowatych: ma płetwę grzbietową, spodnia część ciała jest jaśniejsza od górnej.

Podczas rozwoju proporcje czaszki walenika małego pozostają względnie stałe; w konsekwencji dorosłe zwierzę pod ich względem przypomina osobniki młodociane, a nawet płody[15].

Przypisy

  1. Caperea marginata, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Reilly, S.B., Bannister, J.L., Best, P.B., Brown, M., Brownell Jr., R.L., Butterworth, D.S., Clapham, P.J., Cooke, J., Donovan, G.P., Urbán, J. & Zerbini, A.N. 2008, Caperea marginata [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015.2 [dostęp 2015-09-08] (ang.).
  3. a b Nazwa polska za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 187. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. a b Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
  5. a b c d Międzynarodowa Konwencja o uregulowaniu połowów wielorybów, sporządzona w Waszyngtonie dnia 2 grudnia 1946 r. (Dz.U. z 2009 r. Nr 143, poz. 1165)
  6. Cheng-Hsiu Tsai, Alberto Collareta, Erich M.G. Fitzgerald, Felix G. Marx, Naoki Kohno, Mark Bosselaers, Gianni Insacco, Agatino Reitano, Rita Catanzariti, Masayuki Oishi i Giovanni Bianucci. Northern pygmy right whales highlight Quaternary marine mammal interchange. „Current Biology”. 27 (19), s. R1058–R1059, 2017. DOI: 10.1016/j.cub.2017.08.056 (ang.). 
  7. a b J. E. Gray: The zoology of the voyage of the H.M.S. Erebus & Terror, under the command of Captain Sir James Clark Ross, during the years 1839 to 1843. Cz. 1: Mammalia, Birds. Londyn: E. W. Janson, 1846, s. 48. (ang.)
  8. A. N. Baker: Pygmy right whale--Caperea marginata. W: S. H. Ridgway, R. Harrison: Handbook of marine mammals. Cz. 3: The sirenians and baleen whales. Londyn: Academic Press, 1985. (ang.)
  9. J. E. Gray. On the Cetacea which have been observed in the seas surrounding the British Islands. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1864, s. 202, 1864 (ang.). 
  10. J. E. Gray. Notes on the whales and dolphins of the New-Zealand seas. „The Annals and Magazine of Natural History”. Forth Series. 11, s. 108, 1873 (ang.). 
  11. Michelangelo Bisconti. Comparative osteology and phylogenetic relationships of Miocaperea pulchra, the first fossil pygmy right whale genus and species (Cetacea, Mysticeti, Neobalaenidae). „Zoological Journal of the Linnean Society”. 166 (4), s. 876–911, 2012. DOI: 10.1111/j.1096-3642.2012.00862.x (ang.). 
  12. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać R. Ewan Fordyce, Felix G. Marx. The pygmy right whale Caperea marginata: the last of the cetotheres. „Proceedings of the Royal Society B”. 280 (1753): 20122645, 2013. DOI: 10.1098/rspb.2012.2645 (ang.). 
  13. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Felix G. Marx, R. Ewan Fordyce, Baleen boom and bust: a synthesis of mysticete phylogeny, diversity and disparity, „Royal Society Open Science”, 2 (4), 2015, s. 140434, DOI10.1098/rsos.140434 (ang.).
  14. a b Felix G. Marx, Olivier Lambert, Mark D. Uhen, Cetacean Paleobiology, Chichester, Hoboken: John Wiley and Sons, 2016, ISBN 978-1118561362.
  15. Felix G. Marx i inni, Juvenile morphology: A clue to the origins of the most mysterious of mysticetes?, „Naturwissenschaften”, 100 (3), 2013, s. 257–261, DOI10.1007/s00114-013-1012-y (ang.).

Bibliografia[edytuj]

  1. Świat Wiedzy Zwierzęta i rośliny, s. 337