Przejdź do zawartości

Wojtek (niedźwiedź)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Wojtek
Ilustracja
Wojtek z polskim żołnierzem
kapral kapral
Data i miejsce urodzenia

1941
Hamadan, Iran

Data i miejsce śmierci

2 grudnia 1963[a]
Edynburg, Wielka Brytania

Przebieg służby
Lata służby

1942–1945

Siły zbrojne

Polskie Siły Zbrojne

Jednostki

22 Kompania Zaopatrywania Artylerii

Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Wojtek (zm. 2 grudnia 1963 w Edynburgu) – niedźwiedź przygarnięty w Persji przez członków 22 kompanii zaopatrywania artylerii w 2 Korpusie Polskim, będącym pod dowództwem gen. Władysława Andersa.

Historia Wojtka

[edytuj | edytuj kod]

Wczesny etap życia

[edytuj | edytuj kod]

Kilkumiesięczny niedźwiadek brunatny został przygarnięty przez polskich żołnierzy po tym, jak kupili zwierzę od pewnego miejscowego chłopca[1]. Zwierzę nie potrafiło jeszcze jeść, żołnierze karmili go skondensowanym mlekiem z butelki po wódce i skręconego ze szmat smoczka. Podobno z tego powodu Wojtkowi na zawsze pozostało upodobanie do napojów z takiej butelki[2].

Wojtek zapoznaje się w Iranie z psem jednego z oficerów 2 Korpusu
Ulubionym sportem Wojtka były zapasy z żołnierzami 22 Kompanii

Z czasem Wojtek, wychowywany przez wojskowych, zaczął naśladować ich zachowania i przyjmować ich styl życia, wokół czego krąży wiele anegdot. Według różnych historii niedźwiedź kąpał się pod prysznicem, lubił podróże w szoferce ciężarówki, uprawiał zapasy z żołnierzami, zdołał także wykryć arabskiego szpiega ukrywającego się w łaźni. Czasami jednak sprawiał problemy, a według jednej z historii, miał dopuścić się zdewastowania zapasu wiktuałów i kradzieży damskiej bielizny. Za poczynione szkody, często ukrywane przed oficerami wojska, Wojtek otrzymywał karę. Zazwyczaj było to uwięzienie na łańcuchu przyczepionym do obroży na szyi zwierzęcia[1]. Był on także dokarmiany żołnierskim prowiantem, w tym także papierosami i alkoholem[3].

Niedźwiadkiem opiekowano się troskliwie. Jego ulubionymi przysmakami były owoce, słodkie syropy, marmolada, miód oraz piwo, które dostawał za dobre zachowanie. Jadał razem z żołnierzami i spał z nimi w namiocie. Kiedy urósł, dostał własną sypialnię w dużej drewnianej skrzyni, nie lubił jednak samotności i często w nocy chodził przytulać się do śpiących w namiocie żołnierzy. Był łagodnym zwierzęciem, mającym pełne zaufanie do ludzi, co stwarzało często zabawne sytuacje z udziałem obcych żołnierzy lub ludności cywilnej[2].

Ze względu na zmieniający się klimat i stały dostęp do pożywienia Wojtek nie zapadał w sen zimowy. W trakcie pobytu w obozach położonych na pustyni często się przegrzewał[4].

Okres walk

[edytuj | edytuj kod]
Chorągiewka z wizerunkiem Wojtka 22 Kompanii Zaopatrywania Artylerii

Niedźwiedź znajdował się w okolicach Monte Cassino podczas trwającej tam bitwy. Kompania, której towarzyszył niedźwiedź, podczas bitwy dostarczała amunicje dla jednostek artylerii. Początkowo Wojtek źle znosił hałas wywołany ostrzałem artyleryjskim i bombardowaniami. Po oswojeniu się z hałasem obserwował przebieg bitwy z okolicznych drzew. Według relacji żołnierzy niedźwiedź miał pomagać w przenoszeniu skrzyń z amunicją lub samych pocisków[4]. Od tamtej pory symbolem 22 Kompanii stał się niedźwiedź z pociskiem w łapach. Odznaka ta pojawiała się na samochodach wojskowych, proporczykach i mundurach żołnierzy[2].

Według relacji kuriera Archibalda Browna, w celu oficjalnego wciągnięcia niedźwiedzia na listę personelu 2 Korpusu Polskiego generał Władysław Anders mianował Wojtka kapralem. Według relacji Wojciecha Narębskiego niedźwiedź miał swój numer służbowy, książeczkę wojskową i przydział na papierosy[4].

26 września 1946 roku 22 Kompania zaopatrywania artylerii jako część 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych została przetransportowana do Glasgow w Szkocji, a razem z nią niedźwiedź[5].

Okres powojenny

[edytuj | edytuj kod]
Pamiątki związane z Wojtkiem w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie

Po demobilizacji jednostki wojskowej zapadła decyzja oddania niedźwiedzia do ogrodu zoologicznego w Edynburgu. Do zoo trafił jesienią 1947 roku[5]. Próby socjalizacji Wojtka z innymi niedźwiedziami w tym ZOO nie przyniosły pozytywnych efektów, ponieważ Wojtek najbardziej lubił spędzać czas z ludźmi. Był zwierzęciem bardzo towarzyskim, kochał ludzi, którzy bardzo często odwzajemniali pozytywne uczucia[6].

W końcu 1958 r. poznański oddział Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami, przy wsparciu Polskiego Tow. Zoologicznego oraz Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, zwrócił się z interwencją do dyrekcji edynburskiego ZOO w sprawie warunków przetrzymywania Wojtka. Wysunięta została wówczas koncepcja sprowadzenia Wojtka do jednego z polskich ogrodów zoologicznych[7]. W ramach rozpoczętych starań z tym celem na początku lutego 1959 r. wyjechał do Edynburga przedstawiciel oliwskiego ZOO dla omówienia kwestii umieszczenia Wojtka w tamtejszej placówce zoologicznej. W związku z tym rozpoczęto tam budowę wielkiego wybiegu dla niego[8].

Kombatant, kapral 22 Kompanii Zaopatrywania Artylerii Wojtek zmarł 2 grudnia[a] 1963 roku w wieku 22 lat[9].

Upamiętnienia

[edytuj | edytuj kod]
Pomnik misia Wojtka w Edynburgu
Pomnik misia Wojtka w Szczecinie przy ul. Misia Wojtka, nadanej na jego cześć

Wojtek doczekał się wielu upamiętnień. Krótko po śmierci niedźwiedzia w Szkocji odsłonięto tablicę pamiątkową na jego dawnym wybiegu. W następnych latach tablica została usunięta[5].

W 1968 roku została wydana książka Wiesława Lasockiego pt. Wojtek spod Monte Cassino. Opowieść o niezwykłym niedźwiedziu[10]. W 1970 roku, przy współudziale Geoffreya Morgana, ukazała się anglojęzyczna wersja książki pt. Soldier Bear. Na podstawie tej książki artysta David Harding w 1973 roku stworzył pierwszą rzeźbę Wojtka, zatytułowaną Wojtek fails again to catch a chicken. Rzeźba obecnie znajduje się w Instytucie Polski i Muzeum im. Władysława Sikorskiego w Londynie[11]. W 2010 roku Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego zorganizowało pierwszą wystawę poświęconą Wojtkowi, adresowaną dla londyńskiej Polonii. Kuratorką wystawy była Krystyna Ivell[12].

Zainteresowanie Wojtkiem w Wielkiej Brytanii wzrosło pod koniec pierwszej dekady XXI wieku. W 2008 roku wydano ilustrowane przygody Wojtka. W 2009 roku Aillen Orr powołała The Wojtek Memorial Trust (WMT). Celem WMT było pozyskanie środków na realizacje pomnika przedstawiającego Wojtka i jego opiekuna, który miał zostać odsłonięty w Princes Street Gardens w Edynburgu. W 2010 roku ukazała się książka Aillen Orr pt. Wojtek the Bear: Polish War Hero. W 2011 roku wydano książkę Krystyny Mikuli-Deegan pod tytułem Private Wojtek: Soldier Bear. W 2014 roku Jenna Robertson wydała książkę pt. Wojtek: War Hero Bear, adresowaną dla dzieci[11].

Przez wiele lat Wojtek nie wzbudzał większego zainteresowania w Polsce. W 1979 roku ukazała się książka Janusza Przymanowskiego pt. Kanonier Wojtek. Wzrost zainteresowania przypadł na początek XXI wieku. W 2008 roku premierę miał film Marii Dłużewskiej pt. Piwko dla niedźwiedzia!, wyprodukowany przez Studio Filmowe Kalejdoskop. 7 czerwca 2013 roku na placu Słowiańskim w Żaganiu odsłonięto pierwszy pomnik Wojtka w Polsce. Przy odsłonięciu pomnika brał udział prof. Wojciech Narębski, były żołnierz 22 Kompanii[12]. Kolejne pomniki odsłonięto m.in. w Szymbarku (17 września 2013), w Parku im. dr. Henryka Jordana w Krakowie (18 maja 2014)[13], przy ulicy Bohaterów Monte Cassino w Sopocie (1 września 2019)[14], na skwerze przy ulicy Misia Wojtka w Szczecinie (2019)[15][16] w parku im. Władysława Andersa we Wrocławiu (2020)[17].

Pomniki na cześć Wojtka odsłonięto również we Włoszech: w 2015 roku w Imola i w 2019 roku w Cassino[18].

Na cześć niedźwiedzia powstały również piosenki[12] oraz piwo o nazwie „Wojtek”, produkowane od 2012 roku przez brytyjski browar Beartown Brewery z Conglenton[19]. Od 30 maja 2017 roku Przedszkole nr 99 przy ul. Siewierskiej 3 w Warszawie nosi imię Misia Wojtka[20].

Mural w Pabianicach (ul. Warszawska 15) upamiętniający Misia Wojtka.

W 2017 r. Poczta Polska wyemitowała w nakładzie 250 tys. sztuk upamiętniający Wojtka znaczek pocztowy[21]. 4 i 5 stycznia 2025 roku w katowickim Teatrze Śląskim został przedstawiony spektakl „Niedźwiedź Wojtek”; oparta na faktach opowieść o legendarnym perskim niedźwiedziu, który towarzyszył polskim żołnierzom Armii Andersa podczas II wojny światowej[22][23].

W grze video "The Outer Worlds 2", wydanej przez Obsidian Entertainment w 2025 r. pojawia się modlizaur Wojtek, podobnie jak pierwowzór wychowany przez żołnierzy od poczwarki i uważany za pełnoprawnego członka oddziału[24].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b Według niektórych źródeł np. Aillen Orr: „Niedźwiedź Wojtek. Niezwykły żołnierz Armii Andersa” (Wyd. Replika, 2011) – 15 listopada 1963 roku.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b Lorenc 2015 ↓, s. 257.
  2. ↑ a b c 75 lat temu miś Wojtek rozstał się z żolmierzami Armii Andersa i został przekazany do ogrodu zoologicznego w Wdynburgu. ipn.gov.pl, 2022-11-14. [dostęp 2025-06-18]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  3. ↑ Lorenc 2015 ↓, s. 257-258.
  4. ↑ a b c Lorenc 2015 ↓, s. 258.
  5. ↑ a b c Lorenc 2015 ↓, s. 259.
  6. ↑ Orr 2017 ↓, s. 191, 211, 213.
  7. ↑ Czy bohaterski „Wojtek” – uczestnik walk pod Monte Cassino – wróci do Polski?; [w:] „Głos Robotniczy”, 23.01.1959, nr 19, s. 1.
  8. ↑ Weteran wojenny, niedźwiedź „Wojtek” już niedługo w oliwskim ZOO; [w:] „Głos Robotniczy”, 17.02.1959, nr 40, s. 1.
  9. ↑ Tweedsmuir Military Camp. [dostęp 2011-12-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-27)].
  10. ↑ Lorenc 2015 ↓, s. 259–260.
  11. ↑ a b Lorenc 2015 ↓, s. 260.
  12. ↑ a b c Lorenc 2015 ↓, s. 261.
  13. ↑ Lorenc 2015 ↓, s. 262.
  14. ↑ Miś Wojtek w Sopocie. sopot.pl, 2019-08-26. [dostęp 2025-06-18]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  15. ↑ Bartłomiej Czetowicz: Miś Wojtek znalazł nowy dom [WIDEO, ZDJĘCIA]. radioszczecin.pl, 2019-05-23. [dostęp 2023-09-26].
  16. ↑ Skwer słynnego Misia Wojtka już otwarty. wszczecinie.pl, 2019-06-28. [dostęp 2024-10-11].
  17. ↑ Grażyna Kort, Maciej Kort: Miś Wojtek – wojenny bohater armii Andersa – ma pomnik we Wrocławiu. visitwroclaw.eu, 2020-09-11. [dostęp 2023-09-26].
  18. ↑ To już drugi pomnik Misia Wojtka we Włoszech!. niezalezna.pl, 2019-05-13. [dostęp 2023-09-26].
  19. ↑ Wojtek Duch: Brytyjski browar wprowadził piwo „Wojtek”. historia.org.pl, 2012-09-02. [dostęp 2023-09-26].
  20. ↑ Miś Wojtek zagościł na Siewierskiej. iochota.pl, 2017-05-30. [dostęp 2023-09-26].
  21. ↑ 2017.10.31. Kapral niedźwiedź Wojtek. kzp.pl. [dostęp 2024-05-24]. (pol.).
  22. ↑ „Niedźwiedź Wojtek” – historia perskiego niedźwiedzia na scenie Teatru Śląskiego. dzieje.pl. [dostęp 2024-12-20].
  23. ↑ Niedźwiedź Wojtek. teatrslaski.art.pl. [dostęp 2025-06-18]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  24. ↑ W The Outer Worlds 2 znalazło się nawiązanie do polskiego bojowego misia spod Monte Cassino. Wojtek nieco się zmienił - GRYOnline.pl [online], GRY-Online.pl, 13 listopada 2025 [dostęp 2026-01-17].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wojtek_(niedźwiedź)&oldid=78899121”