Wojtek (niedźwiedź)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wojtek
Ilustracja
Wojtek z polskim żołnierzem.
Kapral Kapral
Data i miejsce urodzenia 1941
Hamadan, Persja
Data i miejsce śmierci 2 grudnia 1963[a]
Edynburg, Wielka Brytania
Przebieg służby
Lata służby 1942–1945
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg 2 Korpus Polski
Jednostki Wojtek soldier bear.png 22 Kompania Zaopatrywania Artylerii
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Bitwa o Monte Cassino

Wojtek (ur. w 1941 w pobliżu Hamadan w Persji, zm. 2 grudnia 1963 w Edynburgu) – syryjski niedźwiedź brunatny adoptowany przez żołnierzy 22 Kompanii Zaopatrywania Artylerii w 2 Korpusie Polskim dowodzonym przez gen. Władysława Andersa. Niedźwiedź brał udział w bitwie o Monte Cassino. W jednostce nadano mu stopień kaprala.

Historia Wojtka[edytuj]

Polski żołnierz z Wojtkiem w Iranie w 1942 roku.
Wojtek zapoznaje się w Iranie z psem jednego z oficerów 2 Korpusu.
Ulubionym sportem Wojtka były zapasy z żołnierzami 22 Kompanii.

W kwietniu 1942 roku polscy żołnierze maszerując z Pahlevi w Iranie do Palestyny za konserwę wołową, tabliczkę czekolady, garść pieniędzy oraz szwajcarski nóż oficerski odkupili małego niedźwiadka brunatnego od przygodnie napotkanego perskiego chłopca. Niedźwiadek nie umiał jeszcze jeść i żołnierze karmili go rozcieńczonym skondensowanym mlekiem z butelki po wódce i skręconego ze szmat smoczka. Podobno z tego powodu Wojtkowi na zawsze pozostało upodobanie do napojów z takiej butelki. Miś został oficjalnie wciągnięty na stan ewidencyjny 22 Kompanii Zaopatrywania Artylerii, z którą to jednostką przeszedł cały szlak bojowy: z Iranu przez Irak, Syrię, Palestynę, Egipt do Włoch, a po demobilizacji do Wielkiej Brytanii.

Niedźwiadkiem opiekowano się troskliwie. Jego ulubionymi przysmakami były owoce, słodkie syropy, marmolada, miód oraz piwo, które dostawał za dobre zachowanie. Jadał razem z żołnierzami i spał z nimi w namiocie. Kiedy urósł, dostał własną sypialnię w dużej drewnianej skrzyni, nie lubił jednak samotności i często w nocy chodził przytulać się do śpiących w namiocie żołnierzy. Był łagodnym zwierzęciem mającym pełne zaufanie do ludzi. Stwarzało to często zabawne sytuacje z udziałem obcych żołnierzy lub ludności cywilnej.

Żołnierze wspominają, że Wojtek uwielbiał jazdę wojskowymi ciężarówkami – w szoferce, a czasami na pace, czym wzbudzał sporą sensację na drodze. Lubił też zapasy z żołnierzami, które na ogół kończyły się jego zwycięstwem: pokonany leżał „na łopatkach” a niedźwiedź lizał go po twarzy. Pośród opowieści o Wojtku jest również taka, jak to podczas działań pod Monte Cassino kapral Wojtek pomagał pozostałym żołnierzom w noszeniu ciężkich skrzyń z amunicją artyleryjską i nigdy nie zdarzyło mu się żadnej upuścić. Od tamtej pory symbolem 22 Kompanii stał się niedźwiedź z pociskiem w łapach. Odznaka taka pojawiła się na samochodach wojskowych, proporczykach i mundurach żołnierzy.

 Osobny artykuł: Bitwa o Monte Cassino.
Chorągiewka z wizerunkiem Wojtka 22 Kompanii Zaopatrywania Artylerii.

Po wojnie 22 Kompania Zaopatrywania Artylerii jako część 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych została przetransportowana do Glasgow w Szkocji, a razem z nią niedźwiedź. Kompania stacjonowała w Winfield Park, a wkrótce kapral Wojtek został ulubieńcem całego obozu i okolicznej ludności. Stał się też tematem licznych publikacji prasowych. Miejscowe Towarzystwo Polsko-Szkockie mianowało go nawet swoim członkiem. Na uroczystości przyjęcia do towarzystwa, obdarzono nowego członka jego ulubioną butelką piwa.

Okres powojenny[edytuj]

Po demobilizacji jednostki wojskowej zapadła decyzja oddania niedźwiedzia do ogrodu zoologicznego w Edynburgu. Dyrektor zoo zgodził się zaopiekować kapralem Wojtkiem i nie oddać go nikomu bez zgody dowódcy kompanii majora Antoniego Chełkowskiego. 15 listopada 1947 roku był dniem rozstania z niedźwiedziem-kombatantem. Później dawni koledzy z kompanii już w cywilu wielokrotnie odwiedzali Wojtka i nie bacząc na obawy pracowników zoo przekraczali często ogrodzenie.

Wojtek spędził w ogrodzie zoologicznym 16 lat (od 1947 do 1963), żyjąc w klatce o powierzchni 10 metrów kwadratowych[1]. Próby socjalizacji go z innymi niedźwiedziami w tym ZOO nie przyniosły pozytywnych efektów. Edinburgh Zoo zamieszcza na swoich stronach informację o pobycie u nich "Wojtka", ale nie publikuje żadnych jego zdjęć z tego okresu. Fotografia "Wojtka" za kratami[2] została opublikowana w "Przekroju" nr 723[3] z 15 Luty 1959 na stronach 16 i 17.

W końcu 1958 r. poznański oddział Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami, przy wsparciu Polskiego Tow. Zoologicznego oraz Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, zwrócił się z interwencją do dyrekcji edynburskiego ZOO w sprawie warunków przetrzymywania "Wojtka". Wysunięta została wówczas koncepcja sprowadzenia "Wojtka" do jednego z polskich ogrodów zoologicznych[4]. W ramach rozpoczętych starań z tym celem na początku lutego 1959 r. wyjechał do Edynburga przedstawiciel oliwskiego ZOO dla omówienia kwestii umieszczenia "Wojtka" w tamtejszej placówce zoologicznej. W związku z tym rozpoczęto tam budowę wielkiego wybiegu dla niego[5]. Działania te niestety spełzło na niczym. Źródła podają tu kilka powodów: fatalny stan zdrowia i postępującą przedwcześnie starość, opór kombatantów 22. Kompanii, którzy wciąż traktowali niedźwiedzia jako depozyt. "Sam opiekun zwierzęcia – mjr Chełchowski – oświadczył wprost, że „reżimowy rząd warszawski" stara się ze wszystkich sił sprowadzić niedźwiedzia do Polski, a zatem on jako szczery emigrant nie może oddać tak cennego symbolu „komunistom"[6].

Niedobry stan psychiczny[7] Wojtka podkreśla też świadek, który widział Wojtka w zoo krótko przed śmiercią w 1963 roku.

Kombatant, kapral 22 Kompanii Zaopatrywania Artylerii Wojtek zmarł 2 grudnia[a] 1963 roku w wieku 22 lat[8]. O jego śmierci poinformowały wówczas brytyjskie stacje radiowe. W wieku dojrzałym ważył blisko 500 funtów (ok. 230 kg) i mierzył ponad 6 stóp (ponad 182 cm).

Upamiętnienia[edytuj]

Pomniki[edytuj]

Wojtek po wojnie po demobilizacji na farmie Sunwick w Anglii.
Pomnik Wojtka w krakowskim Parku Jordana.
Pomnik Wojtka w krakowskim Parku Jordana.

Polskiego niedźwiedzia-żołnierza upamiętniają:

  • tablica pamiątkowa w zoo w Edynburgu,
  • drewniany pomnik Wojtka, który dźwiga artyleryjski pocisk w angielskim miasteczku Grimsby[9],
  • pomnik niedźwiedzia autorstwa artysty rzeźbiarza Wojciecha Batko w Krakowie w parku im. Henryka Jordana odsłonięty 18 maja 2014 roku, w 70. rocznicę zdobycia klasztoru Monte Cassino przez żołnierzy II Korpusu pod dowództwem gen. Andersa[10][11],
  • plakiety w Imperial War Museum w Londynie oraz w Kanadyjskim Muzeum Wojny w Ottawie,
  • rzeźba w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie.
  • 22 listopada 2011 uczniowie LO o profilu wojskowym przy Zespole Szkół Tekstylno-Handlowych w Żaganiu przejęli tradycje 22 Kompanii Zaopatrywania Artylerii (kompanii, w której służył niedźwiedź Wojtek). Tradycje i symbole 22 Kompanii (proporzec, oznakę i naszywkę z logo przedstawiającym niedźwiedzia niosącego pocisk) przekazał ostatni, żyjący w Polsce świadek historii Wojtka, prof. Wojciech Narębski (nazywany przez towarzyszy broni „małym Wojtkiem”) wraz z przedstawicielami dowództwa spadkobierców tradycji 2 Korpusu Polskiego – 2 Korpusu Zmechanizowanego w Krakowie[12].
  • Zainspirowany historią niedźwiedzia angielski browar z Conglenton w 2012 r. wprowadził na rynek piwo pod nazwą „Wojtek”[13].
  • W dniu 7 czerwca 2013 na Placu Słowiańskim w Żaganiu odbyła się uroczystość odsłonięcia pomnika Niedźwiedzia Wojtka[14]. Odsłonięcia monumentu, zaprojektowanego przez Wiolettę Sosnowską, dokonał w/w prof. Wojciech Narębski. Wykonawcą pomnika jest Stanisław Grzesiowski, a fundatorem – Starostwo Powiatowe w Żaganiu. Uroczystość uświetniła obecność Katy Carr – brytyjskiej piosenkarki polskiego pochodzenia[15][16].
  • 17 września 2013 w Szymbarku odsłonięto pomnik Niedźwiedzia Wojtka. Rzeźbę wykonała gdańska artystka Izyda Szydnicka. Wykonana z brązu figura ma 185 centymetrów wysokości – dokładnie tyle, ile miał Wojtek. Niedźwiedź w łapie trzyma pocisk, na głowie ma żołnierską czapkę, a na ramieniu biało-czerwoną przepaskę. Zdaniem fundatora, jest on w pewnym sensie symbolem losu polskiego żołnierza, który najpierw walczył za ojczyznę, aby umrzeć w niewoli[17].
  • Fundacja Na Rzecz Budowy Pomnika „Misia Wojtka” w Sopocie[18].
  • 18 maja 2014, w 70. rocznicę Bitwy o Monte Cassino, w Parku Jordana w Krakowie odsłonięto naturalnej wielkości (2,3 m) pomnik niedźwiedzia Wojtka projektu Wojciecha Batki, absolwenta ASP w Krakowie[19].
  • 7 listopada 2015r, w parku przy Princes Street w Edynburgu odsłonięto naturalnej wielkości pomnik misia Wojtka[20]
  • 24 kwietnia 2016 r. w partnerskim mieście Żagania, Duns, w Szkocji został odsłonięty pomnik niedźwiedzia Wojtka jako dar od mieszkańców Żagania[21].
Pomnik Wojtka w Edynburgu - Princes Street Gardens.

Muzyka związana z kapralem Wojtkiem[edytuj]

  • Piosenka angielska „VOYTEK THE SOLDIER BEAR” szkolnego zespołu SANGS AND CLATTER GROUP napisana przez Roberta Owena z muzyką Billy Stewarta[22].
  • Piosenka „Wojtek, the bear soldier” polskiej grupy Őszibarack z ich wydanego w 2011 roku albumu „40 surfers waiting for the wave”[23].
  • Piosenka „Wojtek” z albumu „Paszport” brytyjskiej piosenkarki polskiego pochodzenia Katy Carr[24],
  • „Piosenka o Wojtku” z albumu „Panny Wyklęte «Wygnane» Vol. 1” w wykonaniu Mariki i Maleo Reggae Rockers[25]
  • Piosenka „Kapral Wojtek” z albumu ,,Księżycówka” Jacka Stęszewskego[26].
  • Dempsey "Armia Andersa" z płyty "Bóg, Honor, Ojczyzna"

Filmy o żołnierzu i kombatancie[edytuj]

  • w 2008 powstał polski film dokumentalny pt. Piwko dla niedźwiedzia! w reż. Marii Dłużewskiej[27].
  • W 2011 w kooperacji telewizji BBC i TVP powstał na podstawie książki Wiesława Lasockiego, pt. Niedźwiedź Wojtek, polski bohater wojenny film dokumentalny w reż. Williama Hooda i Adama Lavisa pt. The bear that went to war (O niedźwiedziu co poszedł na wojnę)[28][29] Polska premiera filmu miała miejsce w 2 programie TVP 22 listopada 2011 roku o godz 22.50[30].
  • Telewizja BBC w programie dla dzieci Blue Peter nadawała reportaże o Wojtku. Opowiada się również, że gdy książę Karol zwiedzał muzeum w Londynie i zatrzymał się przy rzeźbie Wojtka, zaczęto mu opowiadać jego historię, ale książę przerwał, mówiąc, że zarówno on i jego obydwaj synowie znają dobrze tę historię z programów radiowych i opowiadań.
  • w 2015 izraelska studentka Marianna Raskin w ramach pracy dyplomowej zrealizowała krótki film animowany pt. Wojtek - The Soldier Bear poświęcony Wojtkowi. Film udostępniony jest na portalu Vimeo[31].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. a b Według niektórych źródeł np. Aillen Orr: „Niedźwiedź Wojtek. Niezwykły żołnierz Armii Andersa” (Wyd. Replika, 2011) – 15 listopada 1963 roku.

Przypisy

  1. AntoniA. Wasilewski AntoniA., Witaj Wojtek, Marian (1910-1984) RedM. (1. ) R. Eile (red.), „Przekrój”, nr 723, Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW "Prasa", 15 lutego 1959, s. 16, 17 [zarchiwizowane z adresu], Cytat: Istotnie „kąt”, bo wielkości może dziesięciu metr ów kwadratowych z mocnymi sztabami. (pol.).
  2. C. MichaelC. M. Eliasz-Solomon C. MichaelC. M., Wojtek the World War II Army Bear - Polish Soldiers Mascot, Stanczyk - Internet Muse™ [dostęp 2015-12-28] (ang.).
  3. AntoniA. Wasilewski AntoniA., Witaj Wojtek, Marian (1910-1984) RedM. (1. ) R. Eile (red.), „Przekrój”, 723, Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW "Prasa", 15 lutego 1959, s. 16, 17 [dostęp 2015-12-28] (pol.).
  4. Czy bohaterski "Wojtek" - uczestnik walk pod Monte Cassino - wróci do Polski?; [w:] "Głos Robotniczy", 23.01.1959, nr 19, s. 1.
  5. Weteran wojenny", niedźwiedź "Wojtek" już niedługo w oliwskim ZOO; [w:] "Głos Robotniczy", 17.02.1959, nr 40, s. 1.
  6. Forum: Historia najnowsza czyli zakręty historii po wojnie, [w:] b, O misiu, który był żołnierzem, odkrywca.pl, 15 listopada 2012 [dostęp 2015-12-28] (pol.).
  7. RyszardR. Antolak RyszardR., Hero Voytek The Iranian soldier-bear of Monte Cassino, iranian.com, 8 sierpnia 2005 (ang.).
  8. Tweedsmuir Military Camp. [dostęp 2011-12-04].
  9. Niedźwiedź Wojtek uhonorowany (pol.). swiat.newsweek.pl, 2011-11-16. [dostęp 2014-12-21].
  10. W Krakowie powstanie pomnik niedźwiedzia Wojtka.
  11. Pomnik niedźwiedzia Wojtka (pol.). radiomaryja.pl, 2014-05-18. [dostęp 2014-12-21].
  12. Przejecie tradycji 22KZA. W: Strona internetowa Zespołu Szkół Tekstylno-Handlowych w Żaganiu.
  13. Wojtek Duch: Brytyjski browar wprowadził piwo „Wojtek” (pol.). historia.org.pl, 2012-09-02. [dostęp 2014-12-21].
  14. Pomnik niedźwiedzia Wojtka (pol.). fakty.interia.pl. [dostęp 2013-06-11].
  15. mt: Niedźwiedź Wojtek doczekał się pomnika! (pol.). gazetalubuska.pl, 2013-06-08. [dostęp 2014-12-21].
  16. ZSTH Żagań: Odsłonięcie pomnika niedźwiedzia Wojtka i nadanie Zespołowi Szkół Tekstylno-Handlowych w Żaganiu imienia gen. Władysława Andersa (pol.). powiatzaganski.pl, 23 maja 2013. [dostęp 2013-06-11]. (arch.)
  17. dor: W Szymbarku stanął pomnik... niedźwiedzia, który walczył pod Monte Cassino (pol.). trojmiasto.gazeta.pl, 2013-09-19. [dostęp 2014-12-21].
  18. http://miswojteksopot.org/o-fundacji/.
  19. Niedźwiedź Wojtek stanął w Parku Jordana (pol.). krakow.pl, 2014-05-19. [dostęp 2015-05-18].
  20. Miś Wojtek z Armii Andersa uhonorowany. Legendarny polski „żołnierz” ma swój pomnik w Edynburgu (pol.). tvp.info, 2015-11-07. [dostęp 2015-11-07].
  21. Powiat Żagański – Bliźniaczy pomnik żagańskiego niedźwiedzia Wojtka został odsłonięty w Duns (Szkocja), www.powiatzaganski.pl [dostęp 2016-05-26].
  22. Angielska piosenka o Wojtku na Youtube – „VOYTEK THE SOLDIER BEAR” – SANGS AND CLATTER GROUP – ROBERT OWEN.
  23. Informacje o albumie „40 surfers waiting for the wave”. (arch.)
  24. Utwór Katy Carr pt. „Wojtek” na Youtube.
  25. Piosenka o Wojtku. YouTube.com.
  26. Księżycówka Jacek Stęszewski (ang.). itunes.apple.com. [dostęp 2014-12-01].
  27. „PIWKO DLA NIEDŹWIEDZIA!” na filmpolski.pl.
  28. Film o niedźwiedziu Wojtku i żołnierzach gen. Andersa w TVP i BBC.
  29. Wojtek – the Bear that Went to War. Oficjalna strona filmu.
  30. Świat bez fikcji: Wojtek, niedźwiedź, który poszedł na wojnę.
  31. "Wojtek - The Soldier Bear".

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]