Zamek Liptowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek Liptowski
Ilustracja
Zamek Liptowski na witrażu Janka Alexy’ego w Bratysławie
Państwo  Słowacja
Zniszczono 1474
Położenie na mapie kraju żylińskiego
Mapa lokalizacyjna kraju żylińskiego
Ruiny zamku Liptowskiego
Ruiny zamku Liptowskiego
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Ruiny zamku Liptowskiego
Ruiny zamku Liptowskiego
Ziemia49°08′52″N 19°25′48″E/49,147778 19,430000

Zamek Liptowski (również: Stary Zamek Liptowski, Zamek Sielnicki; słow. Liptovský hrad, Liptovský Starý hrad, Sielnický hrad) – ruiny średniowiecznego zamku obronnego na południowym skraju Gór Choczańskich, w Liptowie, obecnie na pograniczu powiatów Liptowski Mikułasz i Rużomberk. Był to najwyżej położony zamek na terenie dzisiejszej Słowacji, jak i jeden z najwyżej położonych zamków w całej Europie Środkowej.

Ruiny wznoszą się na szczycie Sestrč (993 m n.p.m.) w grupie Sielnickich Wierchów (słow. Sielnické vrchy), pomiędzy Doliną Sesterską na wschodzie a Doliną Kalameńską na zachodzie, ponad dzisiejszymi wsiami Bukovina i Kalameny. Zamek stał na skalistym wierchu, z dwóch stron obrywającym się pionowymi skalnymi ścianami, a z dwóch opadającym bardzo stromymi stokami. W podszczytowych skałach znajduje się niewielka jaskinia, która była zamieszkana przez człowieka już w eneolicie. Na szczycie natomiast znajdowało się otoczone półokrągłym wałem ziemnym grodzisko kultury halsztackiej, z którą zapewne są związane dawniejsze znaleziska przedmiotów brązowych.

Zamek został zbudowany z rozkazu króla Węgier Beli IV na miejscu starszego, opuszczonego grodziska z I w. p.n.e., zapewne krótko po wielkim najeździe „tatarskim” z lat 1241-1242. Po raz pierwszy był wzmiankowany pisemnie w 1262. Strzegł zachodniej części Kotliny Liptowskiej, w tym ruchliwego szlaku handlowego biegnącego Doliną Sesterską na Orawę i dalej do Polski. Władali nim: potężny Mateusz Czak oraz zwoleński żupan Doncz. Od 1340 r. był siedzibą żupanów Liptowa. Należało do niego potężne „państwo” feudalne, do czasu budowy zamków w Likawie i Liptowskim Hradku obejmujące cały Liptów, a nawet niektóre wsie po północnej stronie wału Gór Choczańskich (np. Malatiná).

Pierwotny zamek składał się z wieży mieszkalnej i niewielkiego dziedzińca otoczonego murem z dwoma bramami. W ciągu XIII i XIV w. był wielokrotnie niszczony i znów odbudowywany. W latach 1431-1434 znajdował się we władaniu wojsk husyckich. Zniszczony w 1447 jako gniazdo rycerzy-rozbójników, od 1454 pozostawał we władaniu Pongráca, który odbudował część mieszkalną założenia, a sam zamek umocnił wysuniętym murem kurtynowym.

Po nim od 1459 zamkiem władał polski magnat Piotr Komorowski, który sprzyjał Jagiellonom w ich usiłowaniach zdobycia tronu węgierskiego. Po nieudanej wyprawie w 1471 młodziutkiego Kazimierza Jagiellończyka po koronę Świętego Stefana, Maciej Korwin zmusił Komorowskiego do oddania zamku, który w 1474 rozkazał spalić i zburzyć. Uczyniono to tak skutecznie, że do naszych czasów dochował się na powierzchni jedynie niewielki fragment muru.

W latach 80. XX wieku zamek był terenem rozległych prac archeologicznych, w trakcie których dobrze poznano jego rozwój architektoniczny oraz zabezpieczono odnalezione wykopaliska, w tym fragmenty murów pałacu mieszkalnego, cysternę na wodę i część murów obronnych.

Pozostałości zamku są dostępne dla zwiedzających. Na zamek prowadzą znakowane szlaki turystyczne:

  • szlak turystyczny czerwony czerwony z Bukoviny przez Sedlo pod Kráľovou – ok. 2 h
  • szlak turystyczny żółty żółty z Kalamen przez Sedlo pod Kráľovou – ok. 1 h 45 min
  • szlak turystyczny żółty żółty z Kalamen przez Sedlo poľana – ok. 2 h 15 min

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adamec Vladimír, Jedličková Nora: Slovensko. Turistický lexikon, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1991, ​ISBN 80-7096-152-X​.
  • Szczerba Tadeusz: Choczańskie Wierchy i okolica. Przewodnik turystyczny. Wydawnictwo Ryszard M. Remiszewski – RMR, Gliwice 2001, ​ISBN 83-904352-9-2​.
  • Barbara Zygmańska, Góry Choczańskie. Przewodnik turystyczny, Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 2003, ISBN 83-7005-455-2, OCLC 749318301.