Środki przeczyszczające
Środki przeczyszczające, leki przeczyszczające – produkty roślinne, związki chemiczne lub leki wzmagające ruchy jelit lub rozluźniające stolec i przyspieszające w ten sposób wypróżnienie, przyjmowane najczęściej przy zaparciach. Niektóre solne leki przeczyszczające, a także działające pobudzająco lub poślizgowo są stosowane do oczyszczenia jelita grubego w celu wykonania badań odbytnicy i jelit. W takich przypadkach można je stosować we wlewach doodbytniczych. Wystarczająco wysokie dawki leków przeczyszczających powodują wystąpienie biegunki.
Leki przeczyszczające można przyjmować doustnie lub stosować w postaci czopków.
Zaparcia bez znanej przyczyny organicznej, czyli idiopatyczne, występują częściej u kobiet niż u mężczyzn[1].
[edytuj] Środki zwiększające objętość mas kałowych (pęczniejące)
- Miejsce działania: Jelito cienkie i grube
- Początek działania: 12–72 godzin
- Przykłady: inulina, babka płesznik, metyloceluloza, polikarbofil, błonnik pokarmowy, jabłka, otręby, płatki owsiane, pektyny, gumy roślinne (agar, sterkulina)
[edytuj] Środki zmiękczające masy kałowe i surfaktanty – ułatwiające pasaż
- Miejsce działania: jelito cienkie i grube
- Początek działania: 12–72 godzin
- Przykłady: dokuzan sodowy
[edytuj] Środki powlekające i zmiękczające
- Miejsce działania: jelito grube
- Początek działania: 6–8 godzin
- Przykłady: parafina ciekła
[edytuj] Osmotyczne środki przeczyszczające
Powodują zatrzymanie wody w jelicie, co zmiękcza masy kałowe. Wyróżniamy dwa główne typy: sole przeczyszczające oraz środki hiperosmotyczne
[edytuj] Sole przeczyszczające
- Miejsce działania: Jelito cienkie i grube
- Początek działania: 0,5–6 godzin
- Przykłady: fosforan sodu, cytrynian magnezu, wodorotlenek magnezu, siarczan magnezu, jednozasadowy fosforan sodu, difosforan sodu, siarczan sodu
[edytuj] Przeczyszczające środki hiperosmotyczne
- Miejsce działania: Jelito grube
- Początek działania: 0,5–3 godzin
- Przykłady: czopki glicerynowe, alkohole cukrowe: ksylitol, sorbitol, laktikol, mannitol, laktoza, laktuloza i polietylenoglikol (PEG).
[edytuj] Skuteczność
Badanie kontrolowane z randomizacją wykazało, że 17 g polietylenoglikolu (PEG) przyjmowanego raz dziennie daje u dorosłych lepsze efekty niż 6 mg tegaserodu 2 razy dziennie[2]. W badaniach kontrolowanych z randomizacją wykazano również, że 2 saszetki PEG (26 g) dają lepsze rezultaty niż 2 saszetki laktulozy (20 g)[3]. 17 g PEG/dzień okazało się w kontrolowanych badaniach z randomizacją bezpieczne przy stosowaniu przez 6 miesięcy[4]. Inne badanie kontrolowane z randomizacją wykazało brak różnicy pomiędzy działaniem sorbitolu a laktulozy[5].
Wykazano, że PEG jest bardziej skuteczny niż laktuloza[6].
[edytuj] Drażniące (pobudzające, kontaktowe) środki przeczyszczające
- Miejsce działania: Jelito grube
- Przykłady:
| Początek działania | Nazwa środka przeczyszczającego |
| 6–8 godzin | Szakłak pospolity |
| 6–10 godzin | Bisakodyl (tabletka) Kasantranol Senna Aloes zwyczajny |
| 2–6 godzin | olej rycynowy |
| 15 minut – 1 godzina | Bisakodyl (czopek) |
[edytuj] Olej rycynowy
- Miejsce działania: jelito cienkie
Olej rycynowy działa bezpośrednio na błonę śluzową jelita lub na zwoje nerwowe zmieniając wydzielanie wody i elektrolitów. W jelicie jest on przekształcany do kwasu rycynolowego (aktywny metabolit).
[edytuj] Agoniści serotoninowi
Tegaserod (nazwa handlowa Zelnorm) jest lekiem pobudzającym perystaltykę jelitową poprzez aktywację receptorów serotoninowych 5-HT4 jelitowego układu nerwowego. Jego stosowanie wiąże się jednak ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia incydentów sercowo-naczyniowych, w tym zawału mięśnia sercowego[7] i dlatego został wycofany z rynku w 2007 r.
Przypisy
- ↑ Chang L, Toner B, Fukudo S, Guthrie E, Locke G, Norton N, Sperber A. Gender, age, society, culture, and the patient's perspective in the functional gastrointestinal disorders. „Gastroenterology”, s. 1435-46, 2006. PMID 16678557.
- ↑ Di Palma JA, Cleveland MV, McGowan J, Herrera JL. A randomized, multicenter comparison of polyethylene glycol laxative and tegaserod in treatment of patients with chronic constipation. „Am. J. Gastroenterol.”, s. 1964–71, 2007. doi:10.1111/j.1572-0241.2007.01365.x. PMID 17573794.
- ↑ Attar A, Lémann M, Ferguson A, Halphen M, Boutron M, Flourié B, Alix E, Salmeron M, Guillemot F, Chaussade S, Ménard A, Moreau J, Naudin G, Barthet M. Comparison of a low dose polyethylene glycol electrolyte solution with lactulose for treatment of chronic constipation.. „Gut”, s. 226–30, 1999. PMID 9895382.
- ↑ Dipalma JA, Cleveland MV, McGowan J, Herrera JL. A randomized, multicenter, placebo-controlled trial of polyethylene glycol laxative for chronic treatment of chronic constipation. „Am. J. Gastroenterol.”, s. 1436-41, 2007. doi:10.1111/j.1572-0241.2007.01199.x. PMID 17403074.
- ↑ Lederle F, Busch D, Mattox K, West M, Aske D. Cost-effective treatment of constipation in the elderly: a randomized double-blind comparison of sorbitol and lactulose.. „Am J Med”, s. 597–601, 1990. PMID 2122724.
- ↑ BestBETs: Is polyethylene glycol safe and effective for chro.... [dostęp 2007-09-06].
- ↑ Medicinenet.com
[edytuj] Bibliografia
- 6.6 Leczenie czynnościowych zespołów jelitowych. W: Ernst Mutschler: Farmakologia i toksykologia. Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2004. ISBN 83-89581-80-9.
- 12.4 Leki przeczyszczające. W: Ryszard Korbut: Farmakologia po prostu. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2007, s. 222-224. ISBN 978-83-233-2334-1.
- Leki przeczyszczające. W: Farmakologia kliniczna. Lublin: Czelej, 2001, s. 371-372. ISBN 978-83-233-2334-1.
