Olej rycynowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Olej rycynowy

Olej rycynowy, olej rącznikowy (łac. Oleum Ricini, Oleum Palmae Christi) – produkt roślinny, otrzymywany z nasion byliny (w Polsce roślina roczna) – rącznika pospolitego przez wyciskanie oleju na zimno i wygotowywanie z wodą. Takie postępowanie pozwala na rozkład toksycznej toksoalbuminy – rycyny, której obecność w nasionach sprawia, że ich zażycie może wywołać śmiertelne zatrucie.

Skład i właściwości[edytuj | edytuj kod]

Głównym (ok. 80%[1]) składnikiem oleju rycynowego jest gliceryd 18-węglowego kwasu rycynolowego. W jego składzie znajdują się również mniejsze ilości glicerydów kwasów oleinowego (7%), linolowego (3%), palmitynowego (2%), stearynowego (1%)[2].

Olej rycynowy jest gęstą, białą do jasnożółtej[2] cieczą. Gęstość mieści się w przedziale 0,947–0,970 g/cm³[1]. Niemal nierozpuszczalny w wodzie. Zamarza w temperaturze -24°C[2].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Rocznie 270 000 - 360 000 ton oleju rycynowego jest produkowane dla różnych zastosowań[3].

Olej rycynowy i jego pochodne są wykorzystywane w produkcji mydeł, smarów, płynów hydraulicznych i hamulcowych, farb, farb drukarskich, odpornych na zimno tworzyw sztucznych, wosków i past, nylonu, farmaceutyków i perfum[4]. Do tego znajduje zastosowanie jako plastyfikator w lakierach nitrocelulozowych, w wyrobie maści, kremów, detergentów[1], barwników oraz środków nawilżających[2].

Przemysł spożywczy[edytuj | edytuj kod]

W przemyśle spożywczym, olej rycynowy (spożywczy) stosuje się jako dodatek do żywności[5], środków aromatyzujących oraz słodyczy (na przykład, polirycynooleinian poliglicerolu w czekoladzie)[6] jako inhibitor pleśni oraz w opakowaniu. Polioksyetylenowany olej rycynowy również jest stosowany w przemyśle spożywczym[7]. W Indiach, Pakistanie, Nepalu i Bangladeszu, ziarna spożywcze są konserwowane poprzez zastosowanie oleju rycynowego. Powstrzymuje ryż, pszenicę i strączkowe przed psuciem się. Na przykład nikla indyjska (hindi toor dal) jest powszechnie dostępna pokryta olejem dla zwiększenia czasu przechowywania.

Medycyna[edytuj | edytuj kod]

Od czasów starożytnych rycyna jest używana jako środek przeczyszczający (wykorzystywany również w weterynarii[2]). Amerykańska Food and Drug Administration (FDA) zaklasyfikowała olej rycynowy jako "ogólnie znany jako bezpieczny i skuteczny" do stosowania bez recepty środek przeczyszczający o głównym miejscu działania w jelicie cienkim, gdzie strawieniu ulega kwas rycynolowy[8].

Pomimo, że olej rycynowy jest szeroko stosowany w celu rozpoczęcia porodu u ciężarnych, nie przeprowadzono wystarczających badań w celu wykazania jego skuteczności[9].

Olej rycynowy lub jego pochodne, takie jak Kolliphor EL (polietoksylowany olej rycynowy - niejonowy środek powierzchniowo czynny) dodaje się do wielu nowoczesnych leków, w tym:

  • Mikonazol, środek przeciwgrzybiczy[10][11],
  • Paklitaksel, inhibitor mitotyczny stosowany w chemioterapii nowotworów[12],
  • Sandimmune, lek immunosupresyjny powszechnie stosowany w związku z przeszczepem narządu w celu zmniejszenia aktywności układu immunologicznego pacjenta[13],
  • Mesylan nelfinawiru, inhibitor proteazy HIV[14]
  • Maść Xenaderm, do miejscowego leczenia owrzodzeń skóry; jest mieszaniną balsamu peruwiańskiego, oleju rycynowego i trypsyny[15][16],
  • Aci-Jel (złożony z kwasu rycynolowego z oleju rycynowego, z kwasem octowym i 8-hydroksychinoliny) służy do utrzymania kwasowości pochwy[17].

Medycyna alternatywna[edytuj | edytuj kod]

W naturopatii olej rycynowy promowany jest jako środek leczniczy w różnych przypadłościach. Istnieje opinia, że nakładanie oleju rycynowego na skórę może pomóc w leczeniu raka. Zauważyć należy, że zgodnie z American Cancer Society "dostępne dowody naukowe nie potwierdzają tezy, że olej rycynowy stosowany na skórę leczy nowotwory lub jakąkolwiek inną chorobę"[18].

Środek represyjny[edytuj | edytuj kod]

Rodzice często karali dzieci dawką oleju rycynowego[19][20]. Lekarze potępiają stosowanie takiej praktyki, ponieważ nie dopuszczalne jest stosowanie leku w celu wymierzenia kary[21].

Duże dawki oleju rycynowego były w przeszłości stosowane jako upokarzające kary dla osób dorosłych, szczególnie dysydentów politycznych. Urzędnicy kolonialni stosowali go w Indiach Brytyjskich jako środek represyjny wobec opornych pracowników[22].

Najsłynniejsze zastosowanie oleju rycynowego jako kary miało miejsce we faszystowskich Włoszech pod rządami Benito Mussoliniego. Był on ulubionym narzędziem wykorzystywanym przez Czarne koszule w celu upokorzenia swoich przeciwników[23][24][25]. Dysydenci polityczni byli karmeni siłą przez faszystowskie oddziały dużymi ilościami oleju rycynowego. Uważa się, że technika ta została zapoczątkowana przez Gabriele D'Annunzio. Ofiary takiego "leczenia" czasami umierały w wyniku odwadniającej biegunki wywołanej olejem, często komplikowanej przez skutki pobicia pałką policyjną, które miało miejsce jako uzupełnienie pojenia olejem rycynowym. Niemniej jednak te ofiary, które przeżyły musiały ponosić upokarzające skutki przeczyszczające wynikające z nadmiernego użycia leku[26].

Mówi się, że władza Mussoliniego była wspierana przez "pałki i olej rycynowy". W mniejszych ilościach, olej rycynowy był również używany jako instrument zastraszania, na przykład aby zniechęcić cywilów i żołnierzy, którzy symulują choroby w zakładzie pracy lub wojsku. Musiało minąć kilkadziesiąt lat od śmierci Mussoliniego aby mit oleju rycynowego jako panaceum został ostatecznie obalony. Był on również szeroko stosowany w szpitalach u kobiet w ciąży, pacjentów w podeszłym wieku lub psychicznie chorych w fałszywym przekonaniu, że nie ma on negatywnych efektów ubocznych.

Dzisiaj włoskie zwroty manganello oraz olio di ricino, nawet używane oddzielnie, wciąż posiadają silne konotacje polityczne (zwłaszcza ten drugi). Słowa te są nadal używane w karykaturowaniu polityków lub autorów niepopularnych aktów prawnych. Powinny one być stosowane ostrożnie podczas rozmowy. Zwroty Usare l'olio di ricino (pol. użyć oleju rycynowego) oraz usare il manganello (pol. użyć pałki) oznaczają "zmusić lub prześladować" i mogą zostać źle zrozumiane w przypadku braku odpowiedniego kontekstu.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Encyklopedia Powszechna PWN. T. 4. R-Z. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 98.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Castor oil. GESTIS Substance Database. [dostęp 16 sierpnia 2014].
  3. Mutlu, H; Meier, MAR (January 2010). "Castor oil as a renewable resource for the chemical industry". European Journal of Lipid Science and Technology 112 (1): 10–30. doi:10.1002/ejlt.200900138.
  4. Mutlu, H; Meier, MAR (January 2010). "Castor oil as a renewable resource for the chemical industry". European Journal of Lipid Science and Technology 112 (1): 10–30. doi:10.1002/ejlt.200900138.
  5. Castor Oil Facts, dostęp przez web.archive.org 27.03.2015
  6. Wilson, R; Van Schie, BJ; Howes, D (1998). "Overview of the preparation, use and biological studies on polyglycerol polyricinoleate (PGPR)". Food and Chemical Toxicology 36 (9–10): 711–8. doi:10.1016/S0278-6915(98)00057-X. PMID 9737417.
  7. Busso, C; Castro-Prado, MA (March 2004). "Cremophor EL stimulates mitotic recombination in uvsH//uvsH diploid strain of Aspergillus nidulans". Anais da Academia Brasileira de Ciências 76 (1): 49–55. doi:10.1590/S0001-37652004000100005. PMID 15048194.
  8. "Ingredient List A-C". FDA (strona 52). Zarchiwizowane na web.archive.org 17.12.2007 dostęp 27.03.2015
  9. Kelly, AJ; Kavanagh, J; Thomas, J (2013). "Castor oil, bath and/or enema for cervical priming and induction of labour". Cochrane Database of Systematic Reviews (7): CD003099. doi:10.1002/14651858.CD003099.pub2.
  10. Marmion, LC; Desser, KB; Lilly, RB; Stevens, DA (September 1976). "Reversible thrombocytosis and anemia due to miconazole therapy". Antimicrobial Agents and Chemotherapy 10 (3): 447–9. doi:10.1128/aac.10.3.447. PMC 429768. PMID 984785. strona 1: Methods and Materials.
  11. Fromtling, RA (1 April 1988). "Overview of medically important antifungal azole derivatives". Clinical Microbiology Reviews 1 (2): 187–217. PMC 358042. PMID 3069196. See page 6, /192, Clinical studies
  12. Micha, JP; Goldstein, BH; Birk, CL; Rettenmaier, MA et al. (February 2006). "Abraxane in the treatment of ovarian cancer: the absence of hypersensitivity reactions". Gynecologic Oncology 100 (2): 437–8. doi:10.1016/j.ygyno.2005.09.012. PMID 16226797.
  13. "Sandimmune ingredients". DailyMed. dostęp przez web.archive,org 27.03.2015
  14. Zhang, KE; Wu, E et al. (April 2001). "Circulating metabolites of the human immunodeficiency virus protease inhibitor nelfinavir in humans: Structural identification, levels in plasma, and antiviral activities". Antimicrobial Agents and Chemotherapy 45 (4): 1086–93. doi:10.1128/AAC.45.4.1086-1093.2001. PMC 90428. PMID 11257019.
  15. "Product Information: Xendaderm topical ointment, balsam Peru, castor oil and trypsin topical ointment". San Antonio, TX: Healthpoint, Ltd. 2002. zarchiwizowany na archive.org 2007-08-31. dostęp 27.03.2015
  16. Beitz, JM (June 2005). "Heparin-induced thrombocytopenia syndrome bullous lesions treated with trypsin-balsam of peru-castor oil ointment: A case study". Ostomy Wound Manage 51 (6): 52–4, 56–8. PMID 16014993.
  17. "Aci-Jel (Vaginal Jelly) drug description". RxList. dostęp 27.03.2015
  18. "Castor Oil". American Cancer Society. March 2011. dostęp 27.03.2015
  19. For an American example see David J. Rothman (1980). Conscience and Convenience: The Asylum and Its Alternatives in Progressive America. Transaction Publishers. s. 279. dostęp 27.03.2105
  20. For a Canadian examples see Neil Sutherland (1997). Growing Up: Childhood in English Canada from the Great War to the Age of Television. University of Toronto Press. s. 87. dostęp 27.03.2015
  21. Journal of the American Medical Association. American Medical Association. 1919. p. 1699. dostęp 27.03.2015
  22. Cecilia Leong-Salobir (2011). Food Culture in Colonial Asia: A Taste of Empire. Taylor & Francis. s. 66. dostęp 23.03.2015
  23. "Italy The rise of Mussolini". Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica. 2007. dostęp przez archive.org 27.03.2015
  24. "Benito's Birthday". Time, in partnership with CNN. 6 sierpień 1923. dostęp 27.03.2015
  25. Bosworth, R. J. B. (2002). Mussolini. New York: Arnold/Oxford Univ. Press. ISBN 0-340-73144-3.
  26. Cecil Adams (1994-04-22). "Did Mussolini use castor oil as an instrument of torture?". The Straight Dope. dostęp 27.03.2015

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.