Żegluga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Masowiec Baltic Prestige

Żegluga (transport wodny) – jedna z form transportu. Oznacza w szczególności przewóz statkami, w celach zarobkowych, pasażerów i ładunków, przez wody morskie lub śródlądowe.

Do przewozu towarów używa się wielu wyspecjalizowanych statków: masowców, drobnicowców, kontenerowców, tankowców, chemikaliowców i in.

Przewozy pasażerskie stanowią znikomy odsetek ogólnego transportu ludzi, a to ze względu na długi czas podróży. Jedynie w niektórych regionach świata, na przykład na obszarach o silnie rozwiniętej linii brzegowej lub w państwach wyspiarskich, ważną rolę odgrywa komunikacja promowa.

Żegluga według obszaru działania[edytuj | edytuj kod]

W zależności od obszaru działalności żeglugę można podzielić na: morską, przybrzeżną i śródlądową.

Żegluga morska[edytuj | edytuj kod]

Żegluga morska realizowana jest między portami morskimi za pomocą wyspecjalizowanych statków, np.:

  • statków pasażerskich do przewozu osób
  • statków typu RORO do przewozu samochodów ciężarowych i wagonów kolejowych z towarem
  • kontenerowców do przewozu towarów w kontenerach
  • gazowców rozmaitego rodzaju do przewozu gazu w różnej postaci
  • tankowców do przewozu towaru płynnego, głównie produktów przemysłu naftowego
  • drobnicowców do przewozu towarów liczonych w sztukach
  • masowców do przewozu towarów sypkich

Ze względu na rejon pływania żeglugę podzielić można na:

  • żeglugę krajową – podróże po morskich wodach wewnętrznych i morzu terytorialnym (patrz niżej żegluga przybrzeżna)
  • żeglugę przybrzeżną – podróże po Morzu Bałtyckim do 8° długości geograficznej wschodniej (każdy kraj ma swoją definicję i obszar tej żeglugi)
  • żeglugę międzynarodową – podróże po obszarach morskich innych niż wymienione powyżej, zwana też żeglugą wielką

Żegluga przybrzeżna[edytuj | edytuj kod]

Polski katamaran żeglugi przybrzeżnej Agat w główkach portu Gdyńskiego

Żeglugę przybrzeżną uprawiają statki o małej zdolności żeglugowej wynikającej z ich konstrukcji (np. małe wymiary, niewielkie zanurzenie). Jednostki wchodzące w skład tej floty nazywane są białą flotą, a zaliczają się do niej nieduże statki pasażerskie zarówno o charakterze komunikacyjnym, jak i wycieczkowo-rekreacyjnym. Mała zdolność żeglugowa tych statków rekompensowana jest różnorodnością floty: w jej składzie można znaleźć tramwaje wodne, wodoloty, małe wycieczkowce (w tym bocznokołowce), repliki statków dawnych czy też stylizowane na sławne statki przeróbki kutrów rybackich. Ten rodzaj żeglugi uprawiają często holowniki morskie. Nie wynika to z ich niskiej dzielności morskiej, ale raczej z polityki armatorów i rejonu ich działania. Statek uprawiający żeglugę przybrzeżną ma do spełnienia niższe wymagania odnośnie wyposażenia i minimalnej bezpiecznej obsady niż statek uprawiający żeglugę międzynarodową.

Definicje żeglugi przybrzeżnej różnią się w zależności od kraju. W Polsce obowiązuje definicja podana przez Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 4 lutego 2005 w sprawie wyszkolenia i kwalifikacji zawodowych marynarzy: Żegluga przybrzeżna – podróże po obszarach Morza Bałtyckiego i akwenach przyległych do 8° długości geograficznej wschodniej[1].

Głównymi ośrodkami żeglugi przybrzeżnej w Polsce są Gdańsk i Szczecin, a firmami z największymi tradycjami w tej dziedzinie Żegluga Gdańska i Żegluga Szczecińska.

Żegluga śródlądowa[edytuj | edytuj kod]

Współczesny polski bocznokołowy statek wycieczkowy – „Jagienka” podczas rejsu wycieczkowego po Warcie w Poznaniu w okolicy mostu św. Rocha
Bydgoski Tramwaj Wodny przycumowany przy Przystanku TESCO
Information icon.svg Osobny artykuł: Transport wodny śródlądowy.

Pojęcie żegluga śródlądowa podlega ewolucji i nigdy nie było ustawowo definiowane. Na podstawie ustawy Prawa wodne żeglugę śródlądową można określić jako tak zwaną powszechną lub szczególną formę korzystania z wód, polegającą na transport, czyli przewóz osób i rzeczy, połów ryb, utrzymanie szlaku żeglownego, eksploatacja kruszywa, sport, rekreacja i turystyka na wodzie, nadzór na wodzie, ratownictwo na wodzie, szkolenia na wodzie, gastronomia na wodzie, hotelarstwo na wodzie, mieszkania na wodzie, biura na wodzie, warsztaty na wodzie, zakłady kąpielowe przy pomocy urządzenia pływającego z napędem lub bez napędu nazywanego statek śródlądowy także promu, wodolotu lub poduszkowca, na wodach, które nazywają się śródlądowe drogi wodne, w tym np. akweny uregulowane, lub inne wody śródlądowe. Z prowadzeniem żeglugi po drogach wodnych wiążą się pojęcia port rzeczny, szlak żeglowny, głębokość tranzytowa. Gdy działalność prowadzona jest poza drogami wodnymi, aby podlegała szczególnej regulacji, którą jest ustawa o żegludze śródlądowej, powinna dotyczyć wyłącznie: przewozów międzybrzegowych, zarobkowego przewozu osób, ładunków, zarobkowego połowu ryb, wykonywania robót technicznych lub eksploatacji złóż kruszywa. Część żeglugi śródlądowej, którą nazywamy transportem wodnym, jest rodzajem transportu, któremu państwo poświęciło szczególną uwagę. Zalety żeglugi śródlądowej] spowodowały, że ten rodzaj transportu powinien być promowany na podstawie ustawa o Funduszu Żeglugi Śródlądowej i Funduszu Rezerwowym. Transport rzeczny prowadzony jest przez podmioty żeglugi śródlądowej, którymi są: armator, przewoźnik żeglugi śródlądowej, pilot statku śródlądowego, załoga statku, stocznia. Żegluga śródlądowa w Europie odgrywa istotną rolę w łańcuchu transportowym.

Żegluga według charakteru[edytuj | edytuj kod]

Według innych kryteriów podziału występują jeszcze:

  • żegluga kabotażowa
  • żegluga liniowa
  • żegluga trampowa
  • żegluga wahadłowa

Żegluga kabotażowa[edytuj | edytuj kod]

Żegluga kabotażowa lub kabotaż to żegluga pomiędzy portami tego samego państwa. Jeśli odbywa się w obrębie jednego morza nazywana jest kabotażem małym (np. Gdynia-Świnoujście). Jeśli porty te znajdują się na różnych morzach to mówimy o kabotażu wielkim (np. Archangielsk-Władywostok lub Nowy Jork-San Francisco). Często (chociaż błędnie) kabotażem nazywa się ogólnie żeglugę przybrzeżną.
Nazwa pochodzi od nazwiska Giovanniego Cabota.

Information icon.svg Zobacz też: Kabotażowiec.

Żegluga liniowa[edytuj | edytuj kod]

Żegluga liniowa odbywa się na stałych trasach według określonego rozkładu rejsów.

Information icon.svg Zobacz też: Liniowiec.

Żegluga trampowa[edytuj | edytuj kod]

Żegluga trampowa lub tramping to rodzaj żeglugi bez stałego rozkładu rejsów; przewóz najczęściej całookrętowych ładunków wynikający z aktualnego zapotrzebowania rynku przewozowego.

Information icon.svg Zobacz też: Tramp (statek).

Żegluga wahadłowa[edytuj | edytuj kod]

Żegluga wahadłowa to forma żeglugi odbywająca się wyłącznie między dwoma konkretnymi portami lub przystaniami. W zależności od akwenu, który ma do pokonania statek może zaliczać się do żeglugi morskiej, przybrzeżnej lub śródlądowej. W skład floty obsługującej taką formę transportu najczęściej wchodzą różnej wielkości promy z furtami dziobowymi i rufowymi umożliwiającymi wjazd i wyjazd pojazdów z obu stron statku.

Rodzaje żeglugi w polskim prawie[edytuj | edytuj kod]

Podział na rodzaje żeglugi został określony w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 lipca 2002 w sprawie wymagań dotyczących technicznego i pozatechnicznego bezpieczeństwa żeglugi jednostek pływających Straży Granicznej. Poza niżej wymienionymi prawodawca wyszczególnia także żeglugę śródlądową i międzynarodową.

Żegluga bałtycka[edytuj | edytuj kod]

Żegluga bałtycka oznacza żeglugę po Morzu Bałtyckim i innych morzach zamkniętych o podobnych warunkach żeglugowych, a także żeglugę na morzach otwartych do 50 mil morskich od miejsca schronienia, z dopuszczalną odległością między dwoma miejscami schronienia do 100 mil morskich.

Żegluga przybrzeżna[edytuj | edytuj kod]

Definicje żeglugi przybrzeżnej różnią się w zależności od kraju. W Polsce obowiązuje definicja podana przez Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 4 lutego 2005 w sprawie wyszkolenia i kwalifikacji zawodowych marynarzy: Żegluga przybrzeżna – podróże po obszarach Morza Bałtyckiego i akwenach przyległych do 8° długości geograficznej wschodniej.

Żegluga krajowa[edytuj | edytuj kod]

Żegluga krajowa oznacza żeglugę na wodach morskich w odległości nie większej niż 12 mil morskich od brzegu morskiego Rzeczypospolitej Polskiej.

Żegluga osłonięta[edytuj | edytuj kod]

Żegluga osłonięta oznacza żeglugę na akwenie Zalewu Szczecińskiego i Wiślanego oraz po Zatoce Gdańskiej na zachód od linii łączącej punkt na Mierzei Helskiej o współrzędnych 54°35′ szerokości geograficznej północnej i 018°49′ długości geograficznej wschodniej z punktem na Mierzei Wiślanej o współrzędnych 54°22′ szerokości geograficznej północnej i 018°57′ długości geograficznej wschodniej.

Żegluga portowa[edytuj | edytuj kod]

Żegluga portowa oznacza żeglugę w obrębie portów, łącznie z Roztoką Odrzańską, do linii równoleżnika przechodzącego przez Bramę Torową nr 4 na Kanale Piastowskim i Zalewie Kamieńskim.

Wikimedia Commons

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Lesław Furmaga, Józef Wójcicki: Mały słownik morski. Gdynia: Mitel International Ltd., 1993. ISBN 83-85413-73-1.