15 Dywizja Grenadierów SS (1 łotewska)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 15 Dywizji Grenadierów SS. Zobacz też: 15 Dywizja Piechoty – stronę ujednoznaczniającą.
15 Dywizja Grenadierów SS

15 Dywizja Grenadierów SS (1 łotewska) – dywizja grenadierów Waffen-SS złożona z Łotyszy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze łotewskie ochotnicze oddziały walczące po stronie Niemców powstały już w lipcu 1941 roku. Nabór do łotewskiego legionu SS rozpoczęto w styczniu 1943 roku. Formalnie nabór był dobrowolny, jednak wiele jednostek łotewskiego wojska wcielono bez pytania o zdanie (w sumie zebrano 80 000 ludzi).

Jesienią jednostka ta została wycofana z frontu, w celu przeformowania na 1 Dywizję Łotewskiego Legionu SS (nazwę zmieniono następnie na 15 Ochotniczą Dywizję Łotewską SS.[1]. W listopadzie 1943 dywizja ruszyła do walki przeciwko Armii Czerwonej nad rzeką Wielikają – na południe od jeziora Pejpus[2]. Od stycznia 1944 roku jednostka wchodziła w skład VI Ochotniczego Armijnego Korpusu SS (łotewskiego). Jednostka razem z siłami niemieckimi nieudanie próbowała w tym czasie powstrzymać sowiecką ofensywę mającą na celu odblokowanie Leningradu. W lipcu 1944 dywizja uczestniczyła w ciężkich walkach pod Ostrowem. W wyniku tych walk jednostka utraciła zdolność bojową. Kadra trzech pułków piechoty oraz jednostki dywizyjne zostały ewakuowane drogą morską na poligon „Westpreussen” znajdujący się pomiędzy Kościerzyną a Bytowem[3]. W październiku 1944 roku pozostały w Kurlandii pułk artylerii został odcięty wraz z łotewską 19 Dywizją Grenadierów SS) (której w tym czasie podlegał), oraz wieloma innymi oddziałami.

Reorganizacja dywizji i walki na Wale Pomorskim[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1944 jednostka została odtworzona, otrzymała też nową nazwę 15 Dywizji Granadierów SS (łotewska nr 1). Dywizja walczyła na Wale Pomorskim, m.in. z oddziałami 1 Armii Wojska Polskiego. Tam też, w Podgajach, 2 lutego 1945, SS-mani z grupy bojowej „Elster” (niem. Kampfgruppe Elster), wchodzącej w skład 15 Dywizji Grenadierów SS, dokonali zbrodni wojennej na polskich jeńcach, paląc żywcem w stodole skrępowanych drutem kolczastym 32 żołnierzy Wojska Polskiego z 4 kompanii 3 pułku piechoty[4][5][6][7] Łotysze wycofali się potem w rejon Lędyczka, w czasie tego manewru ponieśli straty w wysokości 70%[4] stanu osobowego i całości sprzętu ciężkiego, po okrążeniu przez 1 Armię Wojska Polskiego i radziecki 2 Samodzielny Korpus Kawalerii Gwardii. Dywizja utraciła także dowódcę, SS-Brigadeführera Herberta von Obwurzera.

Ostatnie walki dywizji[edytuj | edytuj kod]

15 Dywizja SS z resztkami żołnierzy przebiła się następnie w rejon Berlina i dalej na zachód. Niewielka grupa żołnierzy pod dowództwem obersturmführera Neilandsa uczestniczyła w obronie stolicy Trzeciej Rzeszy[2]. Część wojsk przedostała się przez Łabę i poddała Amerykanom. Reszta została rozstrzelana przez wojska radzieckie. Niektórzy spośród żołnierzy starali się ukryć przed NKWD, bądź próbowali kontynuować walkę partyzancką przeciwko sowietom[8].

Nieśmiertelnik jednego z żołnierzy dywizji
 Osobny artykuł: Zbrodnia w Podgajach.

W miejscowości Podgaje żołnierze grupy bojowej "Elster", wchodzący w skład 15 Dywizji Grenadierów SS zamordowali 32 żołnierzy Wojska Polskiego z 4 kompanii 3 pułku piechoty 1 Dywizji WP, którym najpierw skrępowano ręce drutem kolczastym[4][5], żołnierze polscy zostali następnie zamknięci w stodole i spaleni żywcem.[4][5][9][7].

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Obecnie, w niepodległej Łotwie można zaobserwować tendencję do usprawiedliwiania działań łotewskich jednostek SS, zwłaszcza 15 i 19 Dywizji Grenadierów SS, jako zgrupowań walczących o wolność Łotwy. Często jednak przemilcza się zbrodnie wojenne łotewskich oddziałów w służbie III Rzeszy, wyróżniających się pod tym względem nawet wśród innych jednostek Waffen SS[potrzebne źródło]. Tego typu przedstawianie historii na Łotwie i w Estonii nie jest właściwe tylko środowiskom nacjonalistycznym, ale obejmuje szersze kręgi społeczeństwa, media, urzędy i władze państwowe[10].

1 września 1950 Komisja Stanów Zjednoczonych do spraw Osób Przesiedlonych uznała, że jednostka ta nie była stroną wrogą wobec USA i przyznała jej kombatantom prawo do ubiegania się o azyl polityczny[11].

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

Skład[edytuj | edytuj kod]

W roku 1944 w skład dywizji wchodziły następujące pułki[12]:

  • 32 Pułk Grenadierów SS (3. łotewski)
  • 33 Pułk Grenadierów SS (4. łotewski)
  • 34 Pułk Grenadierów SS (5. łotewski)
  • 15 Pułk Artylerii SS

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Chris Bishop: Dywizje Waffen SS 1939-1945. Warszawa: Bellona, 2009, s. 142. ISBN 978-83-11-11327-5.
  2. 2,0 2,1 15. Waffen-Grenadier-Division der SS (lettische Nr. 1). [dostęp 2010-05-21].
  3. Jarosłw Gdański. Łotweska Dywizja Waffen SS na Pomorzu. „Oblicza Historii”, s. 60-68, Luty-Marzec 2005. ISSN 1732-9292 (pol.). 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Ryszard Majewski: Waffen SS. Mity i rzeczywistość. Wrocław: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1983, s. 247. ISBN 83-03-00102-7.
  5. 5,0 5,1 5,2 Apoloniusz Zawilski: Polskie fronty. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen, 1996, s. 463 (tom2). ISBN 83-86857-23-4.
  6. Źródło: Grzelak, Stańczyk, Zwoliński: Armia Berlinga i Żymierskiego, Warszawa, 2002, ISBN 83-88973-27-4.
  7. 7,0 7,1 Polski czyn zbrojny w II wojnie światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1988, s. 531 (tom 3). ISBN 83-11-07038-5.
  8. Jarosłw Gdański. Łotweska Dywizja Waffen SS na Pomorzu. „Oblicza Historii”, s. 68, luty-marzec 2005. ISSN 1732-9292 (pol.). 
  9. Źródło: Grzelak, Stańczyk, Zwoliński: Armia Berlinga i Żymierskiego, Warszawa, 2002, ISBN 83-88973-27-4
  10. Piotr Cywiński, Roger Boyes:Front nienawiści, „Wprost” nr 39/2003.
  11. The Baltic Waffen SS Units are to be considered as separate and distinct in purpose, ideology, activities, and qualifications for membership from the German SS, and therefore the Commission holds them not to be a movement hostile to the Government of the United States under Section 13 of the Displaced Persons Act, as amended.Letter from Harry N. Rosenfield, Acting Chairman of United States Displaced Persons Commision, to Mr. Johannes Kaiv, Acting Consul General of Estonia, in re memorandum from the Estonian Committee in the United States zone of Germany on the question of former Estonian Legionnaires seeking admission to the United States under the Displaced Persons Act, as amended. September 13, 1950.
  12. Wykaz dywizji Waffen-SS – www.vaterland.pl. [dostęp 2010-05-21].