Lędyczek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lędyczek
Herb
Herb Lędyczka
Kościół pw. św. Piotra i Pawła
Kościół pw. św. Piotra i Pawła
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat złotowski
Gmina Okonek
Liczba ludności (2008) 526
Strefa numeracyjna (+48) 67
Kod pocztowy 64-965
Tablice rejestracyjne PZL
SIMC 0528497
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Lędyczek
Lędyczek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lędyczek
Lędyczek
Ziemia 53°32′N 16°57′E/53,533333 16,950000Na mapach: 53°32′N 16°57′E/53,533333 16,950000
Strona internetowa miejscowości

Lędyczek (niem. Landeck) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie złotowskim, w gminie Okonek, ośrodek turystyczny.

W XIV-XV w. (?) oraz w latach 1775-1973 miasto.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Lędyczek leży w Dolinie Gwdy, na lewym (wschodnim) brzegu Gwdy oraz nad jej lewym dopływem Debrzynką. Ponadto przy północnej części Lędyczka do Gwdy uchodzi rzeka Szczyra, a w pobliżu na zachodnim brzegu do Gwdy uchodzi Czarna.

Przez miejscowość przebiega droga krajowa nr 22 (Kostrzyn–Grzechotki) oraz trasy lokalne do Złotowa, Okonka i Łomczewa. Wieś leży w pobliżu takich miejscowości jak:

Do Lędyczka można się dostać autobusami Baltic Sea Trans oraz PKS.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój osady związany był z położeniem Lędyczka na szlaku handlowym. W XIII powstał tutaj obronny gród, który strzegł przeprawy przez Gwdę. W 1308 r. Lędyczek wraz z Pomorzem Gdańskim przeszedł pod władanie Krzyżaków. W związku z tym stał się jednym z głównych grodów na trasie z Malborka do Brandenburgii, którym poruszali się margrabiowie. Za czasów Krzyżaków Lędyczek rozwinął się. Wznieśli oni tutaj zamek oraz przenieśli z Debrzna siedzibę włodarza zakonnego. Rozwój też miał uzasadnienie w tym, iż Lędyczek leżał na drodze handlowej z Wielkopolski do Słupska. Być może wtedy miejscowość otrzymała także po raz pierwszy prawa miejskie, jednak nie zachował się żaden dokument potwierdzający ten fakt. Na mocy pokoju toruńskiego 1466 r. Lędyczek znalazł się w granicach Królestwa Polskiego jako wieś królewska w powiecie człuchowskim województwa pomorskiego. Przez ponad 300 kolejnych lat specyficzną cechą miejscowości było jej położenie na granicy państwowej, wytyczonej na rzece Gwdzie. Już w tym okresie przewagę zdobyła tu ludność niemieckojęzyczna wyznania protestanckiego, co w XVIII w. doprowadziło do konfliktu z katolicką administracją kościelną wobec budowy nowego zboru.

W 1772 Lędyczek w wyniku I rozbioru Polski przeszedł pod panowanie Prus, i już w 1775 r. otrzymał prawa miejskie. Miejscowość nie rozwinęła się ze względu na słabe zaludnienie, konkurencję okolicznych miast (szczególnie odległego o 7 km Okonka) oraz brak połączenia kolejowego. W 1857 r. miasto liczyło 970 mieszkańców, w 1905 jedynie 807, mimo istnienia tu niewielkiej tkalni i przędzalni bawełny. Okres międzywojenny był dla miasta okresem umiarkowanego rozwoju gospodarczego i społecznego.

4 lutego 1945 r. miasto zostało zdobyte przez wojska radzieckie po pięciu dniach walk z 15. Dywizją Grenadierów SS. Zabudowa miasta legła w gruzach, ucierpiała również ludność. Wkrótce Lędyczek przekazany został Polsce, zaś jego dotychczasowi mieszkańcy wysiedleni do Niemiec i zastąpieni polskimi przesiedleńcami. Po wojnie miasto odbudowano jedynie w niewielkim stopniu.

W pierwszych latach po wojnie Lędyczek należał do powiatu człuchowskiego w woj. szczecińskim, a od 1950 w nowo utworzonym województwie koszalińskim[1]. 12 września 1953 roku został przeniesiony do powiatu złotowskiego w tymże województwie, oprócz niektórych obrębów katastralnych, które równocześnie włączono do gminy Okonek w powiecie szczecineckim[2].

Do 1973 roku Lędyczek, w którym mieszkało 440 osób, był najmniejszym miastem w Polsce i jednym z najmniejszych w Europie (obecnie najmniejszym miastem są Wyśmierzyce). Z tego powodu miasto nawiązało specjalną współpracę z Warszawą - największym miastem kraju. 13 czerwca 1971 wręczono nawet uroczyście klucze do miasta młodzieży warszawskiej. Stołeczni harcerze przyjeżdżali tu z prezentami dla miejscowych dzieci[3]. 1 stycznia 1973 r. Lędyczkowi odebrano prawa miejskie[4], ze względu na brak perspektyw rozwojowych i zbyt małą liczbę mieszkańców[potrzebne źródło], włączając go do reaktywowanej tego samego dnia gminy Radawnica w powiecie złotowskim w woj. koszalińskim[5][6]. 1 czerwca 1975 Lędyczek wraz z gminą Radawnica wszedł w skład nowo utworzonego woj. pilskiego[7], a w związku ze zniesieniem gminy Radawnica 1 stycznia 1977 został właczony do gminy Okonek[8].

Z dniem 1 stycznia 1999 powrócił do powiatu złotowskiego, tym razem w woj. wielkopolskim, w jego najbardziej północnej części.

Zabytki, turystyka[edytuj | edytuj kod]

W centrum miejscowości znajduje się kościół pw. św. Piotra i Pawła pochodzący z lat 1882-1884, łączący elementy neogotyckie i neoromańskie. Pierwotny kościół lędycki był zbudowany w tym miejscu z drewna. Powstał w 1505 r. jednak został zburzony pod koniec XVIII w. Na jego miejscu postawiono obecny kościół. Na uwagę zasługuje ciężki, mosiężny żyrandol z XVIII w. Kościół został zbudowany jako zbór ewangelicki a od 1945 r. jest kościołem katolickim.

Zamek krzyżacki wzniesiony przez Krzyżaków w XIV w. już w XVIII w. znajdował się w zaawansowanej ruinie, a obecnie nie pozostały już po nim żadne widoczne ślady.

Lędyczek wykazuje cechy prostego miejskiego układu urbanistycznego z prostokątnym rynkiem. Zniszczenia z 1945 r. sprawiają, że jest on słabo czytelny. W miejscowości zachowały się fragmenty zabudowy z XIX w. (domki kalenicowe).

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

W Lędyczku mieści się leśna ścieżka dydaktyczna "Dolina Pięciu Rzek". Powstała ona w miejscu spotkania się pięciu rzek takich jak: Gwda, Debrzynka, Szczyra, Chrząstawa i Czarna. Lędyczek otoczony jest ze wszystkich stron lasami tzw. Puszczy nad Gwdą. W okolicznych rzekach żyją pstrągi i lipienie. Przeważają lasy sosnowe.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość o charakterze turystycznym (spływy kajakowe). Wieś nastawiona jest również na obsługę turystyki tzw. przejazdowej, z racji tego, iż miejscowość leży przy głównej szosie. Brak tutaj większych zakładów przemysłowych. Do końca lat 90. istniał tutaj oddział Bobolickich Zakładów Przemysłu Wełnianego, zajmujący się produkcją kołder, jednak zaprzestał on działalności.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dz.U. 1950 nr 28 poz. 255
  2. Dz. U. z 1953 r. Nr 41, poz. 194
  3. Mariusz Szalbierz, Ostała się wieś z herbem, w: Monitor Wielkopolski, czerwiec 2013, s.8, ISSN 1642-0918
  4. (§6.) Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. (Dz. U. z 1972 r. Nr 50, poz. 327)
  5. Komunikat o zmianach w podziale terytorialnym za okres od 2 I 1972 r. do 1 I 1973 r., Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa 1973
  6. Uchwała Nr XXIII/77/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie z dnia 9 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie koszalińskim
  7. Dz. U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92
  8. Dz. U. z 1976 r. Nr 41, poz. 244

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]