Kościerzyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościerzyna
Herb Flaga
Herb Kościerzyny Flaga Kościerzyny
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat kościerski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1398
Burmistrz Zdzisław Czucha
Powierzchnia 15,83 km²
Wysokość 146,4 - 192 m n.p.m.
Populacja (31.03.2011)
• liczba ludności
• gęstość

23 765[1]
1452,9 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 58
Kod pocztowy 83-400 do 83-401
Tablice rejestracyjne GKS
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Kościerzyna
Kościerzyna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościerzyna
Kościerzyna
Ziemia 54°07′19″N 17°58′52″E/54,121944 17,981111Na mapach: 54°07′19″N 17°58′52″E/54,121944 17,981111
TERC
(TERYT)
2206011
Urząd miejski
ul. 3 Maja 9
83-400 Kościerzyna
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Kościerzyna w Wikisłowniku
Strona internetowa
Rynek w Kościerzynie
Neobarokowy kościół Świętej Trójcy w Kościerzynie, dawniej kościół farny
XIX-wieczny kościół Zmartwychwstańców w Kościerzynie, dawniej ewangelicki

Kościerzyna (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Kòscérzna; niem. Berent, dawniej Bern) – miasto i gmina w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kościerzyna leży w południowej części Pojezierza Kaszubskiego na Kaszubach. Wysokość nad poziomem morza: 150 m. Otoczone jest przez jeziora – Gałęźne, Kapliczne, Wierzysko, niedaleko leżą także jeziora Garczyn, Sudomie i Osuszyno. Dzięki walorom krajobrazowym, jest popularnym centrum turystycznym.

W centrum Wzgórze Księżniczki Gertrudy.

Miasto położone jest przy skrzyżowaniu drogi krajowej nr 20, drogi wojewódzkiej nr 214 i drogi wojewódzkiej nr 221. Kościerzyna jest też węzłem kolejowym, gdzie krzyżują się trasy Nowa Wieś Wielka – Gdynia Port Centralny, Kościerzyna – Chojnice, Kościerzyna – Gołubie, Pszczółki – Kościerzyna (zlikwidowana). Dodatkowo przyjeżdżają tu pociągi z Wierzchucina.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2005 Kościerzyna ma obszar 15,83 km², w tym: użytki rolne 55%, użytki leśne 5%[2].

Miasto zajmuje 1,36% powierzchni powiatu.

Dzielnice i osiedla[edytuj | edytuj kod]

Cegielnia, Flokusy, Markubowo, Osada Leśna, Osiedle Marii Curie Skłodowskiej, Osiedle Plebanka, Osiedle Rogali, Osiedle Tysiąclecia, Osiedle Za Dworcem, Osiedle Świerkowa, Plebanka, Szydlice, Wierzysko i Osiedle Zachód (Budownictwo TBS).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki miasta pod koniec XIII wieku. Początkowo była to osada znajdująca się przy grodzie obronnym. Prawa miejskie uzyskała w 1398.

Z historią miasta związanych jest wiele ciekawych opowieści. Jedna z nich dotyczy herbu Kościerzyny, na którym widnieje niedźwiedź pod dębem. Niedźwiedź - ponieważ według legendy przed wiekami zwierzę to nękało mieszkańców osady leżącej na terenie dzisiejszego miasta. Potężna bestia była postrachem okolicy. Napotkanych w borze ludzi zabijała uderzeniem silnych łap, siejąc powszechne przerażenie. Do czasu, aż znalazł się śmiałek - odważny syn kowala, który postanowił położyć kres życiu bestii. Wziąwszy dzidę i tarczę w głębi puszczy stoczył z niedźwiedziem bój na śmierć i życie.

Ślady przeszłości miasta zachowane w dokumentach, sięgają 1284 r., kiedy to "Costerina" wraz z 21 innymi miejscowościami ziemi Pirsona została nadana przez księcia pomorskiego Mściwoja II księżniczce Gertrudzie - najmłodszej córce księcia Sambora II z Tczewa.

Ważnymi datami w czasach jej podległości Krzyżakom są kolejno: rok 1346. lokacja wsi Kościerzyny na prawie chełmińskim i rok 1398 - odrębna lokacja Kościerzyny jako miasta, które z czasem wchłonęło wioskę.

W połowie XV w. miasto liczyło 300 mieszkańców. Zajmowali się oni głownie rolnictwem, ale również rzemiosłem, warzeniem piwa itp.

Z Kościerzyną związany jest znany ród Kostków[3], herbu Dąbrowa, którego przedstawiciele byli starostami tego miasta:

Stanisław Kostka w latach 1540 -1555

Krzysztof Kostka w latach 1555 - 1594

Krzysztof junior Kostka w latach 1594 -1602

Anna Kostkowa z Pileckich w latach 1602 -1603

W Kościerzynie urodził się Stanisław Bolesław Kostka, który dwukrotnie był delegatem Prus Królewskich w parlamencie berlińskim w roku 1907 i 1912 reprezentując powiat grudziądzki. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę był w 1920 roku komisarycznym burmistrzem Radzynia Chełmińskiego, a w następnym roku 1921 został pierwszym wybieralnym burmistrzem Świecia nad Wisłą i pełnił tą funkcje do 19 stycznia 1935 roku

Do XIX wieku był to ośrodek rejonu rolniczego. Od połowy XIX wieku ważny ośrodek polskości na Kaszubach. W 1931 roku przez Kościerzynę poprowadzono tzw. magistralę węglową (Śląsk-Gdynia). W czasie II wojny światowej Kościerzyna została wcielona do III Rzeszy; wymordowano m.in. wielu Kaszubów, wśród nich inteligencję. 8 marca 1945 miasto zostało wyzwolone przez Armię Czerwoną, jednak kontakt z żołnierzami radzieckimi, dokonującymi często grabieży i gwałtów na miejscowej ludności, niesłusznie traktowanej jako niemiecka, zapisał się negatywnie w pamięci mieszkańców.

W czasach PRL-u (1944-89) liczba ludności zwiększyła się poprzez wybudowanie kilku osiedli bloków mieszkalnych. Jednocześnie dbano o kulturę; w 1965 r. założona została (druga w kraju) Izba Regionalna. Zwrócono uwagę na kaszubski miód pitny produkowany tu dawniej. Po wojnie tradycje miodosytnictwa kontynuowała Wytwórnia Miodów Pitnych. W latach osiemdziesiątych rozpoczęto budowę nowego szpitala (ukończony w 1998 r.); to miało być zaplecze sanitarne dla Trójmiasta w wypadku użycia broni masowego rażenia.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Kościerzyna (stacja kolejowa).

Kościerzyna jest ważnym lokalnym węzłem kolejowo – drogowym krzyżują się tu linie kolejowe nr: 201 (Nowa Wieś WielkaGdynia), 211 (do Chojnic) a w przeszłości 233 (do Pszczółek) oraz drogi: krajowa nr 20 (ze Stargardu Szczecińskiego do Gdyni) z drogami wojewódzkimi nr 214 (z Łeby do Warlubia) i 221 (z Gdańska).

Ponadto Kościerzyna jest lokalnym węzłem w komunikacji autobusowej. Planuje się rozbudowę Pomorskiej Kolei Metropolitalnej, która pewnego dnia przejeżdżać będzie przez Kościerzynę.

Ok. 10 km na zachód od miasta znajduje się lądowisko Korne a 27 km na południe lądowisko Borsk.

W 2010 przy ul. Piechowskiego oddano do użytku sanitarne lądowisko.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie
  • Obraz Matki Bożej z IX wieku w Kościele Zmartwychwstańców.
  • Kościół świętej Trójcy – zbudowany w latach 1914-1917 na planie krzyża greckiego w stylu neobarokowym. W kościele znajduje się cudowny obraz Matki Boskiej Kościerskiej, który jest namalowaną w 1616 roku kopią dzieła z IX wieku.
  • Pomnik Józefa Wybickiego, autorstwa Wawrzyńca Sampa, z 1975 r.
  • Na ulicy 8 Marca był kiedyś cmentarz ewangelicki; obecnie to jest park osiedlowy.
  • Kościół Zmartwychwstańców pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego zbudowany w latach 1892-1894, neogotycki, do 1945 ewangelicki.
  • Rynek (układ ulic ze średniowiecza; kamienice, łącznie z ratuszem, są z XIX wieku).
  • Gmach Sądu Rejonowego przy ul. Dworcowej.
  • Budynek Byłego Browaru wraz z zabytkowym kominem przy ul. Miodowej (obecnie znajduję się tam Hotel, Pub, Pizzeria i Centrum Handlowe - Stary Browar Kościerzyna)[4].
  • Budynek Starostwa Powiatowego przy ul. 3 maja.
  • Zakład Najświętszej Marii Panny Anielskiej (obecnie w części budynku znajduje się Szkoła Podstawowa nr 1).
  • Budynek Poczty przy ul. Dworcowej.
  • Budynek Pierwszego Banku przy ul. Dworcowej.
  • Pomnik Chrystusa Króla przy ul. Kaplicznej; stojący na cokole, który dawniej stanowił pomnik wdzięczności Kościerzakom poległym w armii pruskiej w wojnie z Francją w 1871 r.
  • Neogotycki Ratusz z XIX wieku przy Rynku.
  • budynek dworca kolejowego przy ul. Dworcowej.
  • ulica Dworcowa z pięknymi dworkami i kamieniczkami.
  • budynek SP nr 1, 2 oraz PZS nr 2.
  • Muzeum Kolejnictwa;

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Rok Liczba ludności
1960
10 900
1970
15 100
1975
17 100
1976
17 636
1980
18 664
1985
20 658
1990
22 663
1993
22 972
1994
23 080
1995
23 174
1996
23 278
1998
23 501
1999
22 826
2000
22 916
2001
23 060
2002
23 218
2003
23 196
2004
23 145
2005
23 031
2006
23 528
2007
23 022
2008
22 976
2009
23 101
2010
23 138
2011
23 765

Dane z 30 czerwca 2009[1]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 23 000 100 11 871 51,6 11 129 48,4
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1452,9 749,9 703

Według danych z roku 2005[2] średni dochód na mieszkańca wynosił 1538,67 zł.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W Kościerzynie znajduje się Centrum Kultury i Sportu im. Józefa Wybickiego, biblioteka miejska, Muzeum Ziemi Kościerskiej znajdujące się w rynku miasta, w ceglanym ratuszu z 1843 oraz Centrum Kultury Kaszubskiej. Znajduje się tu również pierwsze w Polsce i jedno z nielicznych na świecie Muzeum Akordeonu ponadto Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie, Ekspozycja Muzealna Niewypałów I i II wojny światowej. Dodatkową atrakcją dla miłośników pływania Basen Aqua Centrum w Kościerzynie. Rezerwat przyrody “Strzelnica”z trójrzędową aleją z ponad 200-letnimi klonami i dębami prowadzi w rejon leśniczówki i byłej siedziby Bractwa Kurkowego obecnie Centrum Kultury Kaszubskiej „Strzelnica”. Wystawa przyrodnicza w Nadleśnictwie Kościerzyna z ekspozcją ptaków oraz spreparowanych zwierząt w ich naturalnym środowisku pozwala poznać faunę i florę ziemi kościerskiej oraz zgłębić historię kościerskiego nadleśnictwa. Centrum Kultury Kaszubskiej od 2009 roku organizuje Festiwale Muzyki Kameralnej.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzi Kościół Rzymskokatolicki, Kościół Zielonoświątkowyprotestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym oraz Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy (Kościerzyna)[5].

Jest jedynym miastem w Europie mającym dwa sanktuaria[potrzebne źródło] znajdujące się na terenie jednej parafii: Matki Boskiej Kościerskiej Królowej Rodzin i Matki Boskiej Bolesnej Królowej Anielskiej.

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r.. [dostęp 2009-12-29].
  2. 2,0 2,1 Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  3. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa . Wyd. Z.P. POLIMER  Koszalin 2010,ISBN 978-83-89976-40-6 , s.134,135,140 i 141·  Materiały do biografii genealogii i historii rodu Kostków herbu Dąbrowa, praca zbiorowa pod red. Barbary Fabiszewskiej. Wyd.  Stowarzyszenie Rodu Kostków, Białystok-Koszalin 2012, ISBN 978-83-927099-0-9, s. 19, 20, 21 i 22·  Janina Młyńska- Niwińska, Rodzinne historie po mieczu i kądzieli. Wspomnienia. Wyd,"Finna" Gdańsk 2010, ISBN 978-83-89929-03-7, s. 29, 30, 31, 32, 33,36
  4. http://www.starybrowarkoscierzyna.pl/
  5. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]