Stahlhelm
Stahlhelm – rodzaj popularnego hełmu wojskowego, którego nazwa pochodzi z języka niemieckiego (Stahlhelm oznacza "hełm stalowy"). Stahlhelm wszedł do użycia w 1916 r. kiedy to zastąpił pikielhaubę wcześniej używaną w armii II Rzeszy.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Opracowanie nowej konstrukcji hełmu wojskowego dla armii niemieckiej zostało wymuszone masowym użyciem ciężkiej i szybkostrzelnej artylerii na polach I wojny światowej. Odłamki, które trafiały w głowy żołnierzy powodowały trudne do wyleczenia rany a często były śmiertelne. Skórzane kaski (które stosowali Niemcy) i zwykłe płócienne czapki (stosowane przez aliantów) nie stanowiły żadnej ochrony przed szrapnelami. Jako pierwsza zareagowała na to armia francuska wprowadzając na wyposażenie w końcu 1915 r. tzw. hełm Adriana (wzór Louisa Adriana). Później również Brytyjczycy zaczęli chronić głowy swoich żołnierzy hełmem Brodiego (pomysłodawcą był John L. Brodie), zainspirowany średniowiecznym kapalinem. Hełm Brodiego został przyjęty na wyposażenie także przez wojska amerykańskie.
[edytuj] Powstanie i użycie w I wojnie światowej
Inicjatorem wprowadzenia hełmu w armii niemieckiej był prof. August Bier, chirurg konsultant 27. Korpusu Armijnego na froncie zachodnim, który 15 sierpnia 1915 r. wystosował list do lekarza 2. Armii, zwracając uwagę na potrzebę opracowania hełmu stalowego chroniącego przed uszkodzeniem czaszki i potylicy. Wcześniej przeprowadził rozmowę z prof. Friedrichem Schwerdem z Instytutu Techniki z Hanoweru (na froncie kapitanem 2. Armii), który zapewnił go, że konstrukcja i produkcja hełmu z jednego kawałka stali zapewniająca ochronę oczu i karku jest możliwa. Szef Sztabu Generalnego i naczelny dowódca wojsk niemieckich, Erich von Falkenhayn poparł propozycję w Ministerstwie Wojny i już 4 września 1915 F. Schwerd wziął udział w naradzie, po której zlecono mu opracowanie hełmu i wdrożenie jego masowej produkcji.
Nowo opracowany Stahlhelm był podobny do średniowiecznej salady. Pierwszym modelem był wzór M1916. Hełm ten produkowany był w sześciu fazach procesu produkcyjnego z kawałka blachy o grubości 1,1 mm z ulepszonej stali chromoniklowej. Charakterystyczną cechą M1916 były dwie wypustki po bokach, na które miano umocowywać osłony pancerne czołowej części dzwonu tzw. Stirnpanzer (jednak ze względu na to, że doczepiana osłona była zbyt ciężka i powodowała przekrzywianie się hełmów do przodu, a także na braki surowcowe – zrezygnowano z jej użycia). Model ten miał też (taki sam jak pikielhauba) uchwyt do mocowania paska zapinającego. Większość tych hełmów miała kolor szary (tzw. feldgrau, znane są także egzemplarze z malowaniem maskującym). Po raz pierwszy zostały użyte w boju w grudniu 1915 r., z końcem stycznia 1916 huta w Thale/Harz dostarczyła pierwszych 30 000 hełmów, w które wyposażono część jednostek niemieckich podczas bitwy pod Verdun.
Następnym modelem, w którym dokonano pewnych zmian w stosunku do pierwowzoru był M1918. Zmieniono w nim m.in. sposób zapinania.
W czasie I wojny światowej Stahlhelm wszedł także na wyposażenie armii austro-węgierskiej, która jednocześnie stosowała podobny kształtem do hełmu wz.1916, hełm Berndorfer[1]. Pewna ilość hełmów niemieckich trafiła także do oddziałów tureckich.
[edytuj] Okres międzywojenny i II wojna światowa
W latach trzydziestych Stahlhelm został całkowicie przekonstruowany. Zmniejszono rozmiary wycięcia w przedniej części hełmu oraz skrócono wystający nakarczek. Zlikwidowano także całkowicie bezużyteczne zaczepy dla przedniej płyty pancernej. Poprawiono komfort jego noszenia poprzez zmianę wewnętrznej skórzanej podpinki. Dzięki tym poprawkom stał się on lżejszy i bardziej poręczny. Tak zmodernizowany hełm wszedł na wyposażenie Wehrmachtu jako hełm wz.1935[2] (typ M-35). Niewielkie modyfikacje wprowadzono też w 1940 r. w celu uproszczenia konstrukcji.
Produkowano także specjalną odmianę Stahlhelmów dla oddziałów powietrznodesantowych (Fallschirmjäger), zwaną Fallschirmhelm.
Na hełmach po I wojnie światowej zaczęto także umieszczać charakterystyczne oznaczenia po jednej lub po obydwu stronach hełmu w celu rozróżnienia poszczególnych jednostek. We wczesnej fazie produkcji modelu M1935 na prawej stronie umieszczano małą trójkolorową tarczę (czerwono-czarno-białą) a na lewej insygnia wskazujące przynależność do określonego oddziału czy formacji.
W modelu M1942 zrezygnowano z podwijania zakończenia dolnej części hełmu, co pozwoliło na przyśpieszenie procesu produkcji i oszczędności materiałowe. Stopniowo rezygnowano z nanoszenia indywidualnych oznaczeń i przechodzono do malowania na szaro-zielony kolor. Najrzadszą odmianą Stahlhelmu jest model M1945, w którym zrezygnowano całkowicie z otworów napowietrzających.
Niemcy eksportowały Stahlhelm M1935 do wielu krajów. Były to m.in. kuomintangowskie Chiny (w latach 1935-1936), Hiszpania. Własnej odmiany hełmu wzór M1942 używały Węgry. Niektóre kraje produkowały Stahlhelmy wzorując się na gotowym modelu M1935, gdzieniegdzie pozostawał on w użyciu nawet do późnych lat siedemdziesiątych.
[edytuj] Stahlhelm po II wojnie światowej
Charakterystyczny kształt Stahlhelmu okazał się rozpoznawalnym symbolem niemieckiego militaryzmu na całym świecie. Dlatego też armia RFN zarzuciła jego stosowanie i przyjęła na uzbrojenie amerykański hełm typu M1[potrzebne źródło]. Armia chilijska nadal go używa podczas oficjalnych ceremonii.
W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych Stahlhelmy stały się popularne w Stanach Zjednoczonych w kręgach subkultur motocyklowych. Stały się nawet symbolami niektórych gangów, takich jak choćby Hells Angels. Od tego czasu produkowane są wzorowane na nich repliki, przy czym są one wyrabiane z włókna szklanego.
W RFN straż pożarna używała przez wiele lat hełmów wywodzących się ze Stahlhelmu[3].
[edytuj] Hełm M1956 Narodowej Armii Ludowej (NRD)
W początkach II Wojny Światowej w Niemczech rozpoczęto prace projektowe nad nowymi modelami hełmu, które miały zapewniać ochronę przed najczęstszymi zagrożeniami zbliżoną do Stahlhelmu przy jak najniższych kosztach produkcji. W wyniku tych prac kształt Stahlhelmu został dalece zmodyfikowany (zbliżony kształt miał także brytyjski hełm Mk III „Żółw”, który zastąpił hełm Brodiego) i przedstawiony do prób w 1942 r. Pomimo bardzo dobrych wyników prób poligonowych z hełmami należącymi do liczącej kilkaset sztuk serii próbnej, ostatecznie nowe hełmy nie zostały przyjęte na wyposażenie Wehrmachtu (zamiast nich przyjęto Stahlhelm M1942). Przyczyną tego było to, że z racji kształtu odmiennego od znanego żołnierzom niemieckim Stahlhelmu początkowej fazie masowego wprowadzania nowych hełmów noszący je żołnierze mogli łatwo stawać się ofiarami „ognia bratobójczego” (uznano, że taką zmianę mozna wprowadzać albo w nielicznej armii czasu pokoju albo w początkowej fazie rozbudowy armii). Często spotykana informacja, że nowy hełm został odrzucony po osobistej decyzji Hitlera, któremu nie spodobał się kształt hełmu, jest nieprawdziwa. Niejasne jest, czy pojedyncze egzemplarze hełmów z serii próbnej nie były używane przez żołnierzy w 1945 r. z powodu braku innych hełmów. Po utworzeniu NRD pojawił się problem wyposażenia armii tego państwa w hełmy. Od razu zrezygnowano (podobnie jak w RFN przy tworzeniu Bundeswehry) z wprowadzenia klasycznego Stahlhelmu, aby podkreślić zerwanie z przeszłością. Jednakże władze ZSRR nie zgodziły się na przyjęcie radzieckich hełmów wz. 1940 (analogicznie do przyjęcia w Bundeswehrze amerykańskich hełmów M1). W rezultacie zachowane egzemplarze hełmów z serii próbnej z 1942 r. przyjęto na wyposażenie armii NRD jako hełmy M1954. W 1956 r. minimalnie zmienione hełmy M1954 przyjęto w armii NRD jako hełmy przepisowe pod nazwą M1956 (później wprowadzono odmiany — M1957 i M1971) i stosowano je tam aż do zjednoczenia Niemiec. Ponadto hełmy te były chętnie eksportowane przez rząd NRD i używane w krajach „Trzeciego Świata”.
[edytuj] Stahlhelm w innych krajach
W okresie dwudziestolecia międzywojennego Irlandia wyposażyła swoje oddziały w brytyjską kopię niemieckiego M1918, która była produkowana przez Vickersa. W czasie wojny Irlandia pozostawała neutralna, ale w 1940 r. przyjęła brytyjską ofertę zastąpienia umundurowania wzorowanego na niemieckim w brytyjskie battle-dressy i hełmy Brodiego. Znaczne ilości hełmów niemieckich i austro-węgierskich pozostały na obszarach okupowanych i państwach sukcesyjnych Austro-Węgier i początkowo były stosowane (czasem wraz z innymi wzorami hełmów) w wojskach: czechosłowackich, litewskich[4], łotewskich[5], oraz Wojsko Polskie.
Hełmy podobne do niemieckich Stahlhelmów lub na nich wzorowane używały wojska: Argentyny, Austrii, Boliwii, Bułgarii, Chile, Chin, Kolumbii, Danii, Finlandii, Gwatemali, Węgier, Irlandii, Norwegii, Rumunii, Hiszpanii, Turcji, Wenezueli, Szwajcarii.
[edytuj] Stahlhelm w Wojsku Polskim
.jpg&filetimestamp=20080315025000)
Po I wojnie światowej w magazynach wojska polskiego znalazły się w dosyć dużej ilości pozostałe po Niemcach hełmy wzoru M1918. Używane były przez Wojsko Wielkopolskie podczas Powstania Wielkopolskiego oraz podczas Wojny Polsko - Bolszewickiej. Większość z nich została sprzedana do różnych krajów (łącznie z Hiszpanią). Jednak pod koniec lat trzydziestych ze względu na nieprzydatność polskiego hełmu wzór 31 dla wojsk zmotoryzowanych zdecydowano się niektóre z nich (konkretnie 10 Zmotoryzowaną Brygadę Kawalerii) obok standardowo używanego hełmu Adriana wz.19 wyposażyć w Stahlhelmy M1918. Hełmy wz.1916 z metalowym godłem państwowym stosowane były także przez policję państwową.
Były one później używane w czasie wojny obronnej 1939 r. W czasie powstania warszawskiego, jako sprzęt zdobyczny były noszone przez powstańców po usunięciu insygniów niemieckich i ewentualnym dodaniu polskich znaków.
Przypisy
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
