Arseniusz Autorejan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Arseniusz Autorejan
Ἀρσένιος Ἀυτωρειανός
Kraj działania Cesarstwo Bizantyńskie
Data i miejsce urodzenia ok. 1200
Konstantynopol
Data i miejsce śmierci ok. 1273
Proconnes
patriarcha Nicei
Okres sprawowania od 1254
do 1259
patriarcha Konstantynopola
Okres sprawowania od 1261
do 1267
Wyznanie chrześcijaństwo
Kościół Patriarchat Konstantynopolitański
Wybór patriarchy 1254 i 1261

Arseniusz Autorejan albo Arseniusz z Autorianos (gr.: Ἀρσένιος Ἀυτωρειανός, Arsenios Autōreianos; ok. 1200 – ok. 1272) – święty prawosławny, patriarcha Nicei 1254-1259 i Konstantynopola 1261-1267.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Arseniusz urodził się około 1200 roku, prawdopodobnie w Konstantynopolu. Pochodził ze znakomitej rodziny konstantynopolitańskiej. Jego ojcem był Teodor Agallian, sędzia dromu, a matką Irena Kamaterina. Ojciec pod koniec życia wstąpił do klasztoru i przyjął imię Arseniusza. Syn poszedł w jego ślady. Przyjął imię Gennadiusza, a po śmierci ojca, imię Arseniusza[1]. Był igumenem klasztoru Okseja na wyspie Prinkipos. W 1254 roku cesarz Jan III Watatzes wysłał go do papieża Innocentego IV z misją dyplomatyczną związaną z projektowaną unią Kościołów. 25 grudnia 1254 roku Arseniusz przyjął święcenia kapłańskie i dzięki poparciu syna Jana III Watatzesa, Teodora II Laskarysa został wybrany patriarchą Nicei. Jako zwierzchnik Kościoła prawosławnego ściśle współpracował z cesarzem. Teodorem II. Po jego śmierci Teodora wraz z Jerzym Muzalonem objął opiekę nad małoletnim synem cesarza Janem IV[2].

Po śmierci Muzalona Arseniusz przekonał możnych i lud Cesarstwa, aby regencję powierzyć Michałowi Paleologowi i nadał mu tytuł megaduksa, a następnie despoty. Gdy przyszło do koronacji cesarskiej, Michał Paleolog był tak bardzo pewien poparcia armii i wrogów zmarłego cesarza, że nakłonił patriarchę, aby w pierwszym rzędzie koronował jego. Arseniusz usiłował uzyskać odeń obietnicę, że za dwanaście lat, gdy Jan osiągnie pełnoletność odda mu władzę[3]. Cesarz zażądał by Arseniusz ustąpił, a gdy patriarcha odmówił w lutym-marcu 1260 roku został wygnany ze stolicy. Jego miejsce zajął biskup Efezu Nicefor II[1].

Usunięcie Arseniusza doprowadziło do rozłamu w Kościele Wschodnim. Toteż po zajęciu przez Michała VIII Konstantynopola w 1261 roku i śmierci Nicefora II, Arseniusz powrócił na stolicę patriarszą. We wrześniu Arseniusz koronował Michała uroczyście na cesarza bizantyńskiego. Jeszcze w tym samym 1261 roku doszło do kolejnego konfliktu cesarza z patriarchą. 25 grudnia z rozkazu Michała VIII dokonano oślepienia dziewięcioletniego Jana IV[1]. Arseniusz ekskomunikował cesarza i zażądał zrzeczenia się przez niego korony, a następnie wygnania go z kraju. Ponieważ patriarcha nie chciał cofnąć ekskomuniki, cesarz przy poparciu części biskupów w 1267 roku[4] doprowadził do usunięcia Arseniusza do klasztoru świętego Mikołaja na wyspie Proconnes. Arseniusz zmarł tam około 1273 roku[2].

W obronie obalonego patriarchy wystąpiło szereg biskupów, między innymi biskup Heraklei Teodor, biskup Neocezarei Konstantyn[1]. Zwolennicy Arseniusza, zwani arsenitami, dochowali wierności zmarłemu patriarsze. Datująca się od czasu złożenia patriarchy z urzędu schizma arseniańska została zakończona dopiero w 1310 roku dzięki negocjacjom patriarchy Nifona[5].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Arseniusz pozostawił po sobie krótki utwór Diatheke (PG 140, 948-958), opisujący między innymi dzieje Bizancjum oraz Eis ten lampran Kyriaken (PG 140, 937-940) utwór wierszowany sławiący Zmartwychwstanie Chrystusa. Przypisuje mu się też dzieło o obrzędzie namaszczenia chorych, którego fragment zachował się w PG 140, 808[2].


Poprzednik
Manuel II
Patriarcha Konstantynopola
1254-1259
Następca
Nicefor II
Poprzednik
Nicefor II
Patriarcha Konstantynopola
1261-1267
Następca
German III

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Barabanow N. D.: Arsenij Awtorian.
  2. 2,0 2,1 2,2 Adam Szafrański: Arsenios z Autorianos. W: Encyklopedia katolicka. T. 1.
  3. S. Runciman: Nieszpory sycylijskie. Dzieje świata śródziemnomorskiego w drugiej połowie XIII wieku. s. 53-54.
  4. taką datę podaje J. Bonarek (Dzieje Grecji, s. 659), S. Runciman podaje rok 1266 (Nieszpory sycylijskie, s. 189), Timothy E. Gregory rok 1265 (Historia Bizancjum, s. 299)
  5. Timothy Gregory: Historia Bizancjum. s. 304-305.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]