Jan XIV Kalekas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan XIV Kalekas
Ιωάννης ΙΔ΄ Καλέκας
Kraj działania Cesarstwo Bizantyńskie
Data i miejsce urodzenia 1282
Apros
Data i miejsce śmierci 29 grudnia 1347
Konstantynopol
patriarcha Konstantynopola
Okres sprawowania od 1334
do 1347
Wyznanie chrześcijaństwo
Kościół Patriarchat Konstantynopolitański
Wybór patriarchy luty 1334

Jan XIV Kalekas lub Aprenos (gr.: Ίωάννης ΙΔ' Καλέκας, Jōannēs XIV Kalekas, ur. w 1282, zm. 29 grudnia 1347) – patriarcha Konstantynopola od lutego 1334 do 2 lutego 1347[1].

Życie[edytuj | edytuj kod]

Jan urodził się w Apros w 1282 roku[2]. Wychował się w skromnym środowisku. Był żonaty miał syna i córkę[3]. Został kapelanem megadomestyka Jana VI Kantakuzena[4] i dzięki jego poparciu, mimo sprzeciwu synodu prowincjonalnego został wybrany najpierw arcybiskupem Tesaloniki, a następnie w lutym 1334 roku patriarchą Konstantynopola[3][1].

Na okres jego patriarchatu przypadł początek sporów palamickich. Pod wpływem Grzegorza Synaity, ascety i mistyka wędrującego w latach 30. XIV wieku po ziemiach Cesarstwa, w klasztorach bizantyńskich, a zwłaszcza na Atosie rozpowszechniła się doktryna ascetyczna, której celem było ujrzenie światłości boskiej, do czego miała doprowadzić specjalna praktyka. Przebywający w odosobnieniu mnisi mieli powtarzać tzw. Modlitwę Jezusową (Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną grzesznikiem), wstrzymując za każdym razem, podczas odmawiania formuły, oddech. Przeciwko możliwości ujrzenia światłości boskiej przez człowieka wystąpił Barlaam z Kalabrii, w obronie mnichów stanął Grzegorz Palamas[5].

Chcąc zakończyć zataczający coraz szersze kręgi spór cesarz Andronik III Paleolog zwołał do Konstantynopola synod. 10 czerwca 1341 roku Jan XIV podpisał tomos synodu, na którym w obecności cesarza uznano prawowierność Grzegorza Palamasa i wyklęto polemizującego z nim Barlaama z Kalabrii (PG, 152, 1241)[4]. Sześć dni później cesarz umarł i sytuacja uległa zmianie. Do władzy w stolicy doszło stronnictwo cesarzowej Anny, Jan XIV, zdeklarowany przeciwnik Palamasa, zdecydowanie wystąpił przeciw niemu. Palamas znalazł się w więzieniu, a jego obrońca megadomestyk Jan Kantakuzen został wypędzony z Konstantynopola[6]. W kwestii dotyczącej palamityzmu Jan wydał encyklikę i list do mnichów z góry Atos oraz urzędowy komentarz do tomosu z 1341 roku (encyklika: PG 150, 891-894; list: PG 152, 1269-1273; komentarz: PG 150, 900-903)[4]. Po wyjeździe z Konstantynopola Barlaama, na głównego przeciwnika hezychazmu wyrósł Grzegorz Akyndyn. Patriarcha popierał go, a w 1344 roku wyświęcił go na diakona[7]. Kolejna zmiana w sytuacji politycznej cesarstwa doprowadziła antyhezychastów do utraty poparcia cesarzowej w 1346 roku. 2 lutego 1347 roku Jan Kalekas został złożony ze stolicy patriarszej, a Grzgorz Palamas wypuszczony z więzienia. W maju 1347 roku Jan Kantakuzen koronował się w Konstantynopolu na cesarza. Synod zwołany w tym samym 1347 roku zatwierdził fakt złożenia z urzędu Jana XIV i ponownie potępił Barlaama[8][4]. Jan zmarł w 1347 roku w klasztorze Pera[9]

Pisma[edytuj | edytuj kod]

Jan pozostawił liczne pisma dyplomatyczne i rozporządzenia kościelne (PG 152, 1215-1284), pisma polemiczne (PG 150, 864-872) oraz homilie (PG 150, 253-280)[4]. W traktacie O bycie i energii (Perí usías kaj energéjas) zwalczał zarówno Palamasa, jak i jego zwolenników powtarzając argumenty swych poprzedników. Był zwolennikiem współdziałania z Zachodem. W swoim dziele cytował Ojców Kościoła, dowodząc że w kwestii Filioque, którą przyjmował za Kościołem rzymskim, Ojcowie Kościoła Wschodu i Zachodu IV i V w. nie różnili się w swoich poglądach. Już jako katolik napisał główne dzieło swego życia O wierze i początkach wiary katolickiej (Perí tes pistéos kuj perí ton archon tes katholikes pistéos). Jan Kalekas przetłumaczył też kilka pism teologów łacińskich, m. in. De Trinitate Boecjusza[9].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Venance Grumel, Traité d'études byzantines, s. 437
  2. Stąd jego przydomek "Aprenos". Bożena Modzelewska: Encyklopedia katolicka. T. 7. s. 868.
  3. 3,0 3,1 Donald M. Nicol: Les derniers siècles de Byzance. s. 211.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Bożena Modzelewska: Encyklopedia katolicka. T. 7. s. 868.
  5. G. Ostrogorski: Dzieje Bizancjum. s. 474.
  6. G. Ostrogorski: Dzieje Bizancjum. s. 475.
  7. Akindinos Gregorios. W: Encyklopedia katolicka. T. 1. s. 285.
  8. G. Ostrogorski: Dzieje Bizancjum. s. 481–482.
  9. 9,0 9,1 O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. s. 288.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • R. Browning: Cesarstwo Bizantyńskie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawnicczy, 1997, s. 212-213. ISBN 83-06-02615-2.
  • Venance Grumel, Traité d'études byzantines, « La Chronologie I. », Presses universitaires de France, Paryż, 1958, s. 437.
  • O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. Wrocław: Ossolineum, 1984, s. 284. ISBN 83-04-01422-X.
  • Bożena Modzelewska: Jan XIV Kalekas. W: Encyklopedia katolicka. T. 7. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1997, s. 868.
  • Donald M. Nicol: Les derniers siècles de Byzance 1261-1453. Paryż: Les Belles Lettres, 2005. ISBN 2-251-38074-4..
  • G. Ostrogorski: Dzieje Bizancjum. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2008, s. 432 i 452. ISBN 978-83-01-15268-0.


Poprzednik
Izajasz
Patriarcha Konstantynopola
1334-1347
Następca
Izydor