Bitwa o Bir Hakeim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bitwa o Bir Hakeim
II wojna światowa w Afryce, część bitwy pod Gazala
WesternDesertBattle Area1941 pl.svg
Mapa przedstawiająca położenie Bir Hakeim i pozostałych miejsc bitew w Afryce Północnej w 1942 roku
Czas 26 maja – 11 czerwca 1942
Miejsce twierdza Bir Hakeim i okolice
Terytorium Libia
Przyczyna dążenie do zaatakowania skrzydła brytyjskiej 8 Armii
Wynik taktyczne zwycięstwo Osi
Strony konfliktu
 III Rzesza
 Włochy
 Wolna Francja
 Wielka Brytania
Dowódcy
Erwin Rommel Marie Pierre Kœnig
Siły
45 000 żołnierzy 3703 żołnierzy
Straty
3300 zabitych lub rannych
277 wziętych do niewoli
51 czołgów
58 samolotów
10 pojazdów i dział[1]
40 zabitych
229 rannych
841 wziętych do niewoli
40 zaginionych
Działania zbrojne w Afryce 1940-1943

DakarGabonCompassTobrukBrevityBattleaxeCrusaderGazalaBir HakeimEl Alamein (I)Alam HalfaEl Alamein (II)Torchprzełęcz Kasserine

Żołnierze Wolnej Francji podczas ataku na stanowisko bojowe wroga w bitwie o Bir Hakeim, 12 czerwca 1942 roku
Włoski czołg M13, który brał udział w bitwie o Bir Hakeim

Bitwa o Bir Hakeim (inaczej Bir Hacheim) – bitwa stoczona w dniach od 26 maja do 11 czerwca 1942 pomiędzy siłami państw Osi a broniącą się w forcie Bir Hakeim na Pustyni Libijskiej 1 Dywizją Wolnych Francuzów.

Dzięki wytrwałej obronie Francuzów niemiecka ofensywa została opóźniona, a brytyjska 8 Armia zyskała czas potrzebny na przegrupowanie, co pozwoliło jej zatrzymać siły Osi w pierwszej bitwie pod El Alamein.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Na początku 1942 roku, po przegranej w Cyrenajce, brytyjska 8 Armia została zmuszona do odwrotu. Nie mogła stawić czoła wojskom Osi zdążającym w stronę ważnego taktycznie i strategicznie Tobruku.

Przygotowując uderzenie, Erwin Rommel miał do dyspozycji kilka źródeł wywiadowczych. Abwehra zdołała złamać brytyjski szyfr dyplomatyczny i była zdolna odczytywać depesze do placówek USA w regionie. Udało się również umieścić w Kairze szpiega Johannesa Epplera oraz prowadzić nasłuch radiowy łączności armii brytyjskiej. Rommel miał zaledwie 90 000 ludzi i 575 czołgów, podczas gdy Brytyjczycy dysponowali 100 000 żołnierzy i 994 czołgami, ale inicjatywa była w ręku Rommla, a żołnierze Afrika Korps mieli doświadczenie w walkach pustynnych. Poza tym niemiecki sprzęt, choć w małej liczbie, był znacznie lepszy od brytyjskiego. Plan Rommla zakładał marsz na południe, obejście lewego skrzydła brytyjskiego i – po zawróceniu na tyłach tegoż skrzydła na północ – uderzenie na 8 Armię gen. Ritchiego z przecięciem jej na pół. 26 maja Rommel zaatakował z nadzieją na szybkie dotarcie do stolicy Egiptu.

Lewe skrzydło wojsk Osi, składające się z 10. i 21. korpusów włoskich (dywizje piechoty "Sabratha", "Trento", "Brescia" i "Pavia") oraz niemieckiej 150. dywizji piechoty, przypuściło frontalny atak na Gazalę, położoną na samym brzegu morza kilkadziesiąt kilometrów przed Tobrukiem, z zamiarem zepchnięcia w tył większości sił brytyjskich. W tym samym czasie na południe, wzdłuż linii frontu, ruszyło pięć najlepszych dywizji Rommla: niemieckie 15. pancerna, 21. pancerna, 90. piechoty oraz włoskie - pancerna "Ariete" i zmotoryzowana "Trieste" – z zamiarem obejścia linii frontu (której ostatnim bastionem na południu był fort Bir Hakeim) i wzięcia w kleszcze sił brytyjskich. Lis Pustyni miał nadzieję, że ten manewr pozwoli mu na szybkie zdobycie Tobruku i niepowstrzymany marsz na Egipt. Generał Ritchie, dowódca 8 Armii brytyjskiej, był przekonany, że główny atak niemiecki pójdzie na Tobruk, w związku z czym rozmieścił przeważającą część swoich sił – cztery dywizje i dwie brygady – naprzeciw dwóch dywizji włoskich. W ten sposób tylko dwie dywizje i trzy brygady (w tym francuska w Bir Hakeim) osłaniały jego lewą flankę.

Przebieg bitwy[edytuj | edytuj kod]

Rommel zdecydował się na zajęcie Bir Hakeim, którą Niemcy określali jako cierń w boku (niem. Dorn im Flaische)[2]. Informator Johannes Eppler działający na terenie Kairu przekazał Rommlowi, że do twierdzy dotarł brytyjski konwój 50 ciężarówek z zaopatrzeniem, które było bardzo potrzebne Niemcom i Włochom[2].

Szturm rozpoczął się 2 czerwca. Początkowo wysłano do walki dość silną niemiecką grupę szturmową Woltz z zachodu i włoską dywizja Ariete ze wschodu.

Dowódcy wojsk Osi uważali, że obrońcy Bir Hakeim poddadzą się w ciągu kilku dni. Okazało się jednak, że ich opór był wyjątkowo zaciekły. Z pomocą Francuzom przyszły samoloty RAF-u. Zostało zniszczonych 76 z nich, przy stratach 58 maszyn Luftwaffe[3]. Sztukasy bombardowały twierdzę przez długi czas, ale ze znacznie mniejszymi sukcesami, niż to bywało w początkowym okresie wojny.

5 czerwca, po udanych szturmach na wschód od Bir Hakeim (m. in. zajęcie dwóch punktów oporu na linii Gazali - Knightsbridge i Sidi Muftag), Erwin Rommel chciał dać szansę obrońcom. Zaproponował Kœnigowi kapitulację i zapewnił dobre warunki niewoli. Francuzi odrzucili jednak propozycję. Rommel odebrał to jak obrazę[4].

8 czerwca do walki włączyła się 1. Brygada Kamfgruppe Khiel. Jednego dnia straciła 6 z 11 swoich czołgów.

Rankiem 10 czerwca przyłączył się 115. pułk grenadierów pancernych. Wziął on do niewoli jeńca, który wyjawił, że obrońcy twierdzy chcą przełamać pierścień okrążenia.

11 czerwca przesunięto większe siły do spodziewanego sektora przebicia się Francuzów. Znalazło się tam m. in. 6 nowych karabinów maszynowych MG 42. Francuzi przypuścili atak tak nagły i zaciekły, ze Niemcy nie zdołali wszystkich powstrzymać. Wydostali się, wraz z głównodowodzącym Kœnigiem[4].

Zestawienie sił[edytuj | edytuj kod]

Universal Carrier – brytyjski pojazd, którego używała 1 Dywizja Wolnych Francuzów

Siły aliantów:

  • 2 Batalion z 1 Dywizji Wolnych Francuzów należący do 13 Półbrygady Legii Cudzoziemskiej
  • 3 Batalion z 1 Dywizji Wolnych Francuzów należący do 13 Półbrygady Legii Cudzoziemskiej
  • Batalion płk. Roux

Siły państw Osi:

  • 135 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej.
  • 33 Dywizjon Niszczycieli Czołgów
  • 15 Dywizja Pancerna
  • 3 Dywizjon Rozpoznawczy

Pozycje obronne Francuzów były skomplikowanym, wielokilometrowym systemem okopów, z ustawionymi w krytycznych punktach gniazdami kaemów i broni przeciwpancernej. Został zbudowany na bazie pozostałości tureckiego fortu. Jego ruiny zostały umiejętnie wykorzystane w obronie. Bir Hakeiem był otoczony wysokimi zasiekami z drutu kolczastego i polami minowymi.

Największym problemem Francuzów była zła sytuacja zaopatrzeniowa. Fort był okrążony, a więc amunicja, pokarm ani woda nie mogły doń dotrzeć. O ile z pierwszym z wymienionych czynników nie było większych problemów, o tyle pokarmu i wody było zbyt mało, aby fort mógł utrzymać się długo. Pod koniec bitwy kilku żołnierzy zmarło z pragnienia.

Niemcy i Włosi mieli gorszą pozycję. Stali na pustyni, na której znajdowało się niewiele wydm czy innych osłon. Mogli jedynie okopać się workami z paskiem. Ich sytuacja zaopatrzeniowa była dobra. Straty były stale nadrabiane regularnie nadchodzącymi posiłkami.

Następstwa[edytuj | edytuj kod]

Bitwa o Bir Hakeim pokazała, że nawet znaczna przewaga atakujących sił nie może im zapewnić zwycięstwa w natarciu na dobrze ufortyfikowaną pozycję. Rommel zdobył twierdzę, lecz jego zwycięstwo było tylko cząstkowe. Stracił czas, poniósł ogromne straty i – co najważniejsze – nie zapobiegł przełamaniu okrążenia i nie wziął do niewoli Kœniga.

Niedługo po bitwie o Bir Hakeim cała Libia została zajęta przez państwa Osi. Także Tobruk znalazł się w rękach Erwina Rommla. Wkrótce stało się tak także z połową Egiptu. Utrata Kairu i Kanału Sueskiego przez Brytyjczyków była bardzo prawdopodobna. Jednak dzięki wytrwałości obrońców Bir Hakeim brytyjska 8 Armia zyskała czas na przegrupowanie i uzupełnienie strat. Jak się okazało pod El-Alamein, było to kluczem w pokonaniu Afrika Korps. Spektakularne, i poniżające dla Osi, zwycięstwo brytyjskie w II Bitwie pod El Alamein przysłoniło jednak zasługi Francuzów w Bir Hakeim. Bitwa ta jest dzisiaj bardzo mało znana i słabo udokumentowana (wykonano podczas niej niewiele fotografii).

Winston Churchill ocenił hańbiące przejęcie Libii tymi słowami:

Utrata Libii to wielka kompromitacja dla Wielkiej Brytanii, ale dzięki bohaterom w Bir Hakeim 8 Armia dostała czas na przegrupowanie i kiedyś zniszczy agresorów

Erwin Rommel opisywał w swoim pamiętniku bitwę o Bir Hakeim w ten sposób:

Rzadko widziałem tak twardy opór na tym afrykańskim placu boju[3]

Za dotarcie do granicy z Egiptem został awansowany na feldmarszałka, ale w konsekwencji dalszych działań przegrał wojnę w Afryce w 1943 roku, nie udało mu się też odeprzeć aliantów w Normandii. Zmarł w 1944 roku śmiercią samobójczą, do której został zmuszony za udział w spisku na życie Adolfa Hitlera.

Marie Pierre Kœnig po wygranej Aliantów w północnej Afryce przewodził powstaniem Francuskiego Ruchu Oporu w Paryżu i kontynuował karierę wojskową po zakończeniu wojny. W roku 1954 został ministrem obrony narodowej Francji. Zmarł w 1970 roku.

Kultura masowa[edytuj | edytuj kod]

Bitwa o Bir Hakeim wystąpiła w grze Codename: Panzers - Faza druga (w przedostatniej misji kampanii Osi), w której zostaje zdobyta przez fikcyjnych oficerów Hansa von Gröbla i Daria de Angelisa.

Przypisy

  1. Jacek Solarz, Afryka 1942, Warszawa 2000, s. 25.
  2. 2,0 2,1 Jacek Solarz: Afryka 1942. Warszawa: 2000, s. 22.
  3. 3,0 3,1 Jacek Solarz: Afryka 1942. Warszawa: 2000, s. 23.
  4. 4,0 4,1 Jacek Solarz: Afryka 1942. Warszawa: 2000, s. 24.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]