Abwehra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Abwehra (niem. Abwehr – obrona) – nazwa niemieckiego wywiadu i kontrwywiadu wojskowego w latach 19211944.

Krótka historia wywiadu niemieckiego[edytuj | edytuj kod]

W ramach przygotowań kanclerza Bismarcka do wojny z Francją rozbudowano i zreorganizowano niemiecką służbę informacyjno-wywiadowczą. Dokonał tego Wilhelm Stieber (zwany König der Spürhunde), który kierował tą służbą w latach 18661871. Dzięki tysiącom szpiegów na terenie Francji i dokładnym informacjom armia niemiecka odniosła błyskotliwe zwycięstwo.

Dalszy rozwój wywiadu armii nastąpił na początku XX wieku. Koordynował go płk Walter Nicolai, będący od 1912 dowódcą całej służby wywiadowczej (Oddział III b Sztabu Generalnego – Abteilung III b). Rozbudował on sieć wywiadowczą i dywersyjno-sabotażową na terenie krajów będących celami ataku niemieckiego.

Oprócz działającego wywiadu armii w owym czasie utworzono odrębne wywiady marynarki wojennej, Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeszy oraz kontrwywiad Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

W Abwehrze powstała także silna opozycja przeciw Hitlerowi, stanowili ją min. Wilhelm Canaris, a także szef sztabu gen. Hans Oster. Przekazywali oni m.in. wywiadowi brytyjskiemu informacje o przygotowaniach do wojny. To dzięki nim doszło do pokrzyżowania planów zajęcia Gibraltaru, także oni wprowadzili Hitlera w błąd w sprawie kapitulacji Włoch. Sabotowali także akcje wywiadowcze przeciwko Wielkiej Brytanii. Po lutym 1944 r. na rozkaz Hitlera większość aparatu Abwehry wcielono do Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA).

Utworzenie Abwehry[edytuj | edytuj kod]

Za oficjalną datę powstania Abwehry przyjmuje się 1 stycznia 1921 roku – utworzenie Reichswehrministerium, którego była sekcją. Nazwa wywodzi się od centrali Abwehrgruppe der Reichswehr, utworzonej w styczniu 1921 r. pod kierownictwem majora Friedricha Gemppa i zakonspirowanej w Oddziale Statystyki Urzędu Wojskowego.

Skład wydziału był bardzo skromny: 2-3 oficerów sztabowych, 4-7 oficerów pomocniczych-urzędników, kilka sekretarek-maszynistek. Oprócz tego przy dowództwach wszystkich 7 okręgów wojskowych utworzono placówki departamentu w składzie: oficer sztabowy, oficer pomocniczy, maszynistka.

Po 1935 roku kiedy stanowisko szefa Abwehry objął komandor/kontradmirał Wilhelm Canaris, Abwehra rozrosła się dzięki niemu do potężnej i sprawnej organizacji wywiadowczej zatrudniającej ok. 30 tys. stałych pracowników (nie licząc agentów, konfidentów i informatorów).

Centrala mieściła się w Berlinie przy Tirpitzufer 76.

Zakazy traktatu wersalskiego[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu I wojny światowej Niemcom, zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego, zabroniono prowadzenia wywiadu o charakterze ofensywnym, służba ta więc miała m.in. zwalczać obce szpiegostwo, sabotaż, a także chronić wojsko przed próbami zamachów i agitacją wywrotową.

Zadania[edytuj | edytuj kod]

Oprócz zadań kontrwywiadowczych Abwehrze przypadła w udziale istotna funkcja prowadzenia wywiadu ofensywnego przeciwko Polsce i Czechosłowacji, natomiast wobec Wielkiej Brytanii, Francji i Belgii ograniczono się do defensywy.

Struktura Abwehry[edytuj | edytuj kod]

Abwehrguppe obejmowała 2 referaty: Ost i West, w których działały 3 piony:

Działania przeciwko Polsce[edytuj | edytuj kod]

Spośród 8 ekspozytur terenowych aż 5 prowadziło wywiad wojskowy przeciwko Polsce, były to:

Działania przeciwko Zachodowi[edytuj | edytuj kod]

Do rozpracowania Francji, Belgii i Holandii wykorzystywano na zachodzie Europy tylko dwie ekspozytury:

Utworzenie OKW, i reorganizacja[edytuj | edytuj kod]

4 lutego 1938 roku w konsekwencji tzw. afery BlombergaFritscha Adolf Hitler zlikwidował Ministerstwo Wojny, które zostało zastąpione przez Oberkommando der Wehrmacht (OKW). W tym samym roku ówczesny dowódca Abwehry kontradm. Wilhelm Canaris dokonał znacznej reorganizacji w strukturach Abwehry, które wyglądały odtąd następująco:

Struktura (1939)[edytuj | edytuj kod]

Wydział Centralny – Abteilung Z: Personal- und Finanzverwaltung (Zarząd Personalny i Finansowy)[edytuj | edytuj kod]

Wydział ten pełnił funkcję sztabu Abwehry. Należały do niego sprawy administracyjne: zarządzanie, finanse, problemy prawne. Nadzorował i prowadził również centralną kartotekę osób o poglądach opozycyjnych i lewicowych, oraz kartotekę dla obywateli państw obcych, którzy narazili się rządowi niemieckiemu.

Szefem wydziału był gen. Hans Oster.

Wydział Zagraniczny – Abteilung Ausland (Ausl.)[edytuj | edytuj kod]

Żołnierz Abwehry (Abteilung Ausland) z komórki nasłuchu radiowego przy Oberkommando der Wehrmacht w trakcie służby.

Wydział ten utrzymywał łączność między Naczelnym Dowództwem Wehrmachtu (OKW) a Ministerstwem Spraw Zagranicznych.

Zajmował się również:

  • nadzorem nad ataszatami niemieckimi za granicą i obcymi w Niemczech
  • informował o sprawach wojskowych i politycznych w prasie zagranicznej
  • opracowywał problemy zagraniczne, którymi interesowało się dowództwo Wehrmachtu
  • prowadził sekcję zajmującą się zaopatrywaniem niemieckich okrętów na pełnym morzu
  • prowadził biuro problemów prawa międzynarodowego związanych z wojskowością, które zajmowało się korzystnym dla Niemiec interpretowaniem międzynarodowych konwencji

Wydział I – Geheimer Meldedienst (Abw.I) (Wywiad Zagraniczny/Pozyskiwanie informacji)[edytuj | edytuj kod]

Wydział ten był najważniejszym wydziałem Abwehry – dostarczał materiałów wywiadowczych będących podstawą do planowania kampanii wojennych. Wydział ten kierował siecią wywiadowczą, gromadził i przekazywał wszystkim sztabom najważniejsze informacje.Sporządzał także analizy gospodarcze i militarne innych państw.

Posiadał następujące sekcje:

  • I H (Heer) – zajmowała się rozpoznaniem wojsk lądowych obcych armii
    • I H West
    • I H Ost
  • I L (Luft) – zajmowała się rozpoznaniem sił powietrznych, lotnisk i obrony przeciwlotniczej
  • I T (Technik) – rozpoznanie techniki bojowej, broni i sprzętu
  • I LT (Lufttechnik) – rozpoznanie techniki lotniczej, przemysłu samolotowego i jego zasobów surowcowych
  • I M (Marine) – marynarka wojenna, bazy morskie, porty, przemysł okrętowy
  • I Wi (Wirtschaft) – gospodarka i przemysł zbrojeniowy innych krajów
  • I G – produkcja fałszywych dokumentów
  • I Ht – łączność radiowa z agentami za granicą
  • Referat I P – biały wywiad
  • Referat I i – nasłuch radiowy.

Oprócz tego Wydział I nadzorował zagraniczne placówki Abwehry oraz prowadził własne laboratoria.

Dowódcą Wydziału I był płk Hans Piekenbrock, od 1943 r. płk Georg Hansen[1].

Wydział II – (Abw.II) Sabotage und Sonderaufgaben (sabotaż i zadania specjalne)[edytuj | edytuj kod]

Do zadań Wydziału II należały:

  • dywersja i sabotaż na tyłach wroga
  • zakłócanie łączności i komunikacji
  • dezorganizowanie oporu
  • wywoływanie walk wewnętrznych i powstań
  • tworzenie i wspieranie działań V kolumny
  • zamachy na przywódców politycznych
  • wojna psychologiczna

Wydziałowi temu podlegały jednostki "Brandenburg".

Dowódcą Wydziału II był do 1939 mjr Helmuth Groscurth, od 1 stycznia 1939 do 1 sierpnia 1943 ppłk Erwin Lahousen, następnie płk Wessel Freytag von Loringhoven[2]

Wydział III – (Abw.III) Spionageabwehr und Gegenspionage (kontrwywiad i zwalczanie szpiegostwa)[edytuj | edytuj kod]

Wydział III zajmował się między innymi kontrwywiadem, zapobieganiem sabotażowi i podsłuchem radiowym.

Dzielił się na sekcje:

  • III W (Wehrmacht) – zwalczała szpiegostwo i sabotaże w wojsku, sianie defetyzmu i niewiary w zwycięstwo
  • III Z – zwalczała szpiegostwo i sabotaż w sektorze cywilnym, współpracowała z Gestapo i SD. Posiadała własny organ wykonawczy – Geheime Feldpolizei
  • III Wi (Wirtschaft) – działała w przemyśle, głownie zbrojeniowym, nadzorując pracowników niemieckich i obcokrajowców – robotników przymusowych
  • III Kgf (Kriegsgefangenen) – działała w obozach jenieckich

Wydziałem III dowodził do 1939 mjr Rudolf Bamler[3], w latach 1939–1944 płk Franz Eccard von Bentivegni[4].

Abteilung Fremde Heere[edytuj | edytuj kod]

Od reorganizacji dowodzenia Wehrmachtem z lutego 1938 działały jako odrębne wydziały Oberkommando der Wehrmacht i Oberkommando des Heeres:

Fremde Heere West i Fremde Heere Ost nie wchodziły formalnie w skład struktury Abwehry, lecz bezpośrednio w skład OKW i OKH jako wydziały sztabów tych dowództw. Nie zostały w związku z tym rozwiązane w lutym 1944 wraz ze strukturą Abwehry wcieloną wówczas do Sicherheitsdienst.

Information icon.svg Osobny artykuł: Abteilung Fremde Heere.

Współpraca i działania Abwehry[edytuj | edytuj kod]

Abwehra współpracowała z wywiadami faszystowskich Włoch i frankistowskiej Hiszpanii, austriackim i węgierskim (z wykorzystaniem tradycji CK), również z wywiadami państw nadbałtyckich i Finlandii, rumuńskim, bułgarskim i japońskim.

Stosunkowo łatwo Abwehra werbowała swoich współpracowników wśród członków mniejszości niemieckich (szczególnie w Czechosłowacji i Polsce, w Polsce były to dziesiątki tysięcy agentów). Współpracowano także z Niemcami zamieszkałymi w Holandii, Danii i Norwegii. Werbowano współpracowników nawet spośród emigrantów politycznych uciekających przed dyktaturą hitlerowską stosując np. groźby represji wobec rodzin pozostałych w Niemczech.

Podjęto współpracę z partiami faszystowskimi i narodowosocjalistycznymi w Europie.

Uzupełniająco (stosując regułę "wrogowie wrogów") współpracowano z ruchami separatystycznymi i nacjonalistycznymi np. ukraińskim OUN, emigracyjnymi organizacjami spośród narodowości ówczesnego ZSRR, emigrantami rosyjskimi (np. białogwardzistami, organizacją "Zielony Dąb"), podsycano separatyzm walijski i irlandzki.

W świecie muzułmańskim i arabskim podjęto współpracę z Iranem, przywódcami irackich nacjonalistów (Raszid Ali al-Gailani i wojna brytyjsko-iracka 1941) i muftim Jerozolimy Aminem al-Husajnim (ogólnie antybrytyjskie i antyfrancuskie ruchy na Bliskim Wschodzie). Planowano wywołanie ogólnoarabskiego powstania i organizowano Legion Arabski.

Planowano zamach stanu w Afganistanie, nawiązano kontakt z antyradzieckimi emigrantami i potomkami emira Chiwy. Współpracowano z nacjonalistami hinduskimi (Subhas Czandra Bose) i organizowano Legion Indyjski.

Wspierano zamachy stanu w Chile i Brazylii w 1938, ponownie w Chile w 1940 i w Boliwii w 1941. Zorganizowano bazę wywiadowczą w oparciu o wpływy w armii argentyńskiej (rozbita w 1941).

Likwidacja Abwehry – wcielenie do Sicherheitsdienst (1944)[edytuj | edytuj kod]

18 lutego 1944 roku Adolf Hitler podpisał dekret powołujący do życia jednolitą niemiecką służbę wywiadowczą, podporządkowaną Reichsführerowi-SS, Heinrichowi Himmlerowi. Wywiad wojskowy został wcielony do Sicherheitsdienst jako Amt Mil, zaś Canaris został zdymisjonowany. Funkcję szefa Amt Mil objął SS-Brigadeführer Walter Schellenberg. Po zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 wielu oficerów Abwehry zostało aresztowanych pod zarzutem udziału w spisku antyhitlerowskim.

Szefowie Abwehry[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Abwehra w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Po zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 aresztowany za udział w spisku antyhitlerowskim i 8 września 1944 powieszony w więzieniu Plōtzensee.
  2. 26 lipca 1944 zagrożony po zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 aresztowaniem przez Gestapo w związku ze swym udziałem w spisku antyhitlerowskim, popełnił samobójstwo.
  3. Po II wojnie światowej generał-major armii NRD
  4. awansowany do stopnia generała majora, od 1944 dowódca liniowej dywizji Wehrmachtu.
  5. Aresztowany po zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 i powieszony 12 października 1944 w więzieniu Plötzensee.
  6. awansowany w grudniu 1944 do stopnia generała majora

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]