Budżet partycypacyjny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Budżet partycypacyjny – demokratyczny proces dyskusji i podejmowania decyzji, w którym każda mieszkanka i każdy mieszkaniec miasta decyduje o tym, w jaki sposób wydawać część budżetu miejskiego lub też publicznego.

Najczęściej jest on tworzony poprzez wykorzystanie takich narzędzi, jak poznanie priorytetów w wydawaniu pieniędzy przez samych członków danej wspólnoty, wybór delegatów budżetowych, reprezentujących lokalne społeczności, wsparcie techniczne ze strony rajców miejskich (na poziomie lokalnym), lokalne i regionalne zgromadzenia w celu debaty i głosowania nad priorytetowymi wydatkami, a następnie implementacja pomysłów mających bezpośrednie przełożenie na jakość życia mieszkańców.

Badania, a także praktyka miast korzystających z tej formy demokracji uczestniczącej wskazują, że skutkuje on wyższą jakością życia, zwiększonym zadowoleniem z usług publicznych, większą przejrzystością i wiarygodnością władz publicznych, większym udziałem w życiu publicznym (szczególnie osób wykluczonych), a także edukacją obywatelską[potrzebne źródło].

Budżet partycypacyjny w Porto Alegre[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy pełny proces tworzenia budżetu partycypacyjnego rozpoczął się w brazylijskim mieście Porto Alegre już w roku 1989[1]. To coroczny proces dyskusji i podejmowania decyzji, w którym tysiące mieszkańców miasta decyduje, jak wydawać część tamtejszego budżetu miejskiego. W procesie sąsiedzkich, regionalnych i ogólnomiejskich zgromadzeń otwartych dla wszystkich, obywatele i wybrani delegaci budżetowi głosują nad tym, jakie priorytetowe potrzeby dofinansować i na jakim poziomie. Na pierwszym etapie sąsiedzi wybierają delegatów dzielnicowych i tematycznych, którzy następnie, na nieoficjalnych spotkaniach decydują o priorytetowych inwestycjach, przyznając im określoną liczbę punktów – im więcej, tym ważniejsza inwestycja. W drugiej rundzie obradują wspólnie zebrania dzielnicowe i tematyczne, które wybierają radnych do Rady Budżetu Partycypacyjnego.

Naukowcy tacy jak m.in. Rebecca Abers, Gianpaolo Baiocchi i Leonardo Avritzer badali wpływ budżetu partycypacyjnego na rządowe wydawanie pieniędzy i alokację zasobów. Odkryli trend zmierzający w kierunku wydawania większej ilości pieniędzy w najmniej do tej pory finansowanych dzielnicach. Większość wniosków opierała się jednak na danych rządowych i trudno je jednoznacznie zweryfikować.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Krytycy tej formy demokracji wskazują, że nie ma jakiegokolwiek prawa nakazującego władzom rządowym i samorządowym słuchania woli mieszkańców. Mówi się o tym, że najczęściej uczestnikami zgromadzeń lokalnych są ubodzy i członkowie brazylijskiej Partii Pracujących i sprzymierzonych z nią organizacji. Zdarza się też tak, że władze wprawdzie zgadzają się z ustaleniami delegatów, ale następnie nie stosują ich w praktyce, co może też podważać wyniki badań na temat sukcesów w implementacji nowej formy uczestnictwa obywateli w życiu publicznym. Począwszy od 2005 r. nowe, centrolewicowe władze miasta Porto Alegre podejmują próby ograniczania udziału zwykłych ludzi w procesie decyzyjnym poprzez centralizację zarządzania, co prowadzi do konfliktów na linii władza samorządowa – Fora Delegatów.

Budżet partycypacyjny na świecie[edytuj | edytuj kod]

Od czasu powstania w Ameryce Południowej, budżet partycypacyjny rozszerzył się na setki miast całego świata, w tym w Europie, Azji, Afryce czy też Ameryce Północnej. W niektórych miastach został wprowadzony do szkół, uniwersytetów i budownictwa społecznego czy instytucji kultury[2]. Mechanizmy stosowania budżetu partycypacyjnego różnią się od siebie, dostosowując do lokalnego kontekstu, różny jest także procent miejskiego budżetu oddawanego do dyspozycji mieszkańców.

W Europie projekt podchwyciły miejscowości we Francji, Włoszech, Niemczech, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii – w tym dzielnice Berlina (Kreuzberg) i Londynu (Ladywell)[potrzebne źródło]. Jest to też bardzo popularny sposób oddawania władzy ludziom w miastach Kanady.

Budżet partycypacyjny w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce kwestią oddolnej demokracji zajmował się Rafał Górski, anarchista, który napisał poświęconą temu zagadnieniu książkę Bez Państwa. Demokracja uczestnicząca w działaniu. Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich w ramach programu Laboratorium Monitoringu Budżetu analizuje jakość konsultacji społecznych, w tym konsultacji dotyczących tworzenia budżetu gminy[3][4]. Dariusz Szwed i Beata Maciejewska wskazują na budżet partycypacyjny i planowanie partycypacyjne jako elementy zielonej polityki samorządowej w publikacji Zielone Miasto Nowej Generacji[5].

Budżet obywatelski po raz pierwszy wprowadzono w 2011 w Sopocie[6], obecnie wprowadzany jest w wielu miastach na poziomie budżetu gminy, m.in. w Poznaniu, Łodzi, Tarnowie, Wrocławiu, Elblągu, Gdańsku czy Wodzisławiu Śląskim[6].

Przypisy

  1. Marcin Gerwin, Maja Grabkowska: Budżet obywatelski, [w:] Partycypacja. Przewodnik Krytyki Politycznej. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2012, s. 100, seria: Przewodniki Krytyki Politycznej. ISBN 978-83-62467-49-5. (pol.)
  2. Warszawa bada budżet obywatelski (pol.). Rzeczpospolita, 2012.10.20. [dostęp 2013.05.10].
  3. Rozmowa z Dariuszem Kraszewskim ze Stowarzyszenia Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich w Serwisie Samorządowym PAP.
  4. Publikacja „Budżet gminy bez tajemnic”.
  5. Beata Maciejewska, Dariusz Szwed: Zielone Miasto Nowej Generacji. Przewodnik dla XXI wieku (pol.). Zielona Polityka, 2012.08.05. [dostęp 2013-05-10].
  6. 6,0 6,1 Rozpoczynają się prace nad budżetem obywatelskim dla Wodzisławia Śląskiego.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]