Republika Chińska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa znanego jako Tajwan. Zobacz też: Chińska Republika Ludowa i Tajwan (ujednoznacznienie).
中華民國
Republika Chińska
Flaga Republiki Chińskiej
Godło Republiki Chińskiej
Flaga Republiki Chińskiej Godło Republiki Chińskiej
Dewiza: (三民主義) Sanmin Zhuyi
(Trzy zasady ludowe)
Hymn: Sanmin Zhuyi
(Trzy zasady ludowe)
Położenie Republiki Chińskiej
Język urzędowy chiński (Guóyǔ)[a]
Stolica Nankin (oficjalna)[b] Tajpej (de facto)
Głowa państwa prezydent Ma Ying-jeou
Szef rządu premier Jiang Yi-huah
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
134. na świecie
35 980 km²
10,33%
Liczba ludności (2013)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
48. na świecie
23 373 517
649 osób/km²
Chińczycy Han (98%),
Aborygeni tajwańscy (2%)
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

489,2 mld[1] USD
20 930[1] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

929,5 mld[1] USD
39 767[1] USD
Jednostka monetarna nowy dolar tajwański (TWD)
Wszczęcie rewolucji Xinhai 10 października 1911
Religia dominująca taoizm i konfucjanizm (48,5%)
Strefa czasowa UTC +8
Kod ISO 3166 TW
Domena internetowa .tw
Kod samochodowy RC
Kod samolotowy B
Kod telefoniczny +886
Mapa Republiki Chińskiej
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Republika Chińska w Wikipodróżach
Obszar, który Republika Chińska uważa za część swojego terytorium

Republika Chińska (chiń. upr.: 中华民国; chiń. trad.: 中華民國; pinyin: Zhōnghuá Mínguó), Tajwan (chiń. upr.: 台湾; chiń. trad.: 臺灣 lub 台灣; pinyin: Táiwān wymowa i) – państwo nieuznawane przez większość społeczności międzynarodowej, leżące w południowo-wschodniej Azji na wyspie Tajwan (dawniej Formoza) u wybrzeży ChRL. Republika Chińska kontroluje również wyspy Peskadory (Penghu Liedao), Kinmen (Quemoy) i Mazu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Chin.
Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Tajwanu.

Oficjalnie rząd Republiki Chińskiej uznaje się sam za legalną władzę całego obszaru dzisiejszych Chin i Mongolii, acz wskutek trwającej na kontynencie rebelii komunistycznej musiał przenieść się czasowo ze swojej konstytucyjnej stolicy Nankinu na wyspę Tajwan. Obecnie pod faktyczną jurysdykcją Republiki pozostaje całość prowincji Tajwan oraz wysp Penghu, Kinmen i Mazu, należące administracyjnie do prowincji Fujian. Oczywiście poza organizacjami marginalnymi nikt nie zamierza kontynuować wojny domowej z komunistami na kontynencie, toczy się za to zażarta dyskusja polityczna w kwestii ogłoszenia secesji de iure i utworzenia państwa tajwańskiego. Prezydent Chen Shui-bian chciał rozpisać w marcu 2008 referendum na temat wstąpienia do ONZ pod nazwą Tajwan[2].

Do 1971 Tajwan reprezentował Chiny w ONZ. Zbliżenie Chin Ludowych i USA na początku lat 70. oraz naciski władz w Pekinie spowodowały, że Republika Chińska uznawana jest przez 22 państwa, głównie słabo rozwinięte ekonomicznie wyspiarskie kraje rejonu Pacyfiku, kraje Ameryki Środkowej i Morza Karaibskiego oraz kilka małych państw w Afryce. W Europie uznaje ją jedynie Watykan; w latach 1999-2001 uznawała ją również Macedonia w zamian za pomoc finansową (tzw. dyplomacja dolarowa). Od 1 stycznia 2002 Republika Chińska należy do WTO pod nazwą Oddzielny Obszar Celny Tajwanu, Penghu, Kinmen i Matsu.

Information icon.svg Osobny artykuł: Polityka jednych Chin.

O podziale na Republikę Chińską i Chińską Republikę Ludową przeczytaj pod hasłem Chiny.

System władzy[edytuj | edytuj kod]

Władza (chiń. 治权; pinyin zhìquán) na Tajwanie zorganizowana jest według koncepcji Sun Jat-sena, nawiązującej do tradycyjnego podziału władzy w Chinach, na pięć „zgromadzeń” lub „rad” (chiń. 院, pinyin yuàn): ustawodawczą, wykonawczą, sądowniczą, kontrolną i egzaminacyjną. Kontrolna odpowiada połączonym kompetencjom audytu finansowego (por. polski NIK), cenzury i rzecznika praw obywatelskich (ombudsman), egzaminacyjna natomiast dba o rozwój służby cywilnej i nadaje uprawnienia kolejnych rang i stopni w administracji.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

  • Skład etniczny: Hoklo (chiń. standard. Fulao, od używanego języka: Minnan) – 70%; Hakka (chiń. standard. Kejia) – 14%. Te dwie grupy łącznie zwane są benshengren (本省人; chiń. „urodzeni tutaj” – Chińczycy, których przodkowie zamieszkiwali Tajwan przed 1895 r.); waishengren (外省人; chiń. „urodzeni na zewnątrz”, Chińczycy z kontynentu, przodkowie przybyli w latach 1945-1950) – 14%; Aborygeni tajwańscy (pochodzenia austronezyjskiego, 2%, dzielą się na kilkanaście grup etnicznych). Uwaga: określenie „Tajwańczyk” (chiń. Taiwanren) w zależności od kontekstu może oznaczać przedstawiciela grupy Hoklo, benshengrena lub zwolennika niepodległości Tajwanu.
  • Religie: taoizm i konfucjanizm (48,5%), buddyzm (43%), chrześcijaństwo (7,4%), islam (0,5%)
Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy na Tajwanie.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Tajwan należy do państw rozwiniętych przemysłowo. W kraju tym działa kilka elektrowni jądrowych i kilkanaście węglowych. W eksporcie dominują wyraźnie produkty elektroniczne. Tajwańskimi przedsiębiorstwami są Acer oraz ASUS, odpowiednio czwarty oraz piąty co do wielkości producenci komputerów osobistych na świecie[3]. Na uwagę zasługuje również fakt, że niemal wszyscy najwięksi światowi producenci płyt głównych do komputerów mają swe siedziby w tym kraju (MSI, Gigabyte, ASRock i inne). Tajwan jest także światowym centrum produkcji rowerów i komponentów rowerowych z takimi markami jak Giant, Merida, Maxxis, Marzocchi. Znaczący udział w imporcie ma ropa naftowa. W rolnictwie dominuje chów trzody chlewnej, uprawia się też banany. PKB na jednego mieszkańca w 2009 roku wyniosło 16 392 $[4].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Głównym portem lotniczym jest port lotniczy Tajpej-Taiwan Taoyuan (23 mln pasażerów w 2006), położony na północy Tajwanu w powiecie Taoyuan, 25 km na zachód od Tajpej. Główną linią lotniczą kraju jest przewoźnik China Airlines, z węzłem w Tajpej. Ruch międzynarodowy obsługują też 3 inne porty lotnicze.

Z uwagi na trudny teren sieć kolejowa i drogowa Tajwanu przez wiele lat była słabo rozwinięta. Sieć kolejowa składała się z krótkich, izolowanych, wąskotorowych linii na wybrzeżu wschodnim. Od lat 70. XXw. rozpoczął się szeroko zakrojony proces modernizacji, scalania i przekuwania linii na tor normalny (1435 mm). Głównymi inwestycjami lat 80. XXw. była budowa szybkiej kolei na 363-kilometrowym odcinku JilongGaoxiong i przebijanie przez trudne górskie masywy linii TaizhongHualian. Na tej drugiej, 122-kilometrowej, trasie wybudowano prawie 60 tuneli. Ogólnie sieć kolejowa Tajwanu w początku lat 90. XXw. miała długość 4700 km. Kraju nie ominęła także redukcja niektórych linii lokalnych.

Sieć drogowa najgęstsza jest na północy i południowym zachodzie wyspy. Wiele dróg górskich jest wąskich i mają bardzo niebezpieczny charakter.

Ważna dla Tajwanu jest żegluga morska. Znaczną część floty stanowią kontenerowce. W latach 80. XX wieku tajwańska firma Yangming była największym na świecie przewoźnikiem kontenerowym. Jednym z większych portów na wyspie jest Taizhong na wybrzeżu północno-zachodnim. Przewoźnik Fujian Cross Strait Ferry zapewnia stąd połączenie promowe z portem Pingtan na wyspie Pingtan w prowincji Fujian.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Tajwan oficjalnie uważa za część swojego terytorium 35 prowincji, 14 miast wydzielonych, 1 specjalny region administracyjny i 2 regiony, które zostały uznane za część Republiki Chińskiej w konstytucji z 1947. Zgodnie z nią, Republika Chińska uważa za część swojego terytorium cały obszar Chińskiej Republiki Ludowej (wraz z Tybetem, jednak bez Hongkongu i Makau), a także Mongolię i rosyjską Tuwę. Wysuwa również pretensje terytorialne wobec Japonii, Mjanmy, Tadżykistanu, Afganistanu, Bhutanu, Pakistanu i Indii.

De facto Republika Chińska składa się obecnie z 2 prowincji: Tajwan i Fujian, oraz 5 miast wydzielonych: Tajpej, Nowe Tajpej, Taizhong, Tainan i Kaohsiung.

Stosunki międzynarodowe[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na aktywne kontakty handlowe i kulturalne z Polską powołano Warszawskie Biuro Handlowe w Tajpej oraz Biuro Kulturalno-Gospodarcze Tajpej w Warszawie. Oba biura są podległe ministerstwom spraw zagranicznych danych państw i pełnią rolę przedstawicielstw dyplomatycznych/urzędów konsularnych. Wizy i paszporty są wydawane w Tajpej i są sygnowane jako „Konsul w Tokio II”. Od 1998 funkcjonuje w Warszawie przedstawicielstwo Tajwańskiej Rady Rozwoju Handlu Zagranicznego.

Od 1 października 2008 obywatele Unii Europejskiej udający się do Republiki Chińskiej zwolnieni są z obowiązku posiadania wizy na pobyt nie przekraczający 30 dni. 11 stycznia 2011 na zasadzie wzajemności (z uwagi na zwolnienie mieszkańców Tajwanu z obowiązku wizowego na obszarze krajów Schengen na pobyty nie przekraczające 90 dni w ciągu każdego okresu 6-miesięcznego) okres ten przedłużono do 90 dni. Warunkiem zwolnienia z obowiązku wizowego jest posiadanie paszportu ważnego przynajmniej 6 miesięcy w momencie wjazdu na Tajwan (zwolnienie z obowiązku wizowego nie dotyczy posiadaczy paszportów tymczasowych).

Uznanie na arenie międzynarodowej[edytuj | edytuj kod]

Republika Chińska uznawana jest przez 22 państwa:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Standardowy język mandaryński, oficjalnie nazywany Guoyu, jest językiem urzędowym. Odpowiednie regulacje zapewniają również odpowiedni status prawny i ochronę językowi tajwańskiemu, hakka oraz aborygeńskim językom tajwańskim. Od 2001 roku uczniowie szkół podstawowych muszą wybrać co najmniej jeden z tych języków jako przedmiot dodatkowy (za: The Republic of China Yearbook 2011).
  2. Oficjalnie stolicą Republiki Chińskiej pozostaje miasto Nankin w Chinach kontynentalnych, de facto rolę stolicy pełni Tajpej.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  2. Dziennik Polska-Europa-Świat, 17.09.2007, s. 14.
  3. Gartner Says Worldwide PC Shipments Declined 6.9 Percent in Fourth Quarter of 2013 (ang.). gartner.com, 2014-01-09. [dostęp 2014-05-30].
  4. 5. Report for Selected Countries and Subjects (ang.). imf.org. [dostęp 2013-02-25].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Włodzimierz Pawlak, Tajwan (2) – gospodarni, w: miesięcznik Poznaj Świat, nr 9/1988, s. 12-13.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]