Republika Chińska

中華民國 (Zhōnghuá Mínguó) Republika Chińska
Flaga Republiki Chińskiej Godło Republiki Chińskiej
Dewiza: (三民主義) Sanmin Zhuyi (Trzy zasady ludowe)
Hymn: Sanmin Zhuyi (Trzy zasady ludowe)
Język urzędowy	chiński (Guóyǔ)
Stolica	Nankin (oficjalna) Tajpej (de facto)
Głowa państwa	prezydent Ma Ying-jeou
Szef rządu	premier Wu Den-yih
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	134. na świecie 35 980 km² 10,33%
Liczba ludności (2008)  • całkowita   • gęstość zaludnienia  • narodowości	48. na świecie 23 037 031▲ 637 osób/km² Chińczycy Han (98%), Aborygeni tajwańscy (2%)
Jednostka monetarna	nowy dolar tajwański (TWD)
Wszczęcie rewolucji Xinhai	10 października 1911
Religia dominująca	taoizm i konfucjanizm (48,5%)
Strefa czasowa	UTC +8
Kod ISO 3166	TW
Domena internetowa	.tw
Kod samochodowy	RC
Kod telefoniczny	+886
1  Oficjalnie stolicą Republiki Chińskiej pozostaje miasto Nankin w Chinach kontynentalnych, de facto rolę stolicy pełni Tajpej.

Republika Chińska znana zazwyczaj jako Tajwan – państwo nieuznawane przez większość społeczności międzynarodowej, leżące w południowo-wschodniej Azji na wyspie Tajwan (dawniej Formoza) u wybrzeży ChRL. Republika Chińska kontroluje również wyspy Peskadory (Penghu Liedao), Kinmen (Quemoy) i Mazu.

• Nazwa oficjalna: Republika Chińska (chin. trad. 中華民國, chin. upr. 中华民国, pinyin Zhōnghuá Mínguó)
• Nazwa zwyczajowa: Tajwan (臺灣)
• Główne miasta: Tajpej (2,6 mln), Nowe Tajpej (3,8 mln), Kaohsiung (Gaoxiong) (1,5 mln), Taizhong (876 tys.), Tainan (710 tys.)
• Powierzchnia:
  • całkowita: 35 980 km²
  • lądowa: 32 260 km²
  • wodna: 3720 km²
• Długość granic: 1566 km (morska)
• Najwyższy punkt: Yu Shan – 3952 m n.p.m.
• Najniższy punkt: Morze Południowochińskie – 0 m n.p.m.
• Ruch uliczny: prawostronny

Historia

Oficjalnie rząd Republiki Chińskiej uznaje się sam za legalną władzę całego obszaru dzisiejszych Chin i Mongolii, acz wskutek trwającej na kontynencie rebelii komunistycznej musiał przenieść się czasowo ze swojej konstytucyjnej stolicy Nankinu na wyspę Tajwan. Obecnie pod faktyczną jurysdykcją Republiki pozostaje całość prowincji Tajwan oraz wysp Penghu, Kinmen i Mazu, należące administracyjnie do prowincji Fujian. Oczywiście, poza organizacjami marginalnymi, nikt nie zamierza kontynuować wojny domowej z komunistami na Kontynencie, toczy się za to zażarta dyskusja polityczna w kwestii ogłoszenia secesji de iure i utworzenia państwa tajwańskiego. Prezydent Chen Shui-bian chciał rozpisać w marcu 2008 referendum na temat wstąpienia do ONZ pod nazwą Tajwan.

Do 1971 Tajwan reprezentował Chiny w ONZ. Zbliżenie ludowych Chin i USA na początku lat 70. i naciski władz w Pekinie spowodowały, że obecnie Republika Chińska jest uznawana przez 23 państwa (2010), głównie słabo rozwinięte ekonomicznie wyspiarskie kraje rejonu Pacyfiku, kraje Ameryki Środkowej i Morza Karaibskiego i kilka małych państw w Afryce. W Europie uznaje ją jedynie Watykan; w latach 1999-2001 uznawała ją również Macedonia w zamian za pomoc finansową (tzw. dyplomacja dolarowa). Od 1 stycznia 2002 Republika Chińska należy do WTO pod nazwą "Oddzielny Obszar Celny Tajwanu, Penghu, Kinmen i Matsu".

O podziale na Republikę Chińską i Chińską Republikę Ludową przeczytaj pod hasłem Chiny.

System władzy

Władza (chiń. 治权; pinyin zhìquán) na Tajwanie zorganizowana jest według koncepcji Sun Jat-sena, nawiązującej do tradycyjnego podziału władzy w Chinach, na pięć "zgromadzeń" lub "rad" (chiń. 院, pinyin yuàn): ustawodawczą, wykonawczą, sądowniczą, kontrolną i egzaminacyjną. Kontrolna odpowiada połączonym kompetencjom audytu finansowego (por. polski NIK), cenzury i rzecznika praw obywatelskich (ombudsman), egzaminacyjna natomiast dba o rozwój służby cywilnej i nadaje uprawnienia kolejnych rang i stopni w administracji.

Ludność

• Skład etniczny: Hoklo (chiń. standard. Fulao, od używanego języka: Minnan) – 70%; Hakka (chiń. standard. Kejia) – 14%. Te dwie grupy łącznie zwane są benshengren (本省人; chiń. "urodzeni tutaj" – Chińczycy, których przodkowie zamieszkiwali Tajwan przed 1895 r.); waishengren (外省人; chiń. "urodzeni na zewnątrz", Chińczycy z kontynentu, przodkowie przybyli w latach 1945-50) – 14%; Aborygeni tajwańscy (pochodzenia austronezyjskiego, 2%, dzielą się na kilkanaście grup etnicznych). Uwaga: określenie "Tajwańczyk" (chiń. Taiwanren) w zależności od kontekstu może oznaczać przedstawiciela grupy Hoklo, benshengrena lub zwolennika niepodległości Tajwanu.
• Religie: taoizm i konfucjanizm (48,5%), buddyzm (43%), chrześcijaństwo (7,4%), islam (0,5%)

Gospodarka

Tajwan należy do państw rozwiniętych przemysłowo. W kraju tym działa kilka elektrowni jądrowych i kilkanaście węglowych. W eksporcie dominują wyraźnie produkty elektroniczne. Tajwańską firmą jest Acer, drugi co do wielkości producent komputerów osobistych na świecie. Na uwagę zasługuje również fakt, że niemal wszyscy najwięksi światowi producenci płyt głównych do komputerów mają swe siedziby w tym kraju (ASUS, MSI, Gigabyte, ASRock i inne). Tajwan jest także światowym centrum produkcji rowerów i komponentów rowerowych z takimi markami jak Giant, Merida, Maxxis, Marzocchi. Znaczący udział w imporcie ma ropa naftowa. W rolnictwie dominuje chów trzody chlewnej, uprawia się też banany. PKB na jednego mieszkańca w 2009 roku wyniosło 16 392 $.

Transport

Tajwańska kolej wysokich prędkości

Głównym portem lotniczym jest port lotniczy Tajpej-Taiwan Taoyuan (23 mln pasażerów w 2006), położony na północy Tajwanu w powiecie Taoyuan, 25 km na zachód od Tajpej. Główną linią lotniczą kraju jest przewoźnik China Airlines, z węzłem w Tajpej. Ruch międzynarodowy obsługują też 3 inne porty lotnicze.

Z uwagi na trudny teren sieć kolejowa i drogowa Tajwanu przez wiele lat była słabo rozwinięta. Sieć kolejowa składała się z krótkich, izolowanych, wąskotorowych linii na wybrzeżu wschodnim. Od lat 70. XXw. rozpoczął się szeroko zakrojony proces modernizacji, scalania i przekuwania linii na tor normalny (1435 mm). Głównymi inwestycjami lat 80. XXw. była budowa szybkiej kolei na 363-kilometrowym odcinku Jilong – Gaoxiong i przebijanie przez trudne górskie masywy linii Taizhong – Hualian. Na tej drugiej, 122-kilometrowej, trasie wybudowano prawie 60 tuneli. Ogólnie sieć kolejowa Tajwanu w początku lat 90. XXw. miała długość 4700 km. Kraju nie ominęła także redukcja niektórych linii lokalnych.

Sieć drogowa najgęstsza jest na północy i południowym zachodzie wyspy. Wiele dróg górskich jest wąska i ma bardzo niebezpieczny charakter.

Ważna dla Tajwanu jest żegluga morska. Znaczną część floty stanowią kontenerowce. W latach 80. XXw. tajwańska firma Yangming była największym na świecie przewoźnikiem kontenerowym.

Podział administracyjny

Tajwan oficjalnie uważa za część swojego terytorium 35 prowincji, 14 miast wydzielonych, 1 specjalny region administracyjny i 2 regiony, które zostały uznane za część Republiki Chińskiej w konstytucji z 1947. Zgodnie z nią, Republika Chińska uważa za część swojego terytorium cały obszar Chińskiej Republiki Ludowej (wraz z Tybetem, jednak bez Hongkongu i Makau), a także Mongolię i rosyjską Tuwę. Wysuwa również pretensje terytorialne wobec Japonii, Birmy, Tadżykistanu, Afganistanu, Bhutanu, Pakistanu i Indii.

Obszar, który Republika Chińska uważa za część swojego terytorium

De facto Republika Chińska składa się obecnie z 2 prowincji: Tajwan i Fujian, oraz 5 miast wydzielonych: Tajpej, Nowe Tajpej, Taizhong, Tainan i Kaohsiung.

Stosunki z Polską

Polska nie uznaje państwowości Republiki Chińskiej, nie utrzymuje się więc z nią stosunków dyplomatycznych. Jednak ze względu na aktywne kontakty handlowe i kulturalne powołano Warszawskie Biuro Handlowe w Tajpej oraz Biuro Kulturalno-Gospodarcze Tajpej w Warszawie. Oba biura są podległe ministerstwom spraw zagranicznych danych państw i pełnią de facto rolę przedstawicielstw dyplomatycznych/urzędów konsularnych. Wizy i paszporty wydaje się w Tajpej sygnując je jako "Konsul w Tokio II").

Od 1 października 2008 obywatele UE (w tym Polacy) udający się do Republiki Chińskiej zwolnieni byli z obowiązku posiadania wizy na pobyt nie przekraczający 30 dni. Z dniem 11 stycznia 2011 na zasadzie wzajemności (z uwagi na zwolnienie mieszkańców Tajwanu z obowiązku wizowego na obszarze krajów Schengen na pobyty nie przekraczające 90 dni w ciągu każdego okresu 6-miesięcznego) okres ten przedłużono do 90 dni. Warunkiem zwolnienia z obowiązku wizowego jest posiadanie paszportu ważnego przynajmniej 6 miesięcy w momencie wjazdu na Tajwan (zwolnienie z obowiązku wizowego nie dotyczy posiadaczy paszportów tymczasowych).

Zobacz też

• wybory do konstytuanty w Republice Chińskiej w 2005 roku
• Chińska Republika Ludowa
• Tajwan (wyspa)
• Jeden kraj, dwa systemy
• Chińskie Tajpej

Linki zewnętrzne

• Warszawskie Biuro Handlowe w Tajpej - polska placówka dyplomatyczna na Tajwanie
• Biuro Gospodarcze i Kulturalne Tajpej w Polsce - tajwańska placówka dyplomatyczna w Polsce
• National Assembly (ang.)
• Biuro Prezydenta Republiki Chińskiej
• Inicjatywa "Przyjaciele Tajwanu" – Tajwan: informacje podstawowe, historia Tajwanu, ustrój polityczny, gospodarka i transport, oświata, media, fauna i flora, religia, Tajwan-Chiny, demokracja, odwiedziny na Tajwanie.

Bibliografia

1. Włodzimierz Pawlak, Tajwan (2) – gospodarni, w: miesięcznik Poznaj Świat, nr 9/1988, s.12-13.