Doktor Who

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Doctor Who)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Doktor Who
Doctor Who
Logo serialu z 2010 roku
Logo serialu z 2010 roku
Gatunek serialu science fiction
Kraj produkcji  Wielka Brytania
Oryginalny język angielski
Twórcy Sydney Newman
C. E. Webber
Donald Wilson
Główne role Doktor:
Peter Capaldi
Towarzysze:
Jenna Coleman
Muzyka tytułowa Ron Grainer (1963-1969)
Delia Derbyshire (1963-1969)
Murray Gold (od 2005)
Liczba odcinków 813 (stan na 25 grudnia 2014)
Liczba serii 26 (1963-1989) + 8 (2005-obecnie) + film
Nagrody m.in. rekordy Guinnessa Najdłuższy serial SF oraz Jednoczesna emisja w największej ilości krajów
Lista odcinków serialu Doktor Who
Produkcja
Produkcja (obecnie:) Steven Moffat
Brian Minchin[1]
Scenariusz wielu, m.in. Russel T Davis, Terry Nation, Douglas Adams, Robert Holmes, Donald Wilson, Steven Moffat
Muzyka (obecnie:) Murray Gold
Czas trwania odcinka 25 minut (1963-1984, 1986-1989), 45 minut (1985 oraz od 2005)
Emisja
Stacja telewizyjna Wielka Brytania BBC (1963-1989, 1996, 2005-)
Polska TVP1 (1990-1991, 1997, 2006-2007)
Polska BBC Entertainment (2005-)
Polska AXN (2010-2011)
Polska AXN SciFi (2011)
Polska BBC HD (2006-)
Lata emisji 1963-1989, 1996, od 2005
Data premiery Wielka Brytania 23 listopada 1963
Status produkowany
Chronologia
Kontynuacja K-9 and Company
Doktor Who: Ściśle tajne
Totally Doctor Who
Torchwood
Przygody Sary Jane
K-9
Sarah Jane's Alien Files
Oficjalna strona serialu

Doktor Who (ang. Doctor Who) – brytyjski serial science fiction, produkowany przez BBC od 1963 roku. Jego twórcami są Sydney Newman, C. E. Webber oraz Donald Wilson. W 1989 roku jego produkcja została zawieszona. Po nieudanej próbie przywrócenia serialu w 1996 roku, którą był pilot w formie filmu telewizyjnego, program ponownie powrócił na antenę dopiero w 2005 roku, za sprawą Russella T Daviesa, który był producentem wykonawczym serialu oraz jego naczelnym scenarzystą do 2010 roku. Obecnie serial składa się z ponad 800 odcinków, a jego naczelnym producentem wykonawczym jest Steven Moffat.

Serial skupia się na przygodach Władcy Czasu - podróżującego przez czas i przestrzeń humanoidalnego obcego, znanego jako Doktor. Zwiedza wszechświat w swojej TARDIS - żyjącym statku kosmicznym, który wygląda jak niebieska budka policyjna. W swoje podróże zabiera zwykle towarzyszy, których większość zalicza się do rodzaju ludzkiego. Podczas swych wycieczek po wszechświecie Doktor mierzy się z wrogami, ratuje cywilizacje, pomaga ludziom i naprawia błędy.

Charakterystyczne dla serialu, zwłaszcza w pierwszych latach jego powstawania, było tworzenie pomysłowych i niskobudżetowych efektów specjalnych, działających głównie w wyobraźni widzów, a także pionierskie użycie muzyki elektronicznej (produkowanej przez BBC Radiophonic Workshop).

Doktor Who zdobył uznanie krytyków i widzów jako jeden z najlepszych brytyjskich programów telewizyjnych – serial jest laureatem wielu nagród, między innymi BAFTA (wielokrotne zwycięstwo w kategoriach najlepszy serial[2][3][4], najlepszy scenariusz[5][2], najlepszy reżyser[2][5], najlepszy aktor[5][6]), czy też Nagród Hugo (za krótką prezentację dramatyczną[7][8]). Widnieje także w Księdze Rekordów Guinnessa jako najdłuższy serial science-fiction na świecie[9]; dzierży również rekord Guinnessa za równoczesną emisję odcinka w największej ilości krajów[10].

Serial zyskał miano kultowego i na stałe wpisał się w poczet kultury brytyjskiej[11][12] i miał również wpływ na kilka pokoleń ludzi związanych z przemysłem filmowym i telewizyjnym – wielu z nich, również tych obecnie pracujących przy produkcji serialu – oglądało program będąc dziećmi, co zainspirowało ich do pracy w przemyśle telewizyjnym[13]. Krytycy serialu twierdzą, że zawiera on zakamuflowaną propagandę na rzecz idei lewicowych[14] i homoseksualizmu[15].

Doktor Who doczekał się licznych spin-offów, takich jak Torchwood oraz Przygody Sary Jane, które zostały stworzone przez Daviesa; do innych można zaliczyć również pojedynczy odcinek K-9 and Company, serię dokumentalnych programów o kulisach serialu pt. Doktor Who: Ściśle tajne, a także spin-offy niewyprodukowane przez BBC, ale przezeń zatwierdzone, takie jak K-9, czteroczęściowe P.R.O.B.E. (wydane w latach 1994-1996), Downtime, Dæmos Rising i inne. Z serialem jest również związanych wiele odcinków radiowych, książek i komiksów. Powstało także wiele skeczy związanych z Doktorem Who, a w wielu innych mediach i programach można znaleźć nawiązania do serialu.

Do chwili obecnej postać Doktora grało trzynastu aktorów. Przemiana jednego Doktora w kolejnego jest nazywana w serialu regeneracją – procesem życiowym Władców Czasu, który umożliwia Doktorowi przeżycie pomimo otrzymania śmiertelnych obrażeń – w jego wyniku zmienia swoje ciało i osobowość. Chociaż każda inkarnacja Doktora jest inna i przy różnych okazjach postać ta spotyka samą siebie w różnych swoich wcieleniach[a], to wciąż są to jedynie różne aspekty tej samej osoby. Obecnie rolę Doktora odgrywa Peter Capaldi[16], który w specjalnym odcinku świątecznym 25 grudnia 2013 roku przejął ją od Matta Smitha[17].

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia serialu Doktor Who.

Doktor Who został wyemitowany po raz pierwszy w Wielkiej Brytanii na kanale BBC One, o godzinie 17:16:20 czasu Greenwich w dniu 23 listopada 1963 roku[18]. Za stworzenie serialu w dużej mierze odpowiada ówczesny dyrektor artystyczny BBC, Kanadyjczyk Sydney Newman, który to wspólnie z dyrektorem departamentu scenariuszy Donaldem Wilsonem oraz scenarzystą C. E. Webberem napisał pierwszy skrypt serialu. Ponadto, do rozwoju produkcji przyczynili się również scenarzysta Anthony Coburn, David Whitaker, a tekże script editor oraz późniejsza producent serialu Verity Lambert[19]. Charakterystyczna muzyka z czołówki serialu została skomponowana przez Rona Grainera z BBC Radiophonic Workshop, a zaaranżowana przez Delię Derbyshire[20].

Pierwotnie serial miał być programem edukacyjnym i pełnić funkcje wychowawcze. Za pomocą podróży w czasie chciano przenosić widza zarówno w przeszłość, do ważnych wydarzeń historycznych, jak również w przyszłość, by pokazywać odkrycia naukowe. Doktor Who z założenia miał być telewizyjną pozycją do wspólnego rodzinnego oglądania we wczesne sobotnie wieczory. Wkrótce jednak science fiction zdominowało serial, a motywy historyczne, które nie były zbyt popularne, zostały ostatecznie zarzucone po odcinku The Highlanders w 1967 roku, stanowiąc od tej pory jedynie tło do przedstawianej historii[21].

BBC produkowało serial przez 26 sezonów, których premiera odbywała się na BBC 1. Spadająca oglądalność, mniej korzystne godziny nadawania oraz niechęć wobec programu ówczesnego dyrektora BBC – Jonathana Powella, w 1989 roku doprowadziło do oficjalnego anulowania serialu[22][23], choć po gwałtownych protestach ze strony fanów serialu[24], BBC kilkakrotnie zapewniało, że serial nie został anulowany, a jedynie zawieszony na czas nieokreślony[25].

Podczas gdy krajowa produkcja serialu została wstrzymana, BBC miało nadzieję na znalezienie źródła niezależnego finansowania ze strony innego producenta, który byłby zainteresowany wznowieniem serialu. W końcu Philip Segal, pracujący dla Columbia Pictures w Stanach Zjednoczonych zgłosił się do BBC, zainteresowany projektem, jeszcze w 1989 roku, gdy 26 seria wciąż była w trakcie produkcji[26][24]. Negocjacje prowadzone przez Segala doprowadziły w końcu do produkcji filmu telewizyjnego, który miał być wstępem do kolejnych odcinków serialu. Film ten został wyemitowany przez Fox w 1996 roku i powstał dzięki współpracy z Universal Television, BBC Television oraz BBC Worldwide. Pomimo wysokich wyników oglądalności w Wielkiej Brytanii, film w Ameryce nie zdobył wystarczającej popularności, w związku z czym zapowiadane dalsze odcinki serialu we współpracy z Fox nigdy nie zostały wyprodukowane[27].

Upoważnione media publikowały kolejne przygody różnych Doktorów w formie opowiadań i odcinków radiowych[28], jednakże serial pozostawał nieprodukowany aż do września 2003 roku[29], kiedy to BBC ogłosiło przywrócenie produkcji na krajowych warunkach finansowych. Producentami wykonawczymi serialu zostali scenarzysta Russell T. Davies oraz dyrektor artystyczny BBC Cymru Wales Julie Gardner.

Serial powrócił na ekrany odcinkiem Rose 26 marca 2005 roku[30]. Serialowa wersja produkowana od 2005 roku jest bezpośrednią kontynuacją serialu z lat 1963–1989 i filmu z 1996 roku, co jest często podkreślane w programach dokumentalnych związanych z serialem (takich jak Doktor Who: ściśle tajne), jak również w serialu - w okazjonalnych retrospekcjach używa się materiałów ze starych odcinków, jak i nawiązuje się do starych przygód Doktora. Od czasu powrotu Doktora Who wyprodukowano osiem sezonów w latach 2005-2008 i 2010-2014, a także w każde Boże Narodzenie od 2005 roku jest emitowany świąteczny odcinek specjalny. W roku 2009 i na początku 2010 zamiast pełnego sezonu zostały wyprodukowane odcinki specjalne. W 2010 roku Steven Moffat zastąpił Daviesa na stanowisku naczelnego scenarzysty i producenta wykonawczego[31]. Rolę drugiego producenta wykonawczego pełni obecnie Brian Minchin[1].

TARDIS – rekwizyt używany w latach 1980 – 1989

Popularność serialu[edytuj | edytuj kod]

Serial szybko stał się znany w całej Wielkiej Brytanii, przedmiotem niezliczonych żartów i nawiązań, nadmieniano o nim w gazetach i innych mediach. Stał się fenomenem niepodobnym do żadnego innego brytyjskiego programu telewizyjnego[32], a wielu znanych aktorów wystąpiło w rolach gościnnych w odcinkach serialu[33][34][35][36]. Serial zyskał również popularność poza granicami kraju pochodzenia. Oficjalnie liczba fanów nigdy nie została ustalona, jednak serial ma wielbicieli zarówno w całej Europie[37], jak i na świecie[38]. Prawa do emisji zostały sprzedane wielu zagranicznym stacjom telewizyjnym[10].

Wraz ze wzrostem popularności, pojawiły się kontrowersje dotyczące treści prezentowanych w serialu i tego, czy serial nadal jest odpowiedni dla dzieci. Przykładowo, w latach 60. i 70. działaczka na rzecz moralności Mary Whitehouse wielokrotnie składała skargi na serial do BBC, jako że według niej zawierał on zbyt wiele drastycznych treści[39][40]. Jednak jej działania przyniosły serialowi jeszcze więcej popularności i to zwłaszcza wśród dzieci. John Nathan-Turner, który był producentem serialu w latach 80., wręcz cieszył się z wygłaszanych przez Whitehouse niepochlebnych komentarzy, ponieważ wkrótce po ich wygłoszeniu zwykle zwiększała się oglądalność serialu[41].

Za szczególnie przerażające elementy występujące w serialu uznawano m.in. policjantów o pustych spojrzeniach i plastikowe lalki mordujące niczego niespodziewające się osoby z historii Terror of the Autons z ery trzeciego Doktora[42]. Inne wymieniane to m.in. leżący na podłodze mózg w historii z ery czwartego Doktora pt. The Brain of Morbius[43] oraz próbę utopienia Doktora w historii The Deadly Assassin[44].

Wygląd i kształt TARDIS w formie niebieskiej budki policyjnej (niegdyś częsty widok na ulicach miast Wielkiej Brytanii[45]), stał się w świadomości widzów motywem mocno związanym z programem. Pierwotnie, za właśnie taki wygląd TARDIS odpowiedzialny był pierwszy scenarzysta serialu – Anthony Coburn[46]. W 1996 roku BBC złożyła wniosek o zastrzeżenie wyglądu niebieskiej budki policyjnej jako znaku towarowego związanego z serialem[47]. Dwa lata później, w 1998 roku, policja metropolitalna wniosła sprzeciw, lecz w 2002 roku biuro patentowe przyznało ostatecznie BBC prawa do znaku towarowego[48][49][45].

XXI wiek przyniósł przywrócenie produkcji, a serial stał się gwiazdą sobotniego pasma antenowego stacji BBC One[50]. Od powrotu na ekrany w 2005 roku, nieustanie gromadzi miliony ludzi przed telewizorami, a w brytyjskim Appreciation Index (Indeksie ocen) serial osiąga wyższe wyniki w rankingu niż jakikolwiek inny serial telewizyjny, nie licząc oper mydlanych[51].

Odcinki[edytuj | edytuj kod]

Serial początkowo składał się z 26 sezonów, emitowanych na BBC One od 23 listopada 1963 aż do 6 grudnia 1989 roku, kiedy to przerwano produkcję serialu. Serie wyprodukowane w tym okresie nazywane są klasycznymi[52] i składają się na kilkuczęściowe historie, zawierające zwykle od czterech do sześciu części w pierwszych latach nadawania, lub od trzech do czterech w późniejszym okresie. Niektóre wyjątki od tej reguły to między innymi 12-częściowa historia The Daleks' Master Plan, jednoczęściowa Mission to the Unknown, 10-częściowa historia The War Games czy 14-częściowy The Trial of a Time Lord. Większość historii stanowi odrębne całości, jedynie w kilku przypadkach zostały połączone motywami przewodnimi. Do takich wyjątków zalicza się wątek Mistrza pojawiającego się kilkakrotnie w 8 sezonie[53][54], wątek klucza czasu przewijający się przez 16 sezon[55], podróży przez E-Space w 18 sezonie[56], czy też motyw czarnego strażnika w sezonie 20[57]. Odcinki z tego okresu trwały zwykle 25 minut (z wyjątkiem odcinka Resurrection of the Daleks z ery piątego Doktora (1984 rok) oraz 22 sezonu, kiedy to odcinki trwały 45 minut, a także 90-minutowego odcinka specjalnego The Five Doctors). Początkowo, kolejne odcinki, oprócz posiadania zbiorczego tytułu obejmującego całą historię, posiadały osobny, własny tytuł (ale posiadały wspólny dla wszystkich części poszczególnych historii kod produkcyjny). Od odcinka The Gunfighters (1966 rok) zarzucono praktykę nadawania poszczególnym odcinkom osobnych tytułów, nadawano im tylko kolejne numery[58].

Po przerwaniu produkcji serialu kilkakrotnie pojawiły się próby reaktywacji produkcji, również we współpracy zagranicznych inwestorów, czego przykład stanowi film telewizyjny wyprodukowany w 1996 roku. Film ten, mimo że nie pomógł przywrócić produkcji serialu, jest uznawany za kanoniczny[59].

Serial udało się reaktywować w 2005 roku. Od tego czasu serie składają się z 13 odcinków i zwykle trwają 45 minut[b]. Odcinki sezonu połączone są zwykle jakimś motywem przewodnim, który znajduje swoje rozwiązanie w finale serii, a każdy poszczególny odcinek posiada osobny tytuł, nawet gdy stanowi część kilkuodcinkowej historii[c]. Ponadto, na każde Święta Bożego Narodzenia produkowany jest odcinek specjalny, stanowiący łącznik pomiędzy seriami a w latach 2008-2010 wyemitowano także 5 odcinków specjalnych z udziałem dziesiątego Doktora, które trwały od 60 do 75 minut. Począwszy od odcinka Planeta umarłych w 2009 roku, wszystkie odcinki są kręcone w HD w rozdzielczości 1080i, a także emitowane równocześnie zarówno na BBC One, jak i BBC HD.

Do serialu wyprodukowano również kilka miniodcinków na specjalne okazje lub też dla celów charytatywnych. Do takich odcinków zaliczają się krótkie odcinki charytatywne dla Children in Need w latach 1993[d], 2005[e] i 2007[f]. Wyprodukowano również miniodcinek dla serialowej edycji The Proms w 2008 roku[g] i dwa miniodcinki dla Comic Relief w 2011 roku[h], a także dwa krótkie odcinki z okazji 50 rocznicy serialu[i].

Dla uczczenia 50. rocznicy powstania serialu wyprodukowano odcinek specjalny w technologii 3D, który to był pierwszym tego typu w historii serialu[60]. To również pierwszy kanoniczny odcinek Doktora Who wyświetlony w kinach i to na terenie wielu krajów świata[61][62]. Serialowi przyniosło to również zdobycie kolejnego rekordu Guinnessa, tym razem za największą równoczesną emisję serialu telewizyjnego, obejmującą 94 kraje świata[10].

Zaginione odcinki[edytuj | edytuj kod]

W latach 1967-1978 wiele starych materiałów magazynowanych przez BBC na taśmach i w wideotekach było dla oszczędności niszczone albo ścierane. Taki los spotkał też wiele starych odcinków Doktora Who, głównie historie przygód dwóch pierwszych Doktorów (granych przez Williama Hartnella i Patricka Troughtona)[63]. Później, utracone odcinki próbowano odzyskiwać – niektóre ocalały więc w wersji czarno-białej (jak pierwszy odcinek trzeciego Doktora z historii Invasion of the Dinosaurs), a niektóre jako kopie. W sumie w archiwach BBC brakuje 97 z 253 odcinków produkowanych przez pierwsze sześć lat[64][65].

Emisja serialu w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce widzowie mogli po raz pierwszy zobaczyć Doktora Who w 1979 r., kiedy TVP pokazała dwa niekanoniczne filmy kinowe o jego przygodach: Dr Who wśród Daleków (sobota, 6 X 1979, 16:30, PR I, Studio 2) oraz Inwazja Daleków na Ziemię (środa, 26 XII 1979, 15:20, PR II, Świąteczny Blok Filmowy). Na początku lat 90. XX w. jedna z prywatnych stacji telewizyjnych wyemitowała kilkanaście odcinków z Tomem Bakerem w roli czwartej inkarnacji Doktora. W 1997 r. TVP1 pokazała film telewizyjny BBC Doktor Who z 1996 r. W niedzielę 1 października 2006 o 15:05 na TVP1 wyemitowano Rose, czym rozpoczęto emisję pierwszej serii z 2005 roku. Po czterech odcinkach przesunięto ją jednak na 11:10 w sobotę, a w styczniu, po pokazaniu dwóch pierwszych odcinków drugiej serii (6 i 13 stycznia), nagle przerwano emisję. Wznowiono ją w późniejszym czasie, jednak ani trzecia seria, ani poprzedzający ją odcinek specjalny nie zostały wyemitowane.

Postaci[edytuj | edytuj kod]

Doktor[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Doktor (Doktor Who).

Główna postać serialu. Doktor jest przedstawicielem rasy Władców Czasu. Ukradł uszkodzoną TARDIS, którą podróżuje w czasie i przestrzeni, stawiając przy tym czoła wielu niebezpieczeństwom. Przez większość swojej wędrówki posługuje się wyłącznie papierem parapsychicznym i sondą soniczną, nazywaną przez niego pieszczotliwie "śrubokrętem". Pomimo wybranego przez siebie imienia, we wszechświecie znany jest również pod wieloma innymi. Przykładowo: Doktor bez broni, Mędrzec, Nadchodząca Burza, Niszczyciel Światów, Wielki Wojownik, Bestia, Valeyard.

W większości odcinków Doktor ratuje wszechświat lub jakąś planetę przed zagrożeniami, przeważnie ze strony obcych cywilizacji.

Towarzysze Doktora[edytuj | edytuj kod]

Doktor niemal zawsze dzieli swoje przygody z kimś, kogo niedawno poznał i kogo dla towarzystwa zabrał ze sobą. Raczej nie zabiera na raz więcej niż trzy osoby, ale od początku istnienia programu można naliczyć już ponad 35 aktorów[66], którzy grali jego towarzyszy. Pierwszymi towarzyszami Doktora byli jego wnuczka Susan Foreman (Carole Ann Ford) i jej nauczyciele: Barbara Wright (Jacqueline Hill) i Ian Chesterton (William Russell).

Większość kompanów Doktora była ludźmi (dokładniej - młodymi kobietami), jedynie nieliczni należeli do innych ras. Wnuczka Doktora – Susan oraz Romana należały do tej samej rasy co Doktor. Ponadto, towarzyszyli mu android Kamelion oraz pies-robot K-9.

W nowej serii Doktor miał 18 towarzyszy. Spośród nich można wyróżnić m.in. Sarę Jane Smith (Elizabeth Sladen), która w wersji klasycznej była towarzyszką trzeciego i czwartego Doktora, a w nowej wersji dziesiątego. Najdłużej występująca towarzyszką była Amy Pond (Karen Gillan), która wystąpiła 34 razy, a 31 jako towarzysz. Tyle samo razy wystąpiła Rose Tyler (Billie Piper), lecz jako towarzysz już tylko 29 razy.

Jedyną historią, gdzie Doktor sam podróżował było The Deadly Assassin. Niektórzy twierdzą, że taka sytuacja miała miejsce także w siódmym sezonie, ponieważ Liz Shaw, z którą Doktor rozwiązywał wtedy zagadki, nigdy TARDIS nie latała, oficjalnie jednak jest zaliczana do towarzyszy Doktora[67].

Pojawianie się towarzysza ma zapewnić widzowi możliwość zidentyfikowania się z postacią i wymusza od Doktora wyjaśnienia. Doktor regularnie poznaje nowych znajomych i rozstaje się ze starymi. Wracają do domu (np. Martha Jones) albo inne powody zmuszają ich do opuszczenia TARDIS (np. Rose została uwięziona w równoległym świecie). Zdarza się nawet, że towarzysz umiera (np. Sara Kingdom, Katarina, Adric, Amy Pond i Rory Williams).

Pomimo, iż Doktorowi przeważnie towarzyszyły młode, atrakcyjne kobiety, zespół produkcyjny podczas serii z lat 1963-1989 długo nie wprowadzał wątków romantycznych. Tabu przełamano dopiero w 1996 r. w filmie telewizyjnym, gdzie ósmy Doktor pocałował swoją towarzyszkę Grace Holloway.

W serii z 2005 r. dziewiąty Doktor i Rose są już parą, choć zawsze zdecydowanie zaprzeczają, że cokolwiek ich łączy. Co innego mówiły niektóre sytuacje z finału tej serii i wielu późniejszych odcinków (gdzie występował już dziesiąty Doktor), a zwłaszcza ostatnie sceny odcinka Dzień zagłady z 2006 r., gdzie Rose wyznała Doktorowi miłość. W odcinku Smith i Jones dziesiąty Doktor całował się ze swoją nową przyjaciółką Marthą Jones, lecz celem jego zachowania był wyłącznie, jak sam stwierdził, transfer próbki genetycznej, która w finale okazała się elementem ratującym sytuację. W końcówce 4 serii z 2008 r. Doktor odstawił Rose i swojego "klona" do równoległego świata, by żyli tam razem.

Poprzedni towarzysze Doktora pojawiali się ponownie w kolejnych seriach, zazwyczaj na rocznicach lub odcinkach specjalnych. Jedna z jego dawnych przyjaciółek, Sarah Jane Smith (Elisabeth Sladen) razem z psem-robotem K-9 pojawiła się w odcinku Zjazd Absolwentów, ponad dziesięć lat po jej ostatnim wystąpieniu z okazji trzydziestej rocznicy serialu Dimensions in Time (1993). Pojawiła się też w swojej własnej serii, skierowanej do młodzieży, pod tytułem Przygody Sary Jane.

Władcy Czasu[edytuj | edytuj kod]

Władcy Czasu, rasa której przedstawicielem jest Doktor, wyginęli w „Ostatniej Wielkiej Wojnie Czasu” – wielkiej wojnie z Dalekami. W kolejnych seriach wychodzą jednak na jaw nowe fakty i okazuje się, że nie tylko Doktor przeżył wojnę.

Władcy Czasu regenerują się 12 razy, radykalnie zmieniając swój wygląd i osobowość. Mają zdolności telepatyczne, a także pewną formę zdolności jasnowidzenia. Posiadają bardzo wyczulone zmysły – umieją wykrywać dotykiem obecność jonów i sprawdzać rodzaj substancji za pomocą języka. Ich podwójny układ krwionośny składa się z dwóch serc, potrafią obniżyć temperaturę własnego ciała. Wydają się także doskonale przystosowani do podróży w czasie oraz odporni na jego zawirowania. Każdy z Władców Czasu posiada własną TARDIS, z którą jest w niezwykły sposób połączony. Prawdopodobnie są one jedną z najstarszych ras w uniwersum Doktora.

Wrogowie Doktora[edytuj | edytuj kod]

Dalekowie[edytuj | edytuj kod]

Dalek jako eksponat Muzeum Nauki w Londynie
 Osobny artykuł: Dalekowie.

Dalekowie pojawili się po raz pierwszy w 1963 roku, w drugim odcinku serialu – są oni najstarszymi znanymi antagonistami Doktora. Dalekowie to pierwotnie Kaledowie z planety Skaro, rasa zmutowana przez naukowca o imieniu Davros i umieszczona w mechanicznej, przypominającej czołg zbroi. Ich faktyczna postać przypomina ośmiornicę, z dużym, wyraźnie zarysowanym mózgiem. Ich zewnętrzna forma składa się z czółka z soczewką umożliwiającego im widzenie, urządzenia przypominającego przyssawkę pełniącą funkcję dłoni, i małego lasera. Głównym wkładem w fabułę serii jest ich rozpoznawalny metaliczny głos, nakazujący "eksterminować" wszelkie byty inne niż one same. Ostatnie pojawienie się Daleków miało miejsce w odcinku Wnętrze Daleka z roku 2014, a ich postać wciąż jest przywoływana, jako kultowy wróg serii. Dalekowie zostali stworzeni przez pisarza Terry'ego Nationa (który stworzył ich jako alegorię nazistów) i designera BBC Raymonda Cusicka. Ich debiut w drugim odcinku serii, spopularyzował Daleków, jak i samego Doktora.

Cybermeni[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Cybermeni.

Cybermeni pojawili się po raz pierwszy w ostatnim odcinku z ery pierwszego Doktora - The Tenth Planet. Początkowo byli humanoidami z bliźniaczej planety Ziemi, Mondas – dopiero zachłanne instalowanie w sobie coraz większej liczby implantów zmieniło je w zimne maszyny, które pokazują emocje tylko pod wpływem agresji. Po zagładzie na Mondas uznali Telos za swoją planetę.

Nowa seria wprowadza zupełnie nową wersję Cybermenów, stworzonych w alternatywnym wszechświecie przez szalonego naukowca – Johna Lumica; jego celem było przedłużenie życia człowieka, przez przeniesienie jego świadomości do metalowego, wytrzymałego ciała – swoją nowo powstałą armią kierował przez rozpowszechnioną na całą Anglię siecią komórkową, hamując ich emocje elektronicznym chipem.

Davros[edytuj | edytuj kod]

Davros jest genialnym naukowcem o megalomańskich cechach, pochodzącym z planety Skaro. Jego obsesją jest zapanowanie nad Wszechświatem jako Najwyższa Istota. Jest twórcą Daleków i wielokrotnie powracał do serialu po tym, jak został przedstawiony w odcinku Genesis of the Daleks, w którym Władcy Czasu odesłali Doktora do przeszłości, aby zniszczył Daleków, zapobiegł ich powstaniu lub zmodyfikował ich strukturę genetyczną tak, by stali się mniej wojowniczy.

Postać Davrosa odgrywało kilku aktorów: Michael Wisher (Genesis of the Daleks), David Gooderson (Destiny of the Daleks) oraz Terry Molloy. Davros powrócił do serii w odcinkach z 2008 roku: Skradziona Ziemia oraz Koniec Podróży.

Mistrz[edytuj | edytuj kod]

Mistrz (ang. Master) jest Władcą Czasu pochodzącym z planety Gallifrey. Mówi się, że jest tym, kim dla Sherlocka Holmesa był James Moriarty. Zna Doktora od czasu, gdy obaj byli dziećmi - wtedy jeszcze się przyjaźnili. Jego TARDIS może zmieniać swój kształt. Jest też znany z korzystania z przebrań i anagramów, by się ukryć. Podróżuje w czasie, tak jak Doktor, jednak jego głównym celem jest dominacja i zdobycie władzy absolutnej. Mistrz, jako Władca Czasu, miał wiele wcieleń – był więc grany przez wielu aktorów. Pierwszym był Roger Delgado, później kilkukrotnie grany był przez Petera Pratta i Geoffreya Beeversa do momentu, kiedy rolę przejął Anthony Ainley aż do zawieszenia serialu w 1989. Postać Mistrza powróciła na ekran w wersji kinowej z 1996 roku, a w jego rolę wcielił się amerykański aktor Eric Roberts. Po wznowieniu serialu, na potrzebę jednego odcinka zagrał go Derek Jacobi. W latach 2007-2010 w Mistrza wcielał się John Simm. Aktualnie postać ta jest grana przez Michelle Gomez.

Płaczące Anioły[edytuj | edytuj kod]

Płaczące Anioły to rasa łowców nieznanego pochodzenia, których serialowym twórcą jest scenarzysta Steven Moffat. Po raz pierwszy pojawili się w przygodach dziesiątego Doktora w odcinku Mrugnięcie. Są to łowcy z unikalną metodą zabijania swoich ofiar: poprzez dotknięcie wysyłają swą zdobycz w przeszłość, w której jeszcze się nie narodziły, by tam dożyły końca swych dni. Dzięki temu Anioły pochłaniają energię z dni, które im zabrały w teraźniejszości. Istoty te potrafią poruszać się z szybkością równą mrugnięciu oka, co pozwała im z łatwością złapać swoją zdobycz. Dysponują również unikatowym i perfekcyjnym mechanizmem obronnym - jeśli ktoś na nie spogląda, trwają zamienione w kamień, co praktycznie uniemożliwia ich zabicie. Zasady mechanizmu dotyczą jednak również ich własnego gatunku - patrząc na siebie, utknęliby w kamieniu na zawsze, dlatego zasłaniają oczy. Od tego zwyczaju wzięła się ich nazwa - Płaczące Anioły. Mechanizm ma jednak jedną wadę - mogą poruszać się tylko wtedy, kiedy nikt na nie nie patrzy. Doktor określił ich zdolności jako największą zaletę i klątwę - są to najbardziej samotne istoty we Wszechświecie ponieważ nie mogą nigdy spoglądać na siebie[j]. Jedynym znanym sposobem na zabicie Anioła jest stworzenie paradoksu czasowego[k]. Do tej pory Anioły pojawiły się w odcinkach Mrugnięcie (3x10), dwuodcinkowej historii Czas Aniołów / Kamienne ciała (5x04 / 5x05), Kompleks boga (6x11) oraz Anioły na Manhattanie (7x05).

Adaptacje i nawiązania[edytuj | edytuj kod]

Filmy nawiązujące do serialu[edytuj | edytuj kod]

W latach 60. XX wieku powstały dwa pełnometrażowe filmy kinowe, Doktor Who i Dalekowie (w 1965 roku) oraz Inwazja Daleków na Ziemię (w 1966 roku). Oba filmy są luźną adaptacją wcześniej wyemitowanych odcinków telewizyjnych, konkretniej tych składających się na dwie pierwsze historie w których występują Dalekowie, kolejno The Daleks i The Dalek Invasion of Earth.

W filmach tych zmieniono wiele elementów w porównaniu do wersji telewizyjnej – w związku z tym, oba te filmy jak i postać doktora w nich występująca, nie jest uznawana za kanoniczne wcielenie Doktora. Doktor Cushinga jest ekscentrycznym wynalazcą, który zbudował swoją TARDIS; ponadto nie jest Władcą Czasu lecz człowiekiem, który nazywa się „Who”[68].

Planowany był również trzeci film z tej serii, którego fabuła miałaby się opierać na odcinku The Chase z 1965 roku, lecz jego produkcja nigdy nie została zrealizowana z powodu niskich przychodów ze sprzedaży biletów drugiego filmu.

Spin-offy[edytuj | edytuj kod]

Teatr[edytuj | edytuj kod]

Doctor Who wielokrotnie pojawił się na deskach teatrów. We wczesnych latach 70. Trevor Martin grał rolę Doktora w sztuce Doctor Who and the Daleks in the Seven Keys to Doomsday. W późnych latach 80. zarówno Jon Pertwee jak i Colin Baker powracali w roli Doktora w wielokrotnie wystawianym przedstawieniu Doctor Who – The Ultimate Adventure. Ponadto Terry Nation napisał w latach 60. XX wieku sztukę The Curse of the Daleks, która była związana z uniwersum Doktora, ale sama postać Doktora w niej nie występowała.

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

Pilotażowy odcinek pt. A Girl's Best Friend serialu K-9 and Company został wyemitowany w 1981 roku. W rolach głównych wystąpili Elisabeth Sladen (jako Sara Jane Smith) oraz John Leeson (jako głos K-9). Jednakże nie podjęto się produkcji pełnego sezonu.

W latach 80. pojawiły się propozycje wyprodukowania serialu animowanego związanego z Doktorem Who ze strony firmy Nelvana, ale seria nigdy nie powstała[69].

Po przywróceniu serialu Doktor Who w 2005 roku, ówczesny producent wykonawczy serialu, Russell T Davies, został poproszony o stworzenie serialu science fiction przeznaczonego dla starszej widowni, którego emisja mogłaby się odbywać w godzinach wieczornych[70]. W wyniku tego powstał spin-off serialu pt. Torchwood (słowo to jest anagramem oryginalnego tytułu – Doctor Who[71]). Serial opowiada o losach pracowników Instytutu Torchwood, który zajmuje się bronieniem Ziemi przed zagrożeniami z kosmosu. Serial miał swoją premierę na BBC Three 22 października 2006 roku. W serialu tym John Barrowman powraca do roli kapitana Jacka Harknessa (postać ta pojawiła się w serii z 2005 roku)[72]. Oprócz Barrowmana, początkowo w spin-offie występowali Eve Myles (wystąpiła wcześniej w innej roli w odcinku Niespokojni nieboszczycy z 2005 roku), Burn Gorman, Naoko Mori (pojawiła się w odcinku Kosmici z Londynu) oraz Gareth David-Lloyd. W drugim sezonie tego serialu pojawia się również inna była towarzyszka Doktora, Martha Jones. Łącznie powstały 4 sezony tego serialu, emitowane w latach 2006-2011. W Polsce serial można oglądać na BBC Entertainment.

W latach 2007-2011 BBC produkowało również serię spin-off Przygody Sary Jane, w którym tytułową rolę odgrywała Elisabeth Sladen[73]. W spin-offie tym pojawił się okazjonalnie również Doktor (w 2009 w tej roli David Tennant, w 2010 roku Matt Smith) a także dwaj inni wcześniejsi towarzysze Doktora – w 2008 roku Brygadier Lethbridge-Stewart (w tej roli, po raz ostatni w życiu, Nicholas Courtney) a w 2010 roku Jo Grant (Katy Manning). Produkcja serialu została przerwana w połowie 5 sezonu z powodu śmierci Elisabeth Sladen w kwietniu 2011 roku. W Polsce emitowany na kanałach Cartoon Network oraz teleTOON+.

Zostały wyprodukowane również dwa filmy animowane związane z serialem. Pierwszy z nich, The Infinite Quest (W Polsce wyemitowany pod tytułem Poszukiwanie nieskończoności na kanale ZigZap w 2009 roku), został wyemitowany w ramach programu Totally Doctor Who w 2007 roku. W filmie tym występowali David Tennant i Freema Agyeman w swoich serialowych rolach, ale nie jest on traktowany jako część sezonu serialu. Drugi film animowany, pod tytułem Dreamland, został wyemitowany w 6 częściach na pośrednictwem usługi BBC Red Button oraz za pośrednictwem oficjalnej strony Doktora Who w 2009 roku[74].

Powstało również wiele serii spin-off niewyprodukowanych przez BBC. Do takich można zaliczyć książkę i słuchowisko Faction Paradox, Iris Wildthyme oraz Bernice Summerfield, a także wyprodukowane bezpośrednio na wideo P.R.O.B.E. czy Downtime. W Australii wyprodukowano także 26-odcinkową serię K-9, która została wyemitowana na Disney XD[75], również w Polsce.

Odcinki charytatywne[edytuj | edytuj kod]

W 1983 roku, z okazji 20. rocznicy serialu powstał odcinek zatytułowany The Five Doctors, wyprodukowany na potrzeby pomocy organizacji Children in Need. Odcinek przedstawiał wspólną przygodę czterech z pięciu Doktorów oraz kilku jego towarzyszy[76]. Jest to odcinek pełnometrażowy, trwający 90 minut. Do dziś dnia jest to najdłuższy pojedynczy odcinek telewizyjny Doktora Who jaki kiedykolwiek został wyemitowany[77].

W 1993 roku wyprodukowano kolejny charytatywny odcinek specjalny na potrzeby Children in Need. Odcinek ten, zatytułowany Dimensions in Time, miał także uczcić 30. rocznicę powstania serialu. W odcinku tym występuje wielu aktorów, którzy pojawili się w Doktorze Who. Odcinek ten jest także crossoverem z operą mydlaną EastEnders. Odcinek był jednym z kilku wyprodukowanych w tym czasie przez telewizję segmentów w technologii 3D, które wykorzystywały efekt Pulfricha do tworzenia efektu trójwymiarowego obrazu.

W 1999 roku powstał kolejny odcinek specjalny, zatytułowany Doctor Who and the Curse of Fatal Death, stworzony na potrzeby Comic Relief i sprzedawany później na kasetach VHS. Ta parodia serialu została podzielona na cztery segmenty, podobnie jak przeciętny odcinek Doktora Who. Podobnie jak serial skecz naśladuje także zawieszenia akcji czy bieganie tym samym korytarzem podczas ucieczki przed wrogiem. W historii tej Doktor (Rowan Atkinson) spotyka na swej drodze zarówno Mistrza jak i Daleków. Po tym jak jest zmuszony kilkakrotnie się regenerować, Doktor jest później grany także przez Richarda E. Granta, Jim Broadbenta, Hugh Granta oraz przez Joannę Lumley. Scenariusz do tego odcinka został napisany przez Stevena Moffata, późniejszego scenarzystę i producenta wykonawczego serialu[78].

Od powrotu serialu na ekrany w 2005 roku, powstało kilka miniodcinków, które wspierały Children in Need. Pierwszy z nich, pozbawiony oficjalnego tytułu został wyemitowany w listopadzie 2005 roku i przedstawia Davida Tennanta w roli dziesiątego Doktora. Kolejny tego typu odcinek, zatytułowany Time Crash został wyemitowany w listopadzie 2007 roku.

Kolejne dwa odcinki, zatytułowane kolejno Space oraz Time, wyprodukowano na potrzeby Comic Relief i zostały wyemitowane podczas gali Comic Relief w 2011 roku[79]. Tego samego roku na potrzeby Children in Need wyprodukowano segment w którym Doktor próbuje przekonać widza do zakupienia na aukcji jego ubrań, które przekazał w ramach donacji.

Na potrzeby edycji Children in Need w 2012 roku, wyprodukowano miniodcinek zatytułowany The Great Detective[80].

Skecze i nawiązania[edytuj | edytuj kod]

Doktor Who był wielokrotnie parodiowany przez komików, takich jak Spike Milligan i Lenny Henry. Jon Culshaw wielokrotnie wcielał się w postać czwartego Doktora w serii skeczy pt. Dead Ringers[81].

Czwarta inkarnacja Doktora pojawiła się w kilku odcinkach serialu animowanego Simpsonowie[82][l] oraz w Futuramie[82][m].

Fandom Doktora Who bywał wyśmiewany lub nawiązywano do niego na łamach takich programów jak Saturday Night Live, The Chaser's War on Everything, Mystery Science Theater 3000, seriali Family Guy, Amerykański tata, Futurama, South Park, Community, Simpsonowie oraz Teoria wielkiego podrywu.

Nawiązania do Doktora Who pojawiły się także w serialach, takich jak The Middleman[n], Star Trek: Następne pokolenie[o][82] oraz Uczciwy przekręt[p]. W emitowanym na kanale Channel 4 serialu Queer As Folk (scenariusz do serialu napisał późniejszy producent wykonawczy Doktora Who, Russell T Davies), jeden z bohaterów, Vince, był zagorzałym fanem Doktora Who. W podobny sposób postać Olivera w brytyjskim serialu Coupling (którego twórcą był obecny producent wykonawczy serialu, Steven Moffat) jest przedstawiony jako wielki entuzjasta i zbieracz gadżetów związanych z serialem. Nawiązania można również znaleźć w operze mydlanej EastEnders[83] oraz w komedii dla dorosłych Robot Chicken nadawanej w paśmie Adult Swim[84].

Nawiązania do serialu pojawiły się także w książkach takich jak Brisingr[85] oraz w High Wizardry autorstwa Diane Duane[86].

Słowo TARDIS znajduje się w skróconej wersji Oxford English Dictionary[87].

Jako część obchodów 50. rocznicy powstania serialu, Peter Davison, aktor odgrywający rolę piątego Doktora, napisał i wyreżyserował parodię The Five(ish) Doctors Reboot, w której gościnnie wystąpiło wielu aktorów jak i osób zarówno związanych z produkcją (zarówno byłą i obecną) serialu. Wyemitowany został 23 listopada 2013 za pośrednictwem strony internetowej BBC.

Audio[edytuj | edytuj kod]

Przygody Doktora pojawiły się również w formie webcastów (takich jak Death Comes to Time z siódmym Doktorem, Real Time z szóstym Doktorem, Scream of Shalka z alternatywnym dziewiątym Doktorem i remake niedokończonego odcinka Shada z ósmym Doktorem) oraz odcinków radiowych. Są one produkowane przez brytyjską firmę Big Finish Productions. Firma rozpoczęła działalność w lipcu 1999 roku wydaniem odcinka The Sirens of Time. Obecnie zostało wydanych zostało około 300 niezależnych pozycji. Odcinki te są wydawane na płytach CD, a niektóre można było również usłyszeć w radiu (BBC7).

Książki[edytuj | edytuj kod]

Książki związane z Doktorem Who są publikowane od połowy lat 60. XX wieku aż do dnia dzisiejszego. Od 1965 do 1991 roku wydawane książki były głównie adaptacjami wyemitowanych odcinków telewizyjnych. Od 1991 roku zaczęły pojawiać się kolejne historie powiązane z uniwersum serialu, które przedstawiały inne, dodatkowe przygody Doktora. Do takich można zaliczyć serie wydawnicze Virgin New Adventures oraz Virgin Missing Adventures. Od przywrócenia serialu na ekrany w 2005 roku kolejne książki zostają wydawane przez BBC Books. Oprócz tego zostało wydanych wiele książek opisujących historię bądź kulisy serialu, przewodniki oraz recenzje. Istnieje również wydawane od 1979 roku czasopismo Doctor Who Magazine, a także czasopismo Doctor Who Adventures wydawane przez BBC.

Polska[edytuj | edytuj kod]

W Polsce również przetłumaczono i wydano kilka książkowych adaptacji odcinków w latach 90., takich jak[88][89][90]:

  • Terrance Dicks: Zemsta Cyborgów. Grzegorz Woźniak (tłum.). Warszawa: Empire, 1994. ISBN 8386126051. (adaptacja odcinka Revenge of the Cybermen z 1975 roku)
  • Terrance Dicks: Dzień Daleków. Andrzej Solny (tłum.). Oficyna Wydawnicza, 1994. ISBN 83-86126-04-3. (adaptacja odcinka Day of the Daleks z 1972 roku)
  • Terrance Dicks: Władcy Czasu. Juliusz Garztecki (tłum.). Empire, 1994. ISBN 83-86126-01-9. (adaptacja odcinka The Three Doctors z przełomu lat 1972-1973)

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • 23 listopada 2013 roku wyszukiwarka Google zawierała logotyp świętujący 50 rocznicę emisji pierwszego odcinka serialu. Logotyp posiadał zmienione logo Google oraz animację biegnących rysunkowych jedenastu Doktorów i minigrę[91].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. takie przypadki można znaleźć w odcinkach: The Three Doctors (dla uczczenia 10 rocznicy serialu), The Five Doctors (dla uczczenia 20 rocznicy serialu), The Two Doctors oraz Dzień Doktora (50 rocznica serialu).
  2. Wyjątkami od tej reguły są m.in. odcinki Jedenasta godzina czy Koniec podróży
  3. Z wyjątkiem dwuczęściowego odcinka specjalnego Do końca wszechświata z przełomu 2009/2010 roku
  4. dwuczęściowy odcinek Dimensions In Time wyprodukowany we współpracy z ekipą produkcyjną i obsadą opery mydlanej pt. EastEnders
  5. odcinek nie ma oficjalnego, osobnego tytułu, zwykle określany jest jako Doctor Who: Children in Need lub Born Again
  6. odcinek Time Crush
  7. odcinek Music of the Spheres
  8. odcinki Space oraz Time
  9. odcinki The Night Of The Doctor oraz The Last Day
  10. patrz odcinek Mrugnięcie (3x10).
  11. patrz odcinek Anioły na Manhattanie (7x05).
  12. Odcinek Sideshow Bob's Last Gleaming (9 odcinek sezonu 7) ok. 11:29
  13. Odcinki Möbius Dick (odcinek 15, sezon 6) oraz All the Presidents' Heads (odcinek 23, sezon 6)
  14. W kilku odcinkach pojawia się seria nawiązań do nazwisk i wydarzeń związanych z serialem. W ostatnim, niewyemitowanym odcinku serialu, zatytułowanym The Doomsday Armageddon Apocalpyse, który jednak został wydany później w formie książki główny bohater powtarza nawet mowę pożegnalną Doktora z odcinka The Dalek Invasion of Earth
  15. W odcinku The Neutral Zone (1x26) na konsoli komputera widoczne są nazwiska pierwszych 6 aktorów odgrywających rolę Doktora, choć nazwisko Peter Davisona zostało błędnie napisane jako „Peter Davidson”. W odświeżonej wersji odcinka wydanej na Blu-ray, to nawiązanie zostało usunięte.
  16. Nawiązania do serialu pojawiają się w odcinkach wielokrotnie. M.in. w odcinku The 10 Li'l Grifters Job, The Mile High Job czy The Radio Job.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Brian Minchin confirmed as New Executive Producer of Doctor Who. BBC, 30 kwietnia 2013. [dostęp 13 marca 2014].
  2. 2,0 2,1 2,2 BAFTA Cymru success for BBC Wales
  3. Doctor Who is Bafta award winner. BBC News, 8 maja 2006.
  4. British Academy Cymru Awards Winners in 2012
  5. 5,0 5,1 5,2 Dr Who sweeps Bafta Cymru board. BBC News, 28 kwietnia 2007.
  6. British Academy Cymru Awards Winners in 2013
  7. 2010 Hugo Award Winners
  8. 2011 Hugo Award Winners
  9. Dr Who 'longest-running sci-fi'. 28 września 2006. [dostęp 1 listopada 2013].
  10. 10,0 10,1 10,2 Doctor Who breaks simulcast world record. 24 listopada 2013. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  11. The end of Olde Englande: A lament for Blighty. 14 września 2006. [dostęp 18 września 2006].
  12. ICONS. A Portrait of England. [dostęp 10 listopada 2007].
  13. Do You Remember the First Time?. BBC, 9 czerwca 2007.
  14. Doctor Who writers wove propaganda into scripts, claims actor
  15. SAME-SEX “MARRIAGE” HAS RUINED DOCTOR WHO FOR ME
  16. Doctor Who: Peter Capaldi revealed as 12th Doctor. [dostęp 18 października 2013].
  17. Matt Smith announces he is to leave Doctor Who. [dostęp 18 października 2013].
  18. An Unearthly Child. BBC, 16 kwietnia 2012.
  19. Howe, Stammers, Walker (1994), s. 157–230 ("Production Diary")
  20. Season 1 Doctor Who. BBC.
  21. 10 things you didn't know about Doctor Who. [zarchiwizowane z tego adresu (16 stycznia 2011)].
  22. Doctor Who makes the Grade. 21 czerwca 2005. [dostęp 4 lutego 2007].
  23. JN-T: The Life and Scandalous Times of John Nathan-Turner by Richard Marson – review
  24. 24,0 24,1 A Brief History of a Time Lord - Cancelled!. BBC.
  25. dokument Doctor Who: More Than 30 Years in the TARDIS
  26. Doctor Who Magazine Eighth Doctor Special, Panini Comics 2003
  27. A Brief History of a Time Lord - Eighth Doctor in Detail. BBC.
  28. A Brief History of a Time Lord - Doctor Who Books section. BBC.
  29. Doctor Who returns to BBC1 screens. 26 września 2003. [dostęp 20 stycznia 2012].
  30. Doctor Who is Saturday night hit. BBC. [dostęp 4 lutego 2014].
  31. Doctor Who guru Davies steps down. BBC News, 20 maja 2008. [dostęp 4 lutego 2014].
  32. Anthony Clark: Doctor Who (1963–89, 2005–). W: Screenonline [on-line]. [dostęp 3 sierpnia 2014].  Cytat: The science fiction adventure series Doctor Who (BBC, 1963–89) has created a phenomenon unlike any other British TV programme.
  33. Voyage of the Damned - Cast and Crew. BBC. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  34. Planet Of The Dead - Credits. BBC. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  35. Dinosaurs on a Spaceship - Credits. BBC. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  36. The Name of the Doctor - Credits. BBC. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  37. John Tulloch: Doctor Who. W: Museum of Broadcast Communications [on-line]. [dostęp 15 sierpnia 2014].  Cytat: The official fans have never amounted to more than a fraction of the audience. Doctor Who achieved the status of an institution as well as a cult.
  38. Doctor Who World Tour: South Korea Update
  39. Biography of Mary Whitehouse. W: IMDb [on-line]. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  40. Mary Whitehouse - The Telegraph. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  41. dokument More than 30 Years in the TARDIS, przygotowany na 30-lecie istnienia serialu, rok 2003, produkcja: BBC.
  42. BBC - Doctor Who Classic Episode Guide - Terror of the Autons. BBC. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  43. Doctor Who Classic Episode Guide - The Brain of Morbius. BBC. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  44. BBC - Doctor Who Classic Episode Guide - The Deadly Assassin. BBC. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  45. 45,0 45,1 BBC wins police Tardis case. BBC News, 23 października 2002. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  46. Doctor Who fan in tardis replica plan for Herne Bay. BBC. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  47. Case details for Trade Mark UK00002104259. W: UK Patent Office [on-line]. [dostęp 27 October 2013].
  48. Trade mark decision. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  49. Mike Knight: In the matter of application No. 2104259 by The British Broadcasting Corporation to register a series of three marks in Classes 9, 16, 25 and 41 AND IN THE MATTER OF Opposition thereto under No. 48452 by The Metropolitan Police Authority. W: UK Patent Office [on-line]. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  50. James Robinson: Television's Lord of prime time awaits his next regeneration. W: The Observer [on-line]. 18 marca 2007. [dostęp 15 sierpnia 2014].
  51. Andrew Pettie: Casting Matt Smith shows that Doctor Who is a savvy multi-million pound brand. W: The Daily Telegraph [on-line]. 4 stycznia 2009. [dostęp 15 sierpnia 2014].  Cytat: Broadcasters use a thing called the Appreciation Index, or AI, to measure viewers' responses. Aside from the soaps, since its revival in 2005 Doctor Who has had the highest AI rating of any TV drama.
  52. oficjalna strona BBC
  53. BBC - Doctor Who Classic Episode Guide - Season 8. BBC.
  54. The Master - BBC. BBC.
  55. BBC - Doctor Who Classic Episode Guide - Season 16. BBC.
  56. BBC - Doctor Who Classic Episode Guide - The E-Space Trilogy. BBC.
  57. BBC - Season 20 - Episode guide. BBC.
  58. lista odcinków Doctora Whot. BBC. [dostęp 2013-12-06].
  59. opis filmu na oficjalnej stronie BBC
  60. BBC announces Doctor Who 3D Special. BBC, 11 lutego 2013.
  61. 'Doctor Who' goes 3D for its half-century edition. Digital Trends, 12 lutego 2013.
  62. THE DAY OF THE DOCTOR: TV AND CINEMA SCREENINGS
  63. BBC Archive Holdings
  64. BBC Classic Series - lista zaginionych odcinków
  65. 'Doctor Who' classic missing Second Doctor episodes revealed
  66. lista towarzyszy z lat 1963-1989 na stronie BBC
  67. artykuł o Liz Shaw na oficjalnej stronie BBC
  68. Matt Smith is the eleventh, and youngest, actor to play Doctor Who. 5 stycznia 2009. [dostęp 2014-12-24].
  69. Jean-Marc Lofficier: The Nth Doctor. Londyn: Virgin Publishing, 1997, s. 9. ISBN 0-426-20499-9.
  70. Stephen James Walker: Inside the Hub: The Unofficial and Unauthorised Guide to Torchwood Series One. Tolworth: Telos Publishing Ltd, 2007, s. 50. ISBN 978-1-84583-013-7.
  71. Doctor Who spin-off made in Wales (ang.). BBC News, 17 października 2005. [dostęp 2013-10-08].
  72. Doctor Who spin-off made in Wales. 17 października 2005. [dostęp 2014-12-25].
  73. Russell T Davies creates new series for CBBC, starring Doctor Who's Sarah Jane Smith. 14 września 2006. [dostęp 25 grudnia 2014].
  74. Wire star set for Dr Who cartoon. 9 października 2009. [dostęp 2014-12-25].
  75. Doctor Who dog K9 gets spin-off. 25 kwietnia 2006. [dostęp 2014-12-25].
  76. The Five Doctors Serial 6K. [dostęp 2015-01-02].
  77. The Five Doctors. Outpost Gallifrey, 31 marca 2007. [dostęp 2015-01-02].
  78. Rowan Atkinson is Doctor Who - Classic Comic Relief. [dostęp 2015-01-02].
  79. Doctor Who For Comic Relief – Exclusive. SFX, 2 marca 2011. [dostęp 2015-01-02].
  80. Doctor Who: The Great Detective (Christmas Special Prequel) - Children in Need 2012 - BBC One. [dostęp 2015-01-02].
  81. Christmas Day Doctor Who style - Dead Ringers - BBC. 2009. [dostęp 2015-01-02].
  82. 82,0 82,1 82,2 Random Doctor Who References in American TV Shows. 23 kwietnia 2012. [dostęp 2015-01-02].
  83. Sarah Nathan: From Square to eternity. 4 grudnia 2007. [dostęp 2015-01-02].
  84. Doctor Who Meets The Nerd. [dostęp 2015-01-02].
  85. Cienie przeszłości. W: Christopher Paolini: Brisingr. Warszawa: MAG, 2008, s. 188, 649. ISBN 978-83-7480-110-2. Cytat: Pochyliwszy się, Eragon przeczytał nakreślone w piasku słowa: Unosząc się w morzu czasu, samotny bóg wędruje od brzegu do dalekiego brzegu, przestrzegając praw gwiazd ponad nim. w dziale Podziękowania autor napisał: A tym, którzy wyłapali aluzję do „samotnego boga” podczas rozmowy Eragona i Aryi przy ognisku, mogę powiedzieć jedynie, że Doktor może zapuszczać się wszędzie, nawet do alternatywnych rzeczywistości. Hej, ja też jestem fanem!).
  86. Man in the Bar, the. 25 marca 2005. [dostęp 2015-01-02].
  87. The essence of the Oxford English Dictionary. 5 września 2002. [dostęp 2015-01-02].
  88. Zemsta Cyborgów. [dostęp 2014-12-25].
  89. Dzień Daleków. [dostęp 2014-12-25].
  90. Władcy Czasu. [dostęp 2014-12-25].
  91. Google Doodle

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]