Anagram

Anagram – nazwa wywodząca się od słów greckich: ana- (nad) oraz grámma (litera), oznacza wyraz, wyrażenie lub całe zdanie powstałe przez przestawienie liter bądź sylab innego wyrazu lub zdania, wykorzystujące wszystkie litery (głoski bądź sylaby) materiału wyjściowego. W czasopismach szaradziarskich pojawiają się zadania polegające na odgadnięciu wykreskowanego anagramu na podstawie wierszowanego komentarza, a także anagramy rysunkowe polegające na ułożeniu hasła z wszystkich liter właściwego określenia rysunku. Formami spokrewnionymi z anagramem są stenoanagram, egzoanagram i endoanagram.

Najprostszy anagram to poukładanie liter w odwrotnej kolejności, np. kebab – babek. Przykładem jednego z prostych przestawień jest zamiana sylab w wyrazie ranty, dająca anagram: tyran. Przestawiając pojedyncze litery możemy otrzymać np. anagram narty.

W 1998 Barbara i Adam Podgórscy w swoim Vademecum szaradzisty (Wydawnictwo Kurpisz) jako rekordowy podało anagram złożony z 16 elementów: krasa, Arska, raska, sarka, askar, kasar, Raksa, sakra, Arkas, Araks, Karsa, rakas, Karas, Sakar, Skara, Askra. Nie należy go jednak traktować jako niezmiennik, ponieważ przybywa zarówno słów, jak i metod wyszukiwania. Już choćby w podanym "rekordzie" dociekliwy czytelnik zauważy brak jednego potocznego wulgaryzmu.

Słynne anagramy

• pytanie Piłata Quid est veritas? (Co to jest prawda?) i odpowiedź Jezusa Vir est qui adest (Człowiek, który stoi przed tobą)
• François Rabelais ogłosił Gargantuę i Pantagruela jako ↔ Alcofribas Nasier
• Salvador Dali ↔ Avida Dollars (pazerny na dolary); przezwisko nadane przez André Bretona będącemu u szczytu popularności malarzowi
• postać z filmu Samotni Strzelcy, włamywaczka Yves Adele Harlow to anagram nazwiska ↔ Lee Harvey Oswald
• Julian Tuwim ↔ Lutni, ujaw mi!
• Gregory House ↔ ang. Huge ego, sorry
• Caster Semenya ↔ ang. A secret man? Yes
• Jim Morrison ↔ Mr Mojo Risin
• (Christopher) Hamill ↔ Limahl
• Tom Marvolo Riddle ↔ I am Lord Voldemort
• Hrabia Olaf (ang. Count Olaf) z Serii niefortunnych zdarzeń ↔ Al Funcoot
• fikcyjne nazwiska, będące w rzeczywistości anagramami nazwiska Vladimira Nabokova, pojawiające się w jego książkach, takie jak: Vivian Darkbloom, Vivian Bloodmark, Blavdak Vinomori czy Dorian Vivalcomb
• Axl Rose ↔ Oral sex

Przykładowe anagramy z łamów czasopism szaradziarskich

• „Dla ciebie blasków promienistą tęczę
  Rozlałem hen! na zachodzie wilgotnym” –
  – Rzekł Bóg do wieszcza – „Dla ciebie się męczę,
  A tyś _ _ _ _ _ _ _ _ ?”
  
  _ _ _ _ _ _ _ _ odrzekł, niezbyt zręcznie może:
  – „Smutno mi, Boże...”.

• Gdy do krzyżówek
  Potrzeba słówek
  – jakąś miejscowość albo _ _ _ _ _ _ _ _ –
  _ _ _ mam do tego,
  Drogi kolego,
  i _ _ _ / _ _ _ _ _ _ _ _ wiem zawsze wszystko.

• Tak...! pląsasz doskonale...
  Lecz zrozum: _ _ _ _ / _ _ _ / _ _ _ _ _ !
  Tutaj się liczą gole –
  Nie samby, rock and rolle,
  Mazurki, habanery...
  Strzel gola, do cholery!
  
  W swą gwiazdę wierzysz święcie,
  A jesteś _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ .

Powyższe przykłady to typowe zadania z czasopisma szaradziarskiego. W pierwszym rozwiązanie składa się z dwóch wyrazów: "markotny" i "romantyk", w drugim obejmuje dwa ciągi wyrazów "nazwisko, łeb" oraz "bez słownika", w trzecim zaś anagramem fragmentu "mecz nie balet" jest wyraz "beztalenciem".

Zobacz też

• palindrom
• ambigram
• Cyrus Smith jako quasi-anagram