Emil Zegadłowicz

Emil Zegadłowicz
Portret pisarza, lata 20-te.
Imiona i nazwisko	Emil Zegadłowicz
Data i miejsce urodzenia	20 lipca 1888 Biała
Data i miejsce śmierci	24 lutego 1941 Sosnowiec
Narodowość	polska
Dziedzina sztuki	literatura
Styl	ekspresjonizm
Ważne dzieła	Zmory Motory
Muzeum artysty	Muzeum Emila Zegadłowicza w Gorzeniu Górnym
Odznaczenia
Galeria w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Emil Erwin Zegadłowicz (ur. 20 lipca 1888 w Białej, zm. 24 lutego 1941 w Sosnowcu) – polski poeta, prozaik, znawca sztuki i tłumacz.

Życiorys

Miejsce narodzin Emila Zegadłowicza (Bielsko-Biała, ul. Wyzwolenia 33)

Urodził się w Białej Krakowskiej, był synem nauczyciela Tytusa Zegadłowicza i Elżbiety Kaiszarówny. Dzieciństwo spędził w Gorzeniu Górnym niedaleko Wadowic. Uczęszczał do gimnazjum w Wadowicach, ukończył je w 1906. Studiował polonistykę, germanistykę i historię sztuki na UJ, a następnie w Wiedniu i w Dreźnie.

W latach 1929-1931 mieszkał w Poznaniu, pracując jako kierownik literacki Teatru Polskiego, doradca Księgarni św. Wojciecha, redaktor czasopism. W 1932 wrócił do Gorzenia. Pracował wówczas w teatrze katowickim i wykładał historię sztuki w konserwatorium w Katowicach. W 1933 z okazji dwudziestopięciolecia twórczości otrzymał honorowe obywatelstwo Wadowic, które odebrano mu trzy lata później z powodu powieści "Zmory". W 1936 nawiązał współpracę z jednolitofrontowym Dziennikiem Popularnym.

27 lipca 1915 poślubił Marię Kurowską, ze związku tego urodziły się dwie córki Halszka (1916) i Atessa (1920).

Kariera pisarska

Poeta w swoim mieszkaniu w czasie obchodu jubileuszu 25 lecia pracy pisarskiej, Gorzeń Górny, czerwiec 1933.

Zadebiutował w 1908. W latach 1919-1921 pracował w Ministerstwie Kultury i Sztuki. W 1921 wszedł do redakcji czasopisma "Ponowa". W tym samym roku wraz z Edwardem Kozikowskim założył w Gorzeniu Górnym grupę poetycką "Czartak" (działała do 1929 r.) i zainicjował wydawanie czasopisma "Czartak". W 1930 został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1930), a w 1935 - Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury.

Pisał poezje, organizował spotkania artystów, gromadził wiele artystycznych dzieł. Dał się poznać jako znakomity (choć także mocno krytykowany) tłumacz z języka niemieckiego (Faust Goethego). Był odkrywcą swoistego fenomenu rzeźbiarstwa ludowego – świątkarza Jędrzeja Wowry. Zmarł w Sosnowcu w wieku 52 lat. Pochowany jest na cmentarzu parafii św. Tomasza na pograniczu Pogoni i Małobądza (w granicach Będzina).

Twórczość (wybór)

• 1923 Powsinogi beskidzkie
• 1923 Kolędziołki beskidzkie
• 1924 Lampka oliwna, Głaz graniczny
• 1927-1929 Żywot Mikołaja Srebrempisanego
• 1935 Zmory
• 1938 Motory
• 1939 Wasz korespondent donosi (sztuka teatralna)
• 1940 Domek z kart (sztuka teatralna)

Upamiętnienia

Pomnik Emila Zegadłowicza w Wadowicach.

W Gorzeniu Górnym w dworze kupionym w 1873 przez Tytusa Zegadłowicza, późniejszej siedzibie jego syna, mieści się obecnie Muzeum Emila Zegadłowicza.

Adaptacje teatralne i filmowe

Jego twórczość jest źródłem adaptacji teatralnych (w szczególności "Powsinogi beskidzkie") oraz filmowych ("Domek z kart" – film w reżyserii Erwina Axera z 1953 r., "Zmory" w reżyserii Wojciecha Marczewskiego z 1978 r.).

Bibliografia przedmiotowa

• Kozikowski E., Portret Zegadłowicza bez ramy. Opowieść biograficzna na tle wspomnień osobistych, Warszawa 1966
• Kolińska K., Zegadłowicz. Podwójny żywot srebrempisanego, Warszawa 1999
• Wójcik M., Notatnik Emila Zegadłowicza 1928–1937, „Akcent” 1999, nr 2, s. 45–58
• Wójcik M., Tytus i Elżbieta. Biograficzne losy rodziców Emila Zegadłowicza odtworzone na podstawie materiałów archiwalnych Muzeum w Gorzeniu Górnym, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2000, nr 4, s. 24–44
• Wójcik M., Emil Zegadłowicz „Skróty kronikarskie”. Artystyczny brulion wydarzeń 31 sierpnia – 11 października 1939 r., „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny” 2000, nr 4, s. 55-84
• Wójcik M., Emil Zegadłowicz – Stefan Żechowski. Korespondencja 1936-1939, „Akcent” 2000, nr 1-2, s. 260-296
• Wójcik M., Julian Tuwim w listach Emila Zegadłowicza, „Akcent” 2001, nr 3, s. 154–162
• Emil Zegadłowicz, Stefan Żechowski, Marian Ruzamski – Korespondencja 1936–1944. Wstęp, opracowanie tekstu, przypisy i indeks Mirosław Wójcik. Kielce 2002, t. 1–2, s. 427+234+19 nlb.
• Wójcik M., Nieznany rękopis Emila Zegadłowicza – „Studia Filologiczne Akademii Świętokrzyskiej”, Kielce 2002, tom XV, s. 57-87
• Wójcik M., Lata uniwersyteckie Emila Zegadłowicza – „Studia Filologiczne Akademii Świętokrzyskiej”, Kielce 2002, tom XV, 37-55.
• Wójcik M., Księga Gości i Zdarzeń. „Miscelaneiczne pêle-mêle” Emila Zegadłowicza, „Teksty Drugie” 2004, nr 4 (88), s. 214–234
• Wójcik M., W obliczu śmierci. Ostatnie lata życia i testament Emila Zegadłowicza, „Rocznik Świętokrzyski”, Kieleckie Towarzystwo Naukowe, Kielce 2004, tom 28, s. 53-70
• Wójcik M., Pan na Gorzeniu. Życie i twórczość Emila Zegadłowicza, Kielce 2005
• Wójcik M., Widmo cenzury w twórczości Emila Zegadłowicza, w: Wokół literatury i kultury, Instytutu Filologii Polskiej Akademii Świętokrzyskiej im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, Kielce 2005, s. 287-308
• Wójcik M., „Stworzymy Polsce nową erę kultury”. Listy Jerzego Hulewicza do Emila Zegadłowicza z lat 1918–1932, „Studia Filologiczne Akademii Świętokrzyskiej”, Kielce 2006, t. 19, s. 170–187
• Wójcik M., Listy Jerzego i Witolda Hulewiczów do Emila Zegadłowicza, czyli o przyjaźni między Kościankami a Gorzeniem, „Akcent” 2006, nr 4, s. 168–190
• Wójcik M., „Bo Ty jesteś moje Fatum”. Listy Stanisławy Wysockiej do Emila Zegadłowicza 1924–1935. Wstęp, opracowanie tekstu i przypisy Mirosław Wójcik, Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach, Kielce 2008, s. 404, 65 il.
• Wielkie rzeczy zrozumienie. Korespondencja Jerzego, Witolda i Wandy Hulewiczów z Emilem Zegadłowiczem (1918–1938). Opracował i wstępem opatrzył Mirosław Wójcik, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2009

Linki zewnętrzne

• Muzeum Emila Zegadłowicza w Gorzeniu Górnym
• Zbiór wierszy Emila Zegadłowicza