Wadowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wadowice
Plac Św. Jana Pawła II przed remontem(widok od strony południowej)
Plac Św. Jana Pawła II przed remontem
(widok od strony południowej)
Herb
Herb Wadowic
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat wadowicki
Gmina Wadowice
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1430
Burmistrz Ewa Filipiak
Powierzchnia 10,54 km²
Wysokość 358 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

19 275[1]
1 817 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 33
Kod pocztowy 34-100
Tablice rejestracyjne KWA
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Wadowice
Wadowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wadowice
Wadowice
Ziemia 49°53′00,395″N 19°29′33,893″E/49,883443 19,492748Na mapach: 49°53′00,395″N 19°29′33,893″E/49,883443 19,492748
TERC
(TERYT)
2121618094
SIMC WDC
Urząd miejski
pl. Jana Pawła II 23
34-100 Wadowice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikisłownik Hasło Wadowice w Wikisłowniku
Strona internetowa

Wadowicemiasto w południowej Polsce, w województwie małopolskim, siedziba władz powiatu wadowickiego i gminy miejsko-wiejskiej Wadowice. Miasto położone jest na Pogórzu Wielickim, nad Skawą. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 28, droga krajowa nr 52 i linia kolejowa nr 117.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 19 275 mieszkańców[1].

Miasto, po raz pierwszy wzmiankowane w 1327 r., początkowo było niewielkim ośrodkiem, lecz od końca XVIII w., wraz z budową traktu łączącego Lwów z Wiedniem, a także przeniesieniem przez władze austriackie siedziby cyrkułu miasto zaczęło się szybciej rozwijać. Obecnie stanowi ważny ośrodek pielgrzymkowy jako miasto rodzinne papieża Jana Pawła II.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest położone na Pogórzu Wielickim, będąca wschodnią częścią Pogórza Zachodniobeskidzkiego, nad rzeką Skawą, będącą prawym dopływem Wisły[2].

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bielskiego. Obecnie miasto położone jest w zachodniej części województwa małopolskiego, w powiecie wadowickim, w gminie miejsko-wiejskiej Wadowice.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 10,54 km²[3].

Ukształtowanie powierzchni i geologia[edytuj | edytuj kod]

Wadowice leżą na terenie Pogórza Wielickiego, stanowiące część Pogórza Zachodniobeskidzkiego. Obszar miasta charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem wysokości względnej. W zachodniej części miasta wzniesienia dochodzą do 315 m n.p.m. Obszar miasta obniża się w kierunku wschodnim - najniżej położony punkt miasta znajduje się w północnej części doliny Skawy, który wynosi około 250 m n.p.m.[4]

Wadowice są położone we wschodniej części niecki górnośląskiej, która jest wypełniona utworami pochodzącymi z górnego karbonu. Nad nimi znajdują się utwory z kenozoiku - wzdłuż dolin głównych rzek, tj. Skawy i Choczenki, znajdują się piaski, żwiry, mady rzeczne oraz torfy i namuły, natomiast w pozostałej części miasta, położonej wyżej obszar wypełniają lessy[5].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat Wadowic ze względu na położenie miasta w obniżeniu charakteryzuje się dużym wpływem czynników zarówno oceanicznymi, jak i kontynentalnymi. Miasto leży w podkarpackim regionie klimatycznym[6]. Średnia roczna temperatura powietrza w wieloleciu 1971-2000 wynosiła 8°C. Najcieplejszym miesiącem był lipiec, gdzie temperatura w omawianym okresie wynosiła 17°C, natomiast w najzimniejszym miesiącu – styczniu, temperatura średnio nie przekraczała -1°C. Suma rocznych opadów w wieloleciu 1971-2000 wynosiła ok. 750 mm[7].

Hydrografia[edytuj | edytuj kod]

Obszar Wadowic jest położony w trzech zlewniach: Choczenki (zachodnia część miasta), Skawy (wschodnia część) i Radoczanki (północna część). Choczenka i Radoczanka są dopływami Skawy, która płynąc w kierunku południowym uchodzi do Wisły. W Wadowicach, po północnej stronie znajduje się kilka stawów[8].

Ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

Północne części miasta. tj. część doliny Skawy oraz stawy, są chronione jako obszar Natura 2000 Dolina Dolnej Skawy. Dolina Skawy wypełnia zwarty kompleks leśny, zarządzany przez Nadleśnictwo Andrychów[9][10].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wadowice na mapie Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego - mapa Abrahama Orteliusa z 1603 r.
Urząd miasta (po prawej) z fragmentem placu Jana Pawła II
Ulica Zatorska

Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 27 lutego 1327 roku, kiedy to w akcie hołdu lennego złożonego królowi czeskiemu Janowi Luksemburskiemu przez księcia oświęcimskiego Jana I Scholastyka wymienione są miasta, w tym Wadowicz[11][12].

Podczas rządów księcia Kazimierza, w 1430 r. wielki pożar doszczętnie strawił Wadowice. Aby szybko odbudować miasto, książę oświęcimski Kazimierz na mocy przywileju z dnia 10 listopada 1430 nadał Wadowicom prawo chełmińskie. Nadanie Wadowicom tego prawa było ewenementem, gdyż prawo to stosowano zwłaszcza w Prusach i na Pomorzu. Prawdopodobnie książę Kazimierz chciał pobudzić aktywność wadowiczan i nadał im prawo, które było bardziej elastyczne od prawa magdeburskiego i prawa średzkiego (łac. ius novi fori). Przywilej książęcy zapewniał mieszkańcom Wadowic znaczne korzyści, np. zostali oni zwolnieni od wszelkich powinności na rzecz księcia przez okres sześciu lat. Wadowiczanie uzyskali również prawo do wolnego targu wraz z prawem jednej mili, tj. swobodnym i wyłącznym prawem prowadzenia działalności krawieckiej, szewskiej i sukienniczej oraz karczmarzy i piwowarzy.

W 1445 r. powstało księstwo zatorskie, w granicach których znalazły się Wadowice. W latach 1482-1493 miasto było pod rządami Władysława z rodu Piastów[12].

W 1772 r., w wyniku pierwszego rozbioru Polski Wadowice wcielono do Imperium Habsburgów. Wtedy też, za sprawią wybudowanego pod koniec XVIII w. Pierwszego Galicyjskiego Traktu Handlowo – Pocztowego, który łączył Lwów z Wiedniem, przyspieszył się rozwój miasta. W 1819 r. Wadowice stały się rozległym cyrkułem wadowickim, obejmującym 3380 km², 10 miast, 2 osady targowe i 340 wsi z ludnością liczącą 350 tys. osób. Pierwszym naczelnikiem odwodu wadowickiego był Ludwik de Sertes, a miasto liczyło wówczas 2500 mieszkańców. 1 czerwca 1888 r. uruchomiono linię kolejową Kalwaria Zebrzydowska Lanckorona - Bielsko-Biała Główna, która przebiega przez Wadowice[11][12].

W listopadzie 1918 r. miasto powróciło do odrodzonej Polski. W okresie międzywojennym rozwijała się oświata i kultura. W tym okresie, w domu przy Kościelnej 7 urodził się Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II[12].

Podczas II wojny światowej miasto było pod okupacją niemiecką. Administracyjnie Wadowice zostały włączone do III Rzeszy. W okresie tym obowiązywała nazwa Wadowitz. Planowane wprowadzenie starej (pochodzącej z okresu lokacji miasta) nazwy Frauenstadt nie doszło do skutku.

W 1975 r., w związku z reformą administracyjną, Wadowice przestały pełnić funkcję stolicy powiatu. 16 października 1978 r. Wadowiczanin kardynał Karol Wojtyła wybrany zostaje papieżem. Jan Paweł II odbył trzy pielgrzymki do miasta: w 1979, 1991 i 1999 r.[11][12]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

  • Pomnik Papieża Jana Pawła II na rynku,
  • Pomnik Jana Pawła II przy kościele św. Piotra w Wadowicach,
  • Krzyż Katyński odsłonięty 22 kwietnia 2010 r.,
  • Pomnik upamiętniający stulecie harcerstwa w Polsce odsłonięty 18 września 2010 r.,
  • Pomnik żołnierzy 12 pułku piechoty (nazywany pomnikiem nieznanego żołnierza),
  • Popiersie Emila Zegadłowicza przy budynku I Liceum Ogólnokształcącego w Wadowicach,
  • Pomnik pomordowanych nauczycieli,
  • Pomnik św. Rafała Kalinowskiego przy klasztorze karmelitów.

Sport, turystyka i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • MKS Skawa "Wadowice" – piłka nożna, koszykówka, siatkówka, tenis stołowy,
  • PUKS Karol Wadowice – piłka nożna, pływanie, koszykówka, turystyka,
  • LKS Zaskawianka Zaskawie (Wadowice) – piłka nożna,
  • KS Aquila – kolarstwo,
  • Wieża Wadowice – Klub Szachowy,
  • Kick-boxing Sport-Kurs,
  • Kick-boxing Mawashi,
  • "ALPS" Wadowice, Stowarzyszenie na Rzecz Upowszechniania Kultury Fizycznej i Sportu - siatkówka (młodziczki, kadetki i kadeci).
  • "Formma Gym" Wadowice Klub MMA (mieszane sztuki walki).

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Stadion im. Czesława Panczakiewicza (MKS Skawa),
  • Kryta pływalnia "Delfin",
  • Ujeżdżalnia przy WDW Podhalanin,
  • Hala sportowa z zapleczem przy Zespole Szkół Publicznych Nr 1,
  • Schodki pod Skarpą tz. 2-4-2,
  • ORLIK.

Imprezy i zawody cykliczne[edytuj | edytuj kod]

  • Dni Wadowic,
  • Bieg Powsinogi,
  • Reggae Most,
  • Pikniki na Wenecji,
  • Dzień Kasztana,
  • Zawody w Skokach Narciarskich,
  • Sylwester Na rynku,
  • Rap Akcja,
  • Bieg po Zdrowie,
  • Dni Serca.

Piesze szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

14WE (Pociąg papieski) na stacji Wadowice

Przez miasto przechodzą dwie linie kolejowe: 103 Trzebinia - Wadowice oraz 117 Kalwaria Zebrzydowska Lanckorona - Bielsko-Biała Główna. W mieście znajduje się stacja kolejowa Wadowice, z którego to wg rozkładu jazdy z okresu 2013/14 odjeżdżały pociągi regionalne do stacji: Bielsko-Biała Główna, Czechowice-Dziedzice i Kraków Główny. Połączenia obsługują spółki Koleje Śląskie i Przewozy Regionalne[13][14].

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W roku 2013 na terenie firmy Maspex oddano do użytku śmigłowcowe lądowisko Maspex-Wadowice, a przy ul. Karmelickiej sanitarne lądowisko Wadowice-Szpital.

Ok. 6 km na południowy wschód od miasta znajduje się również prywatne lądowisko TDJ S.A. Klecza.

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie[17]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
  2. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: PWN, 2002. ISBN 83-01-13897-1.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  4. Geoportal. Mapa topograficzna. Skala 1:10 000 (pol.). [dostęp 2014-04-24].
  5. Centralna Baza Danych Geologicznych. Geoportal (pol.). Państwowy Instytut Geologiczny. [dostęp 2014-04-24].
  6. Klimat w Polsce (pol.). www.wiking.edu.pl. [dostęp 2014-04-24].
  7. Klimat (pol.). Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. [dostęp 2014-04-24].
  8. Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej. Geoportal (pol.). [dostęp 2014-04-24].
  9. Geoserwis GDOŚ (pol.). Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2014-04-24].
  10. Lasy Państwowe. Mapa (pol.). [dostęp 2014-04-24].
  11. 11,0 11,1 11,2 Powiat Wadowicki. Portal informacyjny: Historia (pol.). www.wadowicki.iap.pl. [dostęp 2014-04-24].
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Marcin Witkowski: Historia miasta (pol.). www.wck.wadowice.pl. [dostęp 2014-04-24].
  13. Wadowice. Plakatowy rozkład jazdy pociągów ważny od 2014-03-09 do 2014-04-26. . PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. (pol.). 
  14. Ogólnopolska Baza Kolejowa: Wadowice (pol.). bazakolejowa.pl. [dostęp 2014-04-24].
  15. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.
  16. Sala Królestwa Świadków Jehowy - Wadowice, Miplo.pl
  17. Urząd Miasta Wadowice (dostęp 2 czerwca 2013 r.)