Erwin Axer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Erwin Axer
Erwin Axer (Warszawa, 11 maja 2006)
Erwin Axer (Warszawa, 11 maja 2006)
Data i miejsce urodzenia 1 stycznia 1917
Wiedeń
Data i miejsce śmierci 5 sierpnia 2012
Warszawa
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Medal 10-lecia Polski Ludowej
Erwin Axer i Ryszard Matuszewski, 2006
Grób Erwina Axera na Wojskowych Powązkach

Erwin Axer (ur. 1 stycznia 1917 w Wiedniu, zm. 5 sierpnia 2012 w Warszawie[1]) – polski reżyser teatralny, autor felietonów teatralnych i zapisków wspomnieniowych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w zasymilowanej rodzinie żydowskiej, jako syn adwokata Maurycego Axera (1886[2]–1942) i Ernestyny Fryderyki z domu Schuster (1895–1982). Dzieciństwo i młodość spędził we Lwowie. W 1939 ukończył Wydział Sztuki Reżyserskiej Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej. Debiutował na scenie Teatru Narodowego sztuką Księżyc nad Karybami Eugene'a O'Neilla. Kolejne jego przedwojenne inscenizacje to:

Po wybuchu II wojny światowej wrócił do Lwowa, gdzie spędził trzy lata (1939–1942). W czasie okupacji sowieckiej, gdy czynny był Polski Teatr Dramatyczny we Lwowie, reżyserował w nim (m.in. Pannę Maliczewską Gabrieli Zapolskiej) i grał epizodyczne role. Po aresztowaniu ojca, w końcu 1942 wyjechał do Warszawy.

Brał udział w powstaniu warszawskim, po jego upadku został uwięziony w stalagu. Pracował w kamieniołomach w górach Harzu. Po wojnie wrócił do Polski. W 1946 został kierownikiem Teatru Kameralnego Domu Żołnierza w Łodzi (teatr ten po przeniesieniu do Warszawy w 1949 przemianowano na Teatr Współczesny). Kierował nim do 1981. W latach 1954–1957 był dyrektorem połączonych scen Teatru Współczesnego i Narodowego. Od 1962 reżyserował regularnie za granicą – w Niemczech, Szwajcarii, Związku Radzieckim, Stanach Zjednoczonych i Holandii, zaś od 1972 był stałym reżyserem-gościem wiedeńskiego Burgtheater.

W latach 1949–1979, z małymi przerwami, wykładał na Wydziale Reżyserii w warszawskiej PWST. Napisał liczne eseje o teatrze oraz krótkie formy literackie, porównywane do prozy Antoniego Czechowa. Zostały one opublikowane w miesięcznikach „Dialog” i „Teatr” oraz w książkach: Listy ze sceny (1955, 1957), Sprawy teatralne (1966), Ćwiczenia pamięci (1984, 1991, 1998), Kłopoty młodości, kłopoty starości (2006), Z pamięci (2007).

W Seksmisji, filmie Juliusza Machulskiego, Wiesław Michnikowski zadedykował graną przez siebie rolę „Jej Ekscelencji” właśnie jemu. Należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[3].

Był mężem Bronisławy Kreczmar i ojcem Jerzego Axera, filologa klasycznego. Był też związany z aktorką Zofią Mrozowską, z którą miał syna Andrzeja Axera, socjologa i szefa zakładu psychiatrycznego Columbia Care Services w Portland (Oregon). Erwin Axer mieszkał w Warszawie przy ulicy Odyńca.

Zmarł po długiej i ciężkiej chorobie w wieku 95 lat. Pogrzeb reżysera odbył się 16 sierpnia 2012 w Warszawie. Został pochowany na Powązkach Wojskowych. Mszy świętej pogrzebowej, która odbyła się w Kościele pw. św. Karola Boromeusza przewodniczył ks. Wiesław Niewęgłowski. Axera żegnali jego aktorzy; m.in. Maja Komorowska, Ignacy Gogolewski, Damian Damięcki. Odczytano listy nadesłane od prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego i prezesa ZASP Olgierda Łukaszewicza.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Erwin Axer nie żyje, gazeta.pl, 6 sierpnia 2012
  2. Akt urodzenia Moritza Joachima Axera, nr 196 z roku 1886 w zespole Akta Stanu Cywilnego Izraelickiej Gminy Wyznaniowej w Przemyślu
  3. Tadeusz Kisielewski, Październik 1956 – punkt odniesienia: mozaika faktów i poglądów, impresje historyczne, Warszawa: „Neriton”, 2001. ISBN 8386842903
  4. Dziennik Polski, rok IX, nr 173 (2948), s. 7.
  5. M.P. z 1955 r. Nr 101, poz. 1400
  6. M.P. z 1954 r. Nr 108, poz. 1458
  7. 7,0 7,1 Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 26. ISBN 8322320736.
  8. M.P. z 1952 r. Nr 70, poz. 1078
  9. M.P. z 1997 r. Nr 14, poz. 124

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]