Etylodichloroarsyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Etylodichloroarsyna
Etylodichloroarsyna Etylodichloroarsyna
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C2H5AsCl2
Inne wzory EtAsCl2
Masa molowa 174,89 g/mol
Wygląd bezbarwna, gęsta, oleista ciecz o gryzącym zapachu czosnku lub owocowym[8][4]
Identyfikacja
Numer CAS 598-14-1
PubChem 11711[9]
Podobne związki
Podobne związki metylodichloroarsyna, fenylodichloroarsyna
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Etylodichloroarsyna (ED) – arsenoorganiczny związek chemiczny z grupy arsyn, duszący[10] i parzący[8] bojowy środek trujący zaliczany także do sternitów[11]. Wykazuje również, podobnie jak i inne arsyny, działanie łzawiące. Jest środkiem nietrwałym, szybko działającym i łatwym do odkażania[8][10]. Ma właściwości fizykochemiczne zbliżone do metylodichloroarsyny i nieco silniejsze właściwości toksyczne[3][12].

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Etylodichloroarsynę otrzymuje się przez alkilowanie (ściślej: etylowanie) trichlorku arsenu. Np. etylodichloroarsyna powstaje w reakcji z tetraetyloołowiem (w temperaturze około 100 °C, aby nie dopuścić do powstania dietylochloroarsyny):

Pb(C2H5)4 + 4AsCl3 → 4C2H5AsCl2 + PbCl4

Otrzymana mieszanina jest następnie destylowana pod zmniejszonym ciśnieniem, co pozwala uzyskać produkt o czystości ok. 95%. Do dalszego oczyszczania można zastosować destylację frakcyjną[13].

Innym, czynnikiem stosowanym do etylowania trichlorku arsenu jest dietylortęć, przy czym reakcja ma gwałtowny przebieg[14]:

Hg(C2H5)2 + AsCl3 → C2H5AsCl2 + C2H5HgCl

Reakcja AsCl3 ze związkiem Grignarda, bromkiem etylomagnezu (C2H5MgBr), daje etylodichloroarsynę wraz z dietylochloroarsyną i kwasem podarsenawym (H3AsO2). Etylodichloroarsyna powstaje także w reakcji etyloarsyny (C2H5AsH2) z chlorkiem rtęci, cyny, fosforu, arsenu lub antymonu[14].

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Lotność [mg/m³]
6500 0 °C[4]
20 000 20 °C[8][4][5]
27 200 25 °C[4]
Ciśnienie pary nasyconej [mmHg]
2,09 20 °C[4]
2,29 21,5 °C[5]
15,1 50 °C[4]

Etylodichloroarsyna to gęsta, ruchliwa, oleista ciecz o zapachu czosnku, wyczuwalnym od stężenia ok. 0,14 ppm[15], dobrze rozpuszczalna w rozpuszczalnikach organicznych. Łatwo utlenia się, np. tlenem z powietrza[8] lub pod wpływem nadmanganianu potasu, dając mniej toksyczny związek, co może być przydatne w jej unieszkodliwianiu[11]. W wodzie hydrolizuje dając kwas chlorowodorowy i tlenek etyloarsyny, związek także toksyczny i parzący o mdłym zapachu czosnku[5][11][16]. Alkalia przyśpieszają hydrolizę[3].

Produkt techniczny jest brunatną cieczą i, w dużym rozcieńczeniu, zapachu owocowym[8][5]. Stosowany może być w postaci par i aerozoli w bombach lotniczych, minach, pociskach artyleryjskich oraz poprzez rozpylanie z samolotów[16].

Etylodichloroarsynę można ilościowo oznaczyć, podobnie jak metylodichloroarsynę, poprzez ogrzewanie jej z wodą (hydroliza), a następnie zobojętnienie wytworzonego w ten sposób kwasu solnego wobec lakmusu i miareczkowanie mianowanym roztworem jodu w obecności skrobi[3]:

C2H5AsO + I2 + 2H2O → C2H5AsO(OH)2 + 2HI

Odróżnienie metylo- i etylodichloroarsyny, ze względu na bardzo podobne właściwości i budowę, bywa trudne. Można to zrobić za pomocą roztworu azotanu rtęci. Etylodichloroarsyna daje z tym roztworem biały osad, ciemniejący po chwili, natomiast metylodichloroarsyna – osad ciemnoszary[16].

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Z powodu natychmiastowego działania parzącego i mniejszej trwałości, etylodichloroarsyna uważana jest za środek bardziej skuteczny od iperytu siarkowego. Działa parząco na skórę przy gęstości skażenia 0,1–1,0 mg/cm²[8][5], przy 2 g/cm² tworzą się pęcherze[8], zazwyczaj w ciągu 2 do 4 godzin[17]. Pary są drażniące dla oczu, a kontakt ciekłej etylodichloroarsyny powoduje ich ciężkie uszkodzenie. Absorpcja cieczy lub par przez skórę powoduje zatrucie systemowe i może prowadzić do śmierci[4]. Grupa etyloarsenowa może powodować uszkodzenia szpiku kostnego oraz układów trawiennego i hormonalnego[17].

Inhalacja par powoduje uporczywe kichanie, pieczenie w nosie i gardle, podrażnienie górnych i dolnych dróg oddechowych, a także wymioty. Duże stężenia prowadzą do obrzęku płuc i paraliżu kończyn, mogące skutkować śmiercią[8][11]. Uszkodzenia płuc są trwałe i mogą przyczyniać się do łatwiejszego rozwoju infekcji i chorób nowotworowych[17]. Etylodichloroarsyna jest drażniąca przy stężeniu 1,5 mg/m³[5].

Pierwsza pomoc[edytuj | edytuj kod]

W przypadku skażenia skóry lub oczu należy przemywać je dużą ilością wody lub roztworem izotonicznym soli kuchennej; można stosować 0,5% roztwór podchlorynu. W przypadku inhalacji podawać czysty tlen o wilgotności 100%[18]. Nie należy stosować ługów, które, mimo łatwego reagowania z etylodichloroarsyną, wytwarzają toksyczny i parzący tlenek etyloarsyny[16].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Środek ten został otrzymany w 1881 roku przez W. La Coste[8][19]. Przez Niemcy został wprowadzony pod koniec I wojny światowej – w marcu 1918 roku[5] – jako lotny środek mający być szybciej i krócej działającym od fosgenu i iperytu siarkowego, i jednocześnie którego skutki miały trwać dłużej od fenylodichloroarsyny[4]. Była trzecim i ostatnim związkiem arsenowym wprowadzonym przez Niemcy pomiędzy 1917 a 1918[17]. Użyty był jednak niewiele razy prawdopodobnie z powodu wykorzystywanego z powodzeniem w tamtych czasach iperytu siarkowego[20]. Stosowany był także w mieszaninie z błękitnym krzyżem[21].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 Etylodichloroarsyna (ang. • niem.) w bazie IFA GESTIS. Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA). [dostęp 2011-02-25].
  2. 2,0 2,1 2,2 Physical Constants of Inorganic Compounds. W: CRC Handbook of Chemistry and Physics. David R. Lide (red.). Wyd. 90. Boca Raton: CRC Press, 2009. ISBN 9781420090840.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Związki arsenoorganiczne. W: Aleksandra Stachlewska-Wróblowa: Analiza skażeń chemicznych. Wyd. II poprawione. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985, s. 220.
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 Blister Agents. W: Steven L. Hoenig: Compendium of Chemical Warfare Agents. Springer, 2007, s. 5–6. ISBN 9780387346267.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Ethyl dichloroarsine. W: Chemical Warfare Agents. Toxicology and Treatment. Timothy C. Marrs, Robert L. Maynard, Frederick R. Sidell (red.). Wyd. 2. John Wiley & Sons, 2007, s. 682. ISBN 9780470013595.
  6. 6,0 6,1 Klasyfikacja i oznakowanie substancji wynika ze wspólnego określenia zagrożeń dla „związki arsenu(pol.) w bazie European chemical Substances Information System. Instytut Ochrony Zdrowia i Konsumenta. [dostęp 2011-05-01].
  7. Ethyl-dichloro-arsine (ang.). Landolt-Börnstein Substance. [dostęp 2011-05-01].
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 8,8 8,9 Jerzy Mazur: Etylodichloroarsyna. W: 1000 słów o chemii i broni chemicznej. Zygfryd Witkiewicz (red.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987, s. 86–87. ISBN 8311073961.
  9. Etylodichloroarsyna – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  10. 10,0 10,1 Etylodichloroarsyna. W: Eric Croddy, Clarisa Perez-Armendariz, John Hart: Broń chemiczna i biologiczna. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 2003, s. 133. ISBN 8320428173.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 Etylodichloroarsyna. W: Stefan Stanisław Korolec: Chemiczne środki bojowe. Warszawa: Wydawnictwo Szkoły Gazowej, 1928, s. 88.
  12. Jerzy Mazur: Metylodichloroarsyna. W: 1000 słów o chemii i broni chemicznej. Zygfryd Witkiewicz (red.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987, s. 158. ISBN 8311073961.
  13. Preparations of blister agents. W: Jared Ledgard: A Laboratory History of Chemical Agents. 2006, s. 120. ISBN 9780615136455. [dostęp 2011-02-26]. (ang.)
  14. 14,0 14,1 A Text-Book of Inorganic Chemistry. J. Newton Friend (red.), Archibald Edwin Goddard (cz. 2). T. 11: Organometallic Compounds. Cz. 2: Derivatives of Arsenic. Londyn: Charles Griffin & Company, 1930, s. 22. [dostęp 2011-02-26]. (ang.)
  15. Arsenic Agents C04-A. W: D. Hank Ellison: Handbook of Chemical and Biological Warfare Agents. Wyd. 2. CRC Press, s. 200–201. ISBN 9780849314346.
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 Etylodwuchloroarsyna i metylodwuchloroarsyna. W: Ministerstwo Obrony Narodowej: Bojowe środki chemiczne. Podręcznik. Wyd. 2. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1953, s. 52–53.
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 17,5 Swaran J. S. Flora, Govinder Flora, Geetu Saxena: Arsenicals: Toxicity, their Use as Chemical Warfare Agents, and Possible Remedial Measures. W: Handbook of Toxicology of Chemical Warfare Agents. Ramesh C. Gupta (red.). Wyd. 1. Elsevier, 2009, s. 116–117. ISBN 9780123744845.
  18. Methyldichloroarsine. NorthShore University HealthSystem. [dostęp 2011-02-26].
  19. W. La Coste. Ueber Benzarsinsäuren und deren Derivate. „Justus Liebigs Annalen der Chemie”. 208 (1–2), s. 1–16, 1881. doi:10.1002/jlac.18812080102 (niem.). 
  20. Robert Noyes: Chemical Weapons Destruction and Explosive Waste/Unexploded Ordnance Remediation. Noyes Publication, 1996, s. 5. ISBN 0815514069.
  21. Jules Bebie: Manual of Explosives, Military Pyrotechnics and Chemical Warfare Agents. Composition, Properties, Uses. Nowy Jork: The Macmillan Company, 1943.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.