Fenakit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fenakit
Kryształ fenakitu (pochodzenie: Madagaskar)
Kryształ fenakitu (pochodzenie: Madagaskar)
Tabliczkowe kryształy fenakitu
Tabliczkowe kryształy fenakitu
Właściwości chemiczne i fizyczne
Inne nazwy Phenakit
Skład chemiczny krzemian berylu (Be2SiO4)
Twardość w skali Mohsa 7,5–8
Przełam muszlowy
Łupliwość niewyraźna[1]
Pokrój kryształu kryształy krótkosłupkowe, tabliczkowe, zwykle pod postacią romboedru lub słupa pseudoheksagonalnego zwieńczonego bipiramidą[1]
Układ krystalograficzny trygonalny[3]
Gęstość minerału 2,93–3,00[2] g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa biała, żółta, bezbarwna, także różowa, czerwona, rzadziej zielonkawoniebieska
Rysa biała
Połysk szklisty, tłusty[1]
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Fenakit (ang. phenakite) – rzadki minerał z gromady krzemianów. Nazwa pochodzi od greckiego słowa phenax = oszust, zwodziciel, kłamca, ponieważ minerał wykazuje duże podobieństwo do kwarcu, z którym jest mylony[4][5].

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Tworzy kryształy izomorficzne, krótkosłupowe, tabliczkowe. Przyjmuje postać romboedru lub słupa pseudoheksagonalnego, poprzecznie prążkowanego. Występuje w skupieniach ziarnistych, włóknistych, w formie kryształów narosłych, tworzących szczotki krystaliczne. Często tworzy zbliźniaczenia. Jest kruchy, przezroczysty, izometryczny z willemitem[1].

Fenakit jest przezroczysty do nieprzeświecającego, o szklistym, a rzadziej tłustym połysku. Zwykle przyjmuje barwę białą, żółtą lub jest bezbarwny. Może być również różowy, czerwonawy, jasnobrunatny lub zielonkawoniebieski[1][3]. Charakterystyczną cechą fenakitu jest nietrwałość zabarwienia, która znika pod wpływem promieni słonecznych[3]. W zakresie promieniowania ultrafioletowego wykazuje bladozielonkawą lub niebieską luminescencje[3]. Mogą występować inkluzje łyszczyków[3].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w pegmatytach, utworach pneumatolitycznych, hydrotermalnych, granitach. Bywa spotykany w skałach metamorficznych i skałach osadowych[1]. Współwystępuje z: berylem, chryzoberylem, topazem, kwarcem[1].

Miejsca występowania[1]: Austria – w Habachtal (duże kryształy do 8 cm), Rosja – na Uralu (różowe i czerwonawe kryształy o długości około 18 cm).

Żółte i jasnoczerwone kryształy pochodzą z Brazylii – Minas Gerais, San Miquel oraz Meksyku. Także: USA – Kolorado, Maine, New Hampshire, Birma, Tanzania – Usugara, Madagaskar, Namibia, Norwegia i Sri Lanka.

W Polsce – stwierdzono jedynie w druzach pegmatytów granitowych masywu Strzegom-Sobótka na Dolnym Śląsku (kryształy ok. 1 cm)[1].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • bardzo wysoko ceniony unikat kolekcjonerski,
  • niektóre kryształy mają wartość jubilerską (kamienie szlachetne) – najbardziej cenne są kryształy przezroczyste o wyrazistej jasnoróżowej, jasnożółtej lub zielononiebieskiej barwie. Nadaje się im szlif fasetkowy[3][1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Opisany już w roku 1833[4][2].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Żaba 2003 ↓, s. 131.
  2. 2,0 2,1 webmineral.com: Phenakite. [dostęp 2014-04-19].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Sobczak i Sobczak 1998 ↓, s. 152.
  4. 4,0 4,1 mindat.org: Phenakite Mineral Data. [dostęp 2014-07-06].
  5. Sobczak 1998 ↓, s. 152.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Żaba: Ilustrowany słownik skał i minerałów. Katowice: Videograf II, 2003, s. 131. ISBN 83-7183-174-9.
  • Nikodem Sobczak, Tomasz Sobczak: Wielka encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 152. ISBN 83-01-12493-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]