Folke Bernadotte

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Folke Bernadotte
Folke-Bernadotte.jpg
Folke Bernadotte, 1945
Data i miejsce urodzenia 2 stycznia 1895
Sztokholm
Data i miejsce śmierci 17 września 1948
Jerozolima
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Folke Bernadotte (ur. 2 stycznia 1895, zm. 17 września 1948) – szwedzki polityk i dyplomata, hrabia Wisborgu. Podczas I wojny izraelsko-arabskiej w 1948 wystąpił jako mediator ONZ w Palestynie. Został zamordowany w Jerozolimie przez żydowskich zamachowców z organizacji paramilitarnej Lehi.

Spis treści

Wczesne lata[edytuj]

Folke Bernadotte urodził się w Sztokholmie. Był synem księcia Oscara Bernadotte i Ebby Munck af Fulkila. Jego dziadkiem był król Szwecji Oskar II.

Folke Bernadotte uczęszczał do szkół w Sztokholmie, a następnie wstąpił do Wojskowej Akademii Karlberg. W 1915 zdał egzamin na oficera kawalerii, uzyskując w 1918 stopień porucznika, a następnie awansując na majora w Royal Horse Guards. 1 grudnia 1928 ożenił się z Estelle Romaine Manville.

W 1933 Folke Bernadotte reprezentował Szwecję na Wystawie Światowej w Chicago. Następnie pełnił funkcję szwedzkiego komisarza generalnego podczas Wystawy Światowej w Nowym Jorku w 1939. Przez cały ten czas był mocno zaangażowany w działalność w szwedzkiego ruchu skautingowego (szw. Sveriges Scoutförbund), obejmując w 1937 stanowisko dyrektora tej organizacji. Opracował między innymi plany integracji szwedzkich skautów z system obrony narodowej. Skauci mieli przechodzić szkolenia w artylerii przeciwlotniczej i służbie medycznej. W 1943 Bernadotte został wiceprezesem Szwedzkiego Czerwonego Krzyża[1].

Kariera dyplomatyczna[edytuj]

II wojna światowa[edytuj]

Folke Bernadotte z australijskimi jeńcami wojennymi, 1943

Podczas II wojny światowej Folke Bernadotte wziął udział w dwóch misjach Szwedzkiego Czerwonego Krzyża do III Rzeszy. Jesienią 1943 i 1944 uczestniczył w negocjacjach, dzięki którym naziści uwolnili około 11 tys. chorych i kalekich więźniów

W kwietniu 1945 Heinrich Himmler, bez wiedzy Adolfa Hitlera, zwrócił się do Bernadotte z zapytaniem, czy może przekazać propozycję zawieszenia broni i traktatu pokojowego premierowi Winstonowi Churchillowi i prezydentowi Harry'emu Trumanowi. Propozycja zakładała, że wojska niemieckie poddadzą się na froncie zachodnim Wielkiej Brytanii i Stanom Zjednoczonym, ale będą nadal walczyć przeciwko Związkowi Radzieckiemu. Ceną, jaką za swój udział wyznaczył Bernadotte, było zwolnienie skandynawskich więźniów z obozów koncentracyjnych. Himmler zaakceptował to żądanie, gdyż zależało mu na poprawieniu opinii, jaką miał u aliantów. Bernadotte przekazał propozycję Himmlera zachodnim aliantom[2].

Pomimo niepowodzenia negocjacji, Bernadotte zdołał wykupić od nazistów wielu więźniów obozów koncentracyjnych. Misja ratunkowa trwała przez dwa miesiące, podczas których całkowicie białe autobusy z wymalowanym godłem Czerwonego Krzyża na boku, ewakuowały więźniów z Niemiec do Szwecji. W operacji wzięło udział 36 autobusów szpitalnych, 19 ciężarówek, 7 samochodów osobowych, 7 motocykli, laweta, kuchnia polowa i 308 osób personelu. Dokładna liczba uratowanych nigdzie nie została zarejestrowana. Dzięki pierwszemu porozumieniu uwolniono 21 tys. więźniów, w tym: 8 tys. Duńczyków i Norwegów, 5 911 Polaków, 2 629 Francuzów, 1 615 bezpaństwowych Żydów i 1 124 Niemców[3]. Całkowitą liczbę uwolnionych ocenia się na około 31 tys. osób, w tym 6 500-11 000 Żydów[4]. W lutym 1945 uczestniczył w rokowaniach na temat zwolnienia z obozu Sachsenhausen duńskich i norweskich więźniów politycznych. W kwietniu 1945 Heinrich Himmler zaproponował Bernadotte wykupienie 450 duńskich Żydów z Theresienstadt. Oferta została odrzucona[5].

Od 1946 Bernadotte przewodniczył Szwedzkiemu Czerwonemu Krzyżowi.

Mediator ONZ[edytuj]

W dniu 25 maja 1948, hrabia Bernadotte zwrócił się do Rady Bezpieczeństwa ONZ, aby mógł działać jako mediator ONZ w Palestynie. Upoważnienie takie otrzymali Folke Bernadotte i Ralph Bunche. Cztery dni później przyjęto Rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 50, która wzywała do ogłoszenia trwającego cztery tygodnie zawieszenia broni. Pierwszy rozejm w trakcie I wojny izraelsko-arabskiej wszedł w życie 11 czerwca 1948 i miał obowiązywać przez 28 dni do 9 lipca. Warunki zawieszenia broni oraz przestrzeganie embarga na dostawy broni nadzorował hrabia Bernadotte, który wraz z oficerami belgijskimi, francuskimi, szwedzkimi i amerykańskimi przybył do Palestyny. Wojskowi stanowili korpus międzynarodowych sił nadzorujących rozejm UNTSO (ang. United Nations Truce Supervision Organization). Ich zadaniem było nadzorowania przestrzegania warunków rozejmu i niedopuszczenie do wzmocnienia pozycji wojskowych w rejonie walk. Natomiast hrabia Bernadotte zajął się zbadaniem przyczyn i podłoża wybuchu wojny.

Pierwszy wniosek[edytuj]

Po zakończeniu dochodzenia, hrabia przedstawił 28 czerwca 1948 wstępne propozycje rozwiązania konfliktu. Zasugerował on, aby Palestyna i Transjordania zostały przekształcone w unię dwóch państw: jednego arabskiego i jednego żydowskiego. Napisał on: "Przedstawiając jakiekolwiek propozycje rozwiązania problemu Palestyny, trzeba mieć na uwadze aspiracje Żydów, polityczne trudności i różnice zdań pomiędzy arabskimi przywódcami, strategiczne interesy Wielkiej Brytanii, finansowe zaangażowanie Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego, wynik wojny, a na końcu autorytet i prestiż Organizacji Narodów Zjednoczonych"[6].

Jego propozycja zakładała wprowadzenie zmian terytorialnych planu podziału Palestyny dokonanego przez Rezolucję Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 181 z 29 listopada 1947. Folke Bernadotte zaproponował, aby całość lub część pustyni Negew została włączona do państwa arabskiego, natomiast Zachodnia Galilea do państwa żydowskiego. Miasto Jerozolima miało być włączone do państwa arabskiego, z zachowaniem autonomii miejskiej społeczności żydowskiej, ze szczególnym uwzględnieniem swobodnego dostępu do miejsc kultu religijnego. Przyszły status miasta Jaffy miał być ustalony na drodze negocjacji. Port Hajfa i Port lotniczy Lod znalazłyby się pod kontrolą międzynarodowych sił pokojowych[7]. Sukces misji pojednawczej był uzależniony od rozpoczęcia wspólnych rozmów pokojowych, do których przystąpienia odmówili Arabowie. Zażądali oni zmniejszenia terenów będących w posiadaniu Żydów, na co strona izraelska nie wyrażała zgody. W ten sposób upadła pierwsza możliwość pokojowego przerwania wojny.

Drugi wniosek[edytuj]

18 lipca 1948 w Palestynie zaczął obowiązywać drugi rozejm. Rozejm obowiązywał przez 89 dni, do 15 października. Folke Bernadotte ponownie podjął próbę pokojowego rozwiązania konfliktu. W dniu 16 września Bernadotte przedstawił drugi projekt propozycji zmierzających do przywrócenia pokoju. Wniosek opierał się na siedmiu podstawowych założeniach:

  1. Do Palestyny musi powrócić pokój, a wszelkie możliwe środki muszą być podjęte w celu zapewnienia, że działania wojenne nie zostaną wznowione, a harmonijne relacje pomiędzy Arabami i Żydami zostaną przywrócone.
  2. Państwo Żydowskie nazywane Izrael będzie istnieć w Palestynie, i nie ma żadnych uzasadnionych powodów, aby przypuszczać, że przestanie ono istnieć.
  3. Granice nowego państwa muszą zostać ostatecznie określone przez formalne porozumienia pomiędzy zainteresowanymi stronami, a w przypadku jego braku, przez Organizację Narodów Zjednoczonych.
  4. Zgodnie z zasadą geograficznych jednorodności i integracji, które powinny być głównym celem ustalenia granic, terytoria arabskie i żydowskie nie powinny mieć granic sztywno wyznaczonych przez rezolucję o podziale terytoriów z 29 listopada.
  5. Niewinni ludzie wysiedleni ze swoich domów przez terror i zniszczenia wojenne, mają prawo do powrotu do swoich domów, co musi być potwierdzone i wprowadzone w życie, z zapewnieniem odpowiednich odszkodowań za utraconą własność dla tych, którzy nie mogą powrócić.
  6. Miasto Jerozolima, ze względu na jego religijne i międzynarodowe znaczenie, oraz złożoność interesów, należy objąć szczególnym i odrębnym traktowaniem.
  7. Międzynarodowa odpowiedzialność powinna być wyrażona w formie międzynarodowych gwarancji, które uśmierzą istniejące obawy, zwłaszcza w stosunku do do granic i praw człowieka[8].

W szczegółach plan hrabiego Bernadotte przewidywał, że pustynia Negew będzie terytorium państwa arabskiego, a Galilea terytorium państwa żydowskiego. W rejonie centralnym granica miała przebiegać na północny wschód od miast Ramla i Lod (oba miasta byłyby na terytorium arabskim). Port Hajfa i Port lotniczy Lod znalazłyby się pod kontrolą międzynarodowych sił pokojowych[9].

Zamach[edytuj]

Folke Bernadotte został zamordowany 17 września 1948 przez członków radykalnej żydowskiej organizacji paramilitarnej Lehi. Do zabójstwa doszło w godzinach popołudniowych (kilka minut po 17.00). O okolicznościach zabójstwa można było się dowiedzieć od bezpośredniego świadka zdarzenia, szwedzkiego generała Åge Lundströma – szefa korpusu obserwatorów ONZ. Hrabia Bernadotte odbył podróż do Jerozolimy aby sprawdzić warunki w nowym budynku, do którego w najbliższym czasie mieli się przenieść wysłannicy ONZ-tu, oraz spotkać się z izraelskim komendantem Jerozolimy Bernardem Josephem. Lundström pisał: „w dzielnicy Qatamon zostaliśmy zatrzymani przez samochody terenowe żydowskiej armii, droga została zablokowana, zostaliśmy otoczeni przez ludzi w mundurach izraelskiej armii. Równocześnie zobaczyłem człowieka wybiegającego z dżipa. Nie przejąłem się tym za bardzo, gdyż myślałem że jest to kolejny punkt kontrolny. Jednakże on przełożył pistolet Tommy przez otwarte okno po mojej stronie samochodu i strzelał bezpośrednio w hrabiego Bernadotte i pułkownika Serota. […] Po przeanalizowaniu całego zajścia, jestem przekonany, że było to umyślne i dokładnie zaplanowane morderstwo. Miejsce gdzie samochody zostały zatrzymane zostało szczegółowo wybrane, a ludzie którzy zbliżyli się do samochodów doskonale wiedzieli nie tylko w którym samochodzie był Bernadotte, ale znali dokładną pozycję którą w nim zajmował”[10].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. ↑ Count Folke Bernadotte (ang.). W: Jewish Virtual Library [on-line]. [dostęp 2011-07-02].
  2. ↑ Folke Bernadotte: The fall of the curtain: last days of the Third Reich. New York: A. A. Knopf, 1945. (ang.)
  3. ↑ Sune Persson, Folke Bernadotte, White Buses: Journal of Holocaust Education. 2000, s. 237-268.
  4. ↑ Donald Macintyre: Israel's forgotten hero: The assassination of Count Bernadotte - and the death of peace (ang.). W: The Independent [on-line]. 2008-09-18. [dostęp 2011-07-02].
  5. ↑ Frank Fox: A Jew talks to Himmler (ang.). W: Zwoje – The Scrolls [on-line]. [dostęp 2011-07-02].
  6. ↑ Folke Bernadotte: To Jerusalem. Hodder & Stoughton, 1951, s. 114-115.
  7. ↑ Folke Bernadotte: To Jerusalem. Hodder & Stoughton, 1951, s. 129-131.
  8. ↑ Folke Bernadotte: To Jerusalem. Hodder & Stoughton, 1951, s. 238-239.
  9. ↑ Folke Bernadotte: To Jerusalem. Hodder & Stoughton, 1951, s. 239-241.
  10. ↑ Adam Krawczyk: Kulisy zamachu terrorystycznego na mediatora ONZ dla Palestyny Folke Bernadotte w 1948 roku (pol.). W: Histmag.org [on-line]. 2008-11-23. [dostęp 2011-07-02].

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Folke_Bernadotte&oldid=36522583”