Kapitol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rzymskiego wzgórza. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Plac na Kapitolu – Piazza del Campidoglio i pomnik Marka Aureliusza
Plac na Kapitolu – Piazza del Campidoglio i pomnik Marka Aureliusza

Kapitol (łac. Mons Capitolinus) – wzgórze w Rzymie na północny zachód od Palatynu i Forum Romanum, o dwóch wierzchołkach. Nazwę wywodzi się tradycyjnie od czaszki ludzkiej ('caput' = głowa) odkrytej przy kładzeniu fundamentów pod główną świątynię. Nie należało do pierwotnej osady palatyńskiej, ani do tzw. Septimonium (miasta siedmiu wzgórz). Według tradycji kiedy Latynowie osiedlili się na Palatynie, a Sabinowie z Cures (czyli Kwiryci) na Kwirynale, Kapitol został wybrany na miejsce wzniesienia zamku (arx) na wierzchołku północnym i głównej świątyni na wierzchołku południowym.

Starożytna zabudowa Kapitolu[edytuj | edytuj kod]

U stóp Kapitolu kończyła się Via Sacra. Od początków Rzymu Kapitol był twierdzą i sanktuarium oraz symbolem miasta. Stała na nim świątynia triady bóstw Jowisza Kapitolińskiego, Junony i Minerwy, której wzniesienie tradycyjnie przypisuje się królowi Rzymu, Tarkwiniuszowi Starszemu. Poświęcenia świątyni dokonał jednakże dopiero konsul roku 509 p.n.e., Marcus Horatius. W świątyni przechowywano księgi sybillińskie. Nowo wybrani konsulowie składali w niej ofiary przed objęciem urzędowania, a wodzowie odbywający triumf składali ofiary Jowiszowi. Oprócz głównej świątyni znajdowały się na Kapitolu rozliczne inne przybytki: Venus Ericina, bogini Mens, Fides Publica, Junony Monety, Saturna, Izydy. wokół których wybudowano wiele mniejszych świątyń i ołtarzy. U stóp wzgórza, od strony wschodniej, znajdowało się także tabularium (obecnie w tym miejscu znajduje się pałac Senatorski). Od strony południowo-wschodniej Skała Tarpejska – miejsca straceń w czasach republiki rzymskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Legenda o gęsiach kapitolińskich[edytuj | edytuj kod]

Kapitol był jedyną częścią miasta, która oparła się najazdowi Galów z doliny Padu, w roku 390 p.n.e. Galowie postanowili zdobyć wzgórze nocą. Wybrali w tym celu najbardziej strome podejście i moment, kiedy obrońcy zmęczeni długotrwałymi walkami i głodem zasnęli. O zbliżaniu się wroga ostrzegły gęsi, ptaki poświęcone bogini Junonie. Atak został odparty. Obrońcy nie tylko obronili wzgórze, ale wyparli wroga z Rzymu. Na pamiątkę tego zdarzenia, starożytni Rzymianie obnieśli jedną z gęsi w lektyce. Psy, które zasnęły wraz z ludźmi zostały ukarane (jednego z nich powieszono). Część zabudowań (w tym świątynia Jowisza Kapitolińskiego) spłonęła w 69 r.n.e. w czasie wojny domowej Wespazjana i Witeliusza. Odbudowy podjął się Domicjan.

Pomnik Marka Aureliusza
Koń na Kapitolu (wejście na Kapitol) - akwarela Stanisława Masłowskiego z 1904 roku (Muzeum Narodowe w Warszawie)

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W Średniowieczu tak podupadł, że pasterze wypasali na nim owce, ale już w 1143 przeniesiono tam zarząd miejski nowej Republiki Rzymskiej. Zbudowano pałac Senatorski, przeznaczony dla obrad senatu oraz pałac Konserwatorów Palazzo dei Conservatori, w którym urządzono siedzibę sądu. Po raz pierwszy budowla wzniesiona na Kapitolu miała fasadę skierowaną na zachód (pałac Senatorów) a nie w kierunku Forum Romanum.

W miejscu świątyni Junony, już w VI wieku zbudowano kościół Santa Maria in Capitolio. W X wieku był w posiadaniu benedyktynów, którzy zbudowali obok swoje opactwo.

W czasach republiki, w 1250 r. został przebudowany i otrzymał wezwanie Matki Bożej Ołtarza Niebiańskiego. Jest to bazylika podzielona kolumnami z starożytnych budowli na trzy nawy. Złocony sufit pochodzi z XVI wieku. Najbardziej znana jest figurka Dzieciątka Jezus – Santo Bambino.

XV wiek[edytuj | edytuj kod]

W 1471 Sykstus IV podarował Kapitol miastu i umieścił w pałacu Konserwatorów część zbiorów pochodzących z Pałacu Laterańskiego dając początek Muzeum Kapitolińskiemu.

Od strony Placu Weneckiego prowadzono na wzgórze nowe wejście – 123 stopnie ułożone w strome schody biegnące prosto w kierunku kościoła, zostało sfinansowane w 1348 r. przez Colę di Rienzo.

XVI wiek[edytuj | edytuj kod]

Rozwiązanie urbanistyczne wejścia i całego placu zostało zaprojektowane w 1536 przez Michała Anioła. Plac zyskał bardziej regularny kształt trapezu, ujednolicono elewacje budynków. Rozpoczętą przebudowę kontynuowali, po śmierci Michała Anioła, Giacomo della Porta i Girolamo Rainaldi. Prace zakończono dopiero pod koniec XVII wieku, wprowadzając nieco zmian do renesansowych założeń.

Widok z Kapitolu w kierunku Koloseum i kościoła św. Franciszki Rzymianki oraz Bazylikę Kosmy i Damiana

Plac ukształtowany jako trapez, wyłożony jest kostką kamienną. Na ciemnym tle, białe kamienie tworzą gwiazdę. W środku niej ustawiono na cokole zaprojektowanym przez Michała Anioła, konny pomnik Marka Aureliusza.

W roku 1536 na podstawie projektu Michała Anioła oddane zostało drugie, znacznie łagodniejsze wejście (tzw. Cordonata), prowadzące stopniami zabezpieczonymi renesansową balustradą na plac Kapitoliński (wł. Piazza del Campidoglio). U podnóża schodów stoją dwie rzeźby lwów wykonane z czarnego bazaltu. W połowie podejścia ustawiono statuę Coli di Rienzo, zamordowanego w 1354 r. dokładnie w tym miejscu. Na szczycie schodów umieszczono rzeźby przedstawiające DioskurówKastora i Polluksa.

XVII wiek[edytuj | edytuj kod]

W XVII wieku, po drugiej stronie pałacu Senatorskiego stanął budynek Palazzo Nuovo, zamykając plac od strony północnej.

XX wiek[edytuj | edytuj kod]

W roku 1981 oryginał pomnika Marka Aureliusza został przeniesiony do Pallazo Nuovo w celu przeprowadzenia prac konserwatorskich, a na placu ustawiono jego kopię. Renesansowo-barokowy budynek na wprost schodów, to pałac Senatorski. Do wejścia prowadzą dwa biegi stopni z balustradą złożoną z tralek. W niszy pomiędzy nimi umieszczono posąg Minerwy, obok dwie leżące postacie, personifikację Nilu ze sfinksem – symbol Cesarstwa wschodniorzymskiego i Tybru z wilczycą – symbol Cesarstwa zachodniorzymskiego. Nad pałacem dominuje wieża zegarowa. Mieści się w nim Rada Miejska.

W pomieszczeniach pałacu Konserwatorów i Nowym mieści się Muzeum Kapitolińskie. Łączy je położona niżej otwarta galeria, utworzona z pozostałości tabularium. Taras usytuowany za pałacem Senatorskim to doskonały punkt widokowy na Forum Romanum.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Mała encyklopedia kultury antycznej, PWN Warszawa 1990
  2. Sari Gilbert, Michael Brouse, Przewodnik National Geographic – Rzym, G+J RBA Sp. z o.o.& Co. Spółka Komandytowa, 2002, ss. 38-40, ISBN 83-88132-81-4