Gneisenau (1938)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gneisenau
Gneisenau w 1939 r.
Gneisenau w 1939 r.
Historia
Stocznia Kilonia
Położenie stępki 6 maja 1935
Wodowanie 8 grudnia 1936
 Kriegsmarine
Wejście do służby 21 maja 1938
Los okrętu zatopiony 28 marca 1945 w Gdyni w celu zablokowania portu
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 31 500 ton
pełna: 38 900 ton
Długość 235 m
linia wodna 226 m
Szerokość 30 m
Zanurzenie 9,6 m
Prędkość 33 węzły
Zasięg 8.400 mil morskich przy prędkości 19 węzłów
Załoga 1.669 ludzi (56 oficerów, 1613 marynarzy)
Napęd
3 turbiny Brown-Boveri & Co
3 wały o średnicy 4,8 m o mocy 151 893 shp, 3 śruby
Uzbrojenie
9 x 280 mm
12 x 150 mm
14 x 105 mm
16 x 37 mm
10 x 20 mm
6 x 533mm wyrzutni torpedowych
Wyposażenie lotnicze
3 Arado Ar 196A-3
1 katapulta
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Gneisenau – niemiecki pancernik z okresu II wojny światowej, typu Scharnhorst. Nazwę tę wcześniej nosił krążownik pancerny "Gneisenau" z I wojny światowej.

Operacja Weserübung[edytuj | edytuj kod]

Podczas inwazji na Norwegię "Scharnhorst" i "Gneisenau" należały do Grupy 1, która miała dostarczyć żołnierzy do Narwiku. Stoczyły pojedynek z brytyjskim krążownikiem liniowym HMS "Renown", podczas którego "Gneisenau" został uszkodzony.

Operacja Juno[edytuj | edytuj kod]

Podczas tej operacji "Scharnhorst", "Gneisenau" i niszczyciele "Karl Galster", "Hans Lody", "Erich Steinbrink", "Hermann Schoemann" napotkały 8 czerwca 1940 lotniskowiec HMS "Glorious" w eskorcie niszczycieli HMS "Ardent" i HMS "Acasta". Wszystkie brytyjskie okręty zostały zatopione, lecz "Acasta" uszkodził torpedą "Scharnhorsta" powodując śmierć 48 członków załogi.

Operacja Berlin[edytuj | edytuj kod]

"Gneisenau" w porcie w 1939

28 grudnia 1940 "Scharnhorst" i "Gneisenau" próbowały przedostać się na Atlantyk, lecz sztorm uszkodził "Gneisenau" i okręty zawróciły. Dopiero 3 lutego oba okręty przepłynęły przez Cieśninę Duńską, a następnego dnia dotarły w rejon południowej Grenlandii. 8 lutego napotkały one konwój HX-106, lecz przerwały atak, gdy został dostrzeżony pancernik HMS "Ramillies". 22 lutego zatopiły one 4 brytyjskie statki handlowe. Dzięki słabej aktywności lotnictwa, okrętom udało się uniknąć spotkań z okrętami Royal Navy. Pomiędzy 7 a 9 marca zaatakowały one konwój SL-67, przerywając akcję dopiero wtedy, gdy zauważony został pancernik HMS "Malaya". 16 marca zostało zatopionych 13 statków transportowych w tym 4 przez "Scharnhorsta". Była to ostania akcja okrętów przed wpłynięciem do portu w Breście 22 marca. Podczas tej operacji, zostały zatopione 22 statki transportowe o tonażu 115 600 BRT w tym 8 o tonażu 49 300 BRT przez "Scharnhorsta".

Operacja Cerberus[edytuj | edytuj kod]

12 lutego 1942 "Gneisenau" wraz z okrętami "Scharnhorst" i "Prinz Eugen" przedarł się z bombardowanego przez Royal Air Force Brestu do Kilonii (Operacja Cerberus). Na wysokości Terschelling w Holandii "Gneisenau" został jednak uszkodzony przez bliski wybuch miny magnetycznej, która wybuchła w pobliżu rufowej części jednostki. Okręt skierowano następnie na remont w Kilonii.

Uszkodzenia naprawiono do 26 lutego 1942, lecz w noc na 27 lutego 1942 "Gneisenau" został ciężko uszkodzony w brytyjskim nalocie na Kilonię. Został częściowo wyremontowany i przeholowany do Gotenhafen (okupacyjna nazwa Gdyni). Miał być tam poddany kapitalnemu remontowi i przezbrojeniu w 6 dział 380 mm w dwudziałowych wieżach, jednak remont opóźniał się, gdyż priorytetem były prace na okrętach podwodnych. W lipcu 1942 okręt wycofano ze służby i rozpoczęto demontaż artylerii, a w 1943 ostatecznie zarzucono plany wyremontowania okrętu.

Zatopienie[edytuj | edytuj kod]

Wrak "Gneisenau" blokujący wejście do gdyńskiego portu

"Gneisenau" został zatopiony przez wycofujące się wojska niemieckie u wejścia do portu w Gdyni w marcu 1945. W latach 1945-46 nadbudówki i wieże pancerne zostały zdemontowane i przeznaczone na złom. 15 lipca 1949 roku podjęto decyzję o rozpoczęciu demontażu kadłuba. 27 kwietnia 1950 roku prace rozpoczęło Przedsiębiorstwo Ratownictwa Okrętowego. W czasie prac w wypadku (przymknięte drzwi we wnętrzu wraku przycisnęły wąż powietrzny) zginął nurek Kaniewski. W dniach 6-12 września 1951 roku wrak został ostatecznie podniesiony i przekazany Przedsiębiorstwu Demontażu Wraków. Po złomowaniu uzyskano około 400 ton metali kolorowych, 30 000 ton wysokogatunkowej stali, dwie nadające się do remontu turbiny, kilkaset kilometrów kabli, liczne silniki elektryczne i części mechaniczne.

Prace nad wydobyciem wraku zostały opisane w socrealistycznej odzie Jarosława Iwaszkiewicza "Na wydobycie pancernika >>Gneisenau<<", opublikowanej w roku 1951 najpierw na łamach pism literackich, a potem w zbiorach wierszy.

Rufowa wieża artyleryjska, Caesar, została po uszkodzeniu okrętu zdjęta przez hitlerowców i jako bateria artylerii nadbrzeżnej Austrått Fort umieszczona w Ørland 100 km od Trondheim w Norwegii gdzie znajduje się do dzisiaj. W Danii, w dawnym "Stevnsfort" koło Rødvig, do dzisiaj znajdują się dwie bliźniacze wieżyczki z działami kalibru 150 mm. Łańcuchy kotwiczne z Gneisenau wykorzystano przy budowie w Szczecinku pomnika Zdobywców Wału Pomorskiego. Łańcuch ten oplata go dookoła. Sygnalizacyjny reflektor łukowy (średnica zwierciadła 62 cm) zdjęty w trakcie demontażu wraku znajduje się w Gdyni (ekspozycja plenerowa Muzeum Marynarki Wojennej).

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

Rufowa wieża z "Gneisenau" jako bateria nadbrzeżna koło Trondheim w Norwegii
  • Opancerzenie:
  • pokład - 50+105 mm
  • burty 350 mm
  • wieże 360 mm

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Łowcy wraków, Obertyński Edward, Wyd. Iskry, Warszawa 1977.
  • Gryf pośród jezior. Szczecinek i okolice. Ryszard Bańka. Dom Wydawniczy "Ankar", Warszawa 1992, str. 36 *Szczecinek, Przewodnik Turystyczny Jerzy Dudź, Szczecinek 1996, str. 39

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]