Emden (1925)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Emden
"Emden" na wodach Chin, 1931
"Emden" na wodach Chin, 1931
Historia
Stocznia Kriegsmarinewerft, Wilhelmshaven
Położenie stępki 8 grudnia 1921
Wodowanie 7 stycznia 1925
 Reichsmarine
Wejście do służby 15 października 1925
 Kriegsmarine
Wycofanie ze służby 3 maja 1945
Los okrętu złomowany w 1947
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 5600 t
pełna: 6990 t
Długość 155,1 m
Szerokość 14,3 m
Zanurzenie 5,9 m
Prędkość 29,4 węzłów
Napęd
2 turbiny parowe o mocy 46 500 KM, 10 kotłów parowych, 2 śruby
Zasięg 6750 mil morskich przy prędkości 14 w
Uzbrojenie
8 x 150 mm (8xI)
3 x
88 mm plot (3xI)
4 wt
500 mm (2xII)
120 min
- stan początkowy, więcej w artykule
Załoga 483 (pokój) – 683

Emdenniemiecki krążownik lekki z okresu międzywojennego.

Był pierwszym krążownikiem i zarazem pierwszym większym okrętem zbudowanym dla marynarki niemieckiej (Reichsmarine) po I wojnie światowej. Służył bojowo podczas II wojny światowej, lecz był mało intensywnie wykorzystywany, podobnie jak inne niemieckie krążowniki lekkie. Nazwę tę nosiły także inne okręty, m.in. krążownik z 1909. W latach 1934-1935, jego dowódcą był Karl Dönitz późniejszy dowódca Kriegsmarine.

Historia powstania[edytuj | edytuj kod]

Postanowienia traktatu wersalskiego, nakładające ograniczenia na rozwój niemieckiej armii po I wojnie światowej, zezwalały Niemcom na posiadanie m.in. jedynie 6 krążowników, o maksymalnej wyporności 6000 t i kalibrze dział do 150 mm. Jednocześnie, zwycięskie mocarstwa pozostawiły Niemcom jedynie przestarzałe krążowniki pancernopokładowe, odbierając nowsze krążowniki lekkie. Nowe jednostki można było budować tylko na wymianę starych, po upływie 20 lat ich służby. Już na początku lat 20. podjęto więc w Niemczech budowę nowego okrętu tej klasy, na zamianę najstarszego krążownika "Niobe" z 1900 roku[1]. Na skutek ciężkiej sytuacji ekonomicznej po wojnie i braku czasu, nie prowadzono jednak początkowo prac projektowych nad całkowicie nowym typem, lecz konstrukcja nowego okrętu bazowała z pewnymi ulepszeniami na projekcie ostatnich krążowników lekkich okresu wojny Cöln (II)[1]. Stępkę nowego okrętu położono 8 grudnia 1921 w stoczni w Wilhelmshaven, wodowano go 7 stycznia 1925, a wszedł do służby w Reichsmarine 15 października 1925. Otrzymał nazwę "Emden" pochodzącą od miasta Emden po krążowniku "Emden" z 1909, który odznaczył się podczas I wojny światowej.

Krążownik "Emden" był okrętem udanym, choć odpowiadał konstrukcyjnie standardom I wojny światowej. Mimo ograniczonej wyporności w stosunku do nowszych projektów zagranicznych, był stosunkowo dobrze opancerzony według charakterystycznego dla niemieckich krążowników lekkich schematu – oprócz burtowego pasa pancernego w rejonie linii wodnej posiadał wewnętrzny pokład pancerny, o kształcie zbliżonym do trapezowego w przekroju poprzecznym (jak w krążownikach pancernopokładowych). Skosy pokładu pancernego, umieszczonego na wysokości górnej krawędzi pasa pancernego, schodziły do burt pod kątem 40° i stykały się z dolną krawędzią pasa burtowego, zapewniając dodatkową ochronę wnętrza kadłuba przed pociskami penetrującymi burty. Kadłub dzielił się na 23 przedziały wodoszczelne, na 56% długości było podwójne dno[1]. Okręt miał też dobrą dzielność morską (w przeciwieństwie do późniejszych niemieckich lekkich krążowników). Jego główną wadą była przestarzała artyleria – pojedyncze działa z maskami pancernymi. Jej rozstawienie było jednak krokiem naprzód w stosunku do wcześniejszych krążowników niemieckich, w tym pierwowzoru typu Cöln (II), gdyż na dziobie ustawiono dwa działa w dwóch poziomach (superpozycji). Rozmieszczenie artylerii było charakterystyczne dla projektów tego okresu, lecz nieco lepsze niż w brytyjskich, wywodzących się z I wojny krążownikach typu D i typu E, gdyż dzięki umieszczeniu burtowych dział na dziobie i rufie, ogień w tych kierunkach na wprost mogło teoretycznie prowadzić po 4 działa (na brytyjskich – 2, natomiast salwa burtowa we wszystkich tych typach była taka sama – 6 dział). Sam kaliber dział był typowy dla krążowników lekkich.

Okręt był w pewnym zakresie modernizowany przed wojną. W 1926 zastosowany nowy maszt dziobowy. W latach 1933-34 zamieniono 4 kotły opalane węglem na opalane paliwem płynnym, przez co wszystkie 10 kotłów było opalanych w ten sposób. Wyrzutnie torped kalibru 500 mm zamieniono na nowe 533 mm, dla torped typu G-7a. W 1938 dodano małokalibrową artylerię przeciwlotniczą – 2, następnie 4 działka 37 mm i 18 działek 20 mm. W 1942 zamieniono działa artylerii głównej na nowszego modelu, tego samego kalibru 149 mm (stosowane na nowych niszczycielach)[1].

Służba[edytuj | edytuj kod]

"Emden" na wodach zachodniego wybrzeża USA, ok. 1930

Po wejściu do służby, okręt przez kilka lat był najnowocześniejszą dużą jednostką niemieckiej floty i w związku z tym pełnił intensywnie funkcje szkolne i reprezentacyjne. Przed wojną, brał udział w aż 9 dalekich rejsach zagranicznych, połączonych z reprezentacją bandery niemieckiej. Już między listopadem 1926 a marcem 1928 odbył rejs na wschód dookoła świata, wokół Afryki, przez Japonię i wzdłuż zachodnich wybrzeży Ameryk na południe (odwiedzając przy tym Wyspy Kokosowe – miejsce zatopienia wcześniejszego "Emdena"). W 1929 odbył kolejny rejs dookoła świata (przez Kanał Sueski i Kanał Panamski), w 1930 odbył rejs do basenu Morza Karaibskiego, a w 1931 do Chin i Japonii przez Kanał Sueski i z powrotem wokół Afryki. W 1934 zmodernizowano napęd okrętu, zastępując 4 kotły opalane węglem kotłami opalanymi ropą (od tej pory wszystkie kotły były opalane ropą). Między listopadem 1934 a czerwcem 1935 krążownik znowu odwiedził Azję południowo-wschodnią (Cejlon), a od października 1935 do czerwca 1936Hawaje (przez Kanał Panamski). W kolejnym rejsie od października 1936 do kwietnia 1937, "Emden" zawinął na Morze Czarne i ponownie odwiedził Japonię. Od października 1937 do kwietnia 1938 "Emden" odwiedził Azję południowo-wschodnią, a po drodze pełnił służbę patrolową na wodach ogarniętej wojną domową Hiszpanii, wspomagając blokadę Republiki. W 1938 okręt odbył ostatni daleki rejs, od Reykjavík, przez Bermudy, na Morze Czarne.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu II wojny światowej, okręt wszedł do działań bojowych już 3 września 1939, stawiając zagrodę minową na Morzu Północnym. 4 września wraz z innymi okrętami przeszedł nalot brytyjskich bombowców Blenheim IV w bazie Wilhelmshaven. Odniósł niewielkie uszkodzenia i straty w załodze od odłamków bomb oraz zestrzelonego samolotu, który uderzył w okręt (29 zabitych). "Emden" następnie wziął udział w ataku na Norwegię (operacji Weserübung) w kwietniu 1940, w grupie skierowanej do zajęcia Oslo, z krążownikami ciężkimi "Blücher" (zatopionym podczas operacji) i "Lützow". Transportował desant 600 żołnierzy, których wysadził 8 kwietnia w rejonie baterii nadbrzeżnych. Następnie, jako najstarszy z niemieckich krążowników, wobec ograniczenia użycia dużych okrętów przez Niemcy, bazował na Bałtyku i używany był do celów szkolnych. Jedynie po ataku na ZSRR, 25 i 26 września 1941 "Emden" z krążownikiem "Leipzig" ostrzeliwał cele brzegowe na wyspach w Zatoce Ryskiej, odpierał przy tym atak radzieckich kutrów torpedowych.

Dopiero we wrześniu 1944 okręt ponownie użyto bojowo, do postawienia min w Skagerraku. Przeszedł przedtem modernizację artylerii i wzmocnienie artylerii przeciwlotniczej. 9 grudnia 1944 "Emden" wszedł na skały w Oslofiordzie i odniósł uszkodzenia dna, po czym został skierowany na remont do Königsbergu. Na skutek postępów wojsk radzieckich, 24 stycznia 1945 nie ukończywszy remontu został przeholowany do Piławy (ewakuując przy tym z Königsbergu szczątki marszałka Hindenburga), a 30 stycznia do Gotenhafen (okupacyjna nazwa Gdyni), gdzie ponownie zamontowano na nim uzbrojenie. 2 lutego wyszedł do Kilonii, mogąc rozwijać tylko prędkość 10 węzłów. W dalszym ciągu przebywając w remoncie, został uszkodzony na skutek nalotów brytyjskiego lotnictwa 12 marca, 3 kwietnia i 9 kwietnia. Uszkodzony okręt został wyrzucony na brzeg i opuszczony przez załogę 26 kwietnia, a 3 maja wysadzony w powietrze. Do 1947 wrak został złomowany.

"Emden" w 1929

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • wyporność:
    • standardowa: 5600 t
    • pełna: 6990 t
  • wymiary:
    • długość całkowita: 155,1 m
    • długość na linii wodnej: 150,5 m
    • szerokość: 14,3 m
    • zanurzenie: 5,15-5,93 m
  • napęd: 2 turbiny parowe Braun Boveri o mocy 46 500 KM, 10 kotłów parowych (początkowo 4 opalane węglem i 6 ropą, od 1934 tylko ropą), 2 śruby
  • prędkość maksymalna: 29,4 w
  • zasięg: 6750 mil morskich przy prędkości 14 w
  • zapas paliwa: początkowo 875 t. węgla i 860 t. ropy, od 1934 – 1270 t. ropy
  • załoga: 483 (pokój) – 683

Uzbrojenie i wyposażenie:

  • początkowo:
    • 8 pojedynczych dział 150 mm SK osłoniętych maskami pancernymi, na stanowiskach MPL C/16
      • długość lufy L/45 (45 kalibrów), kąt podniesienia -10° – +27°, donośność maksymalna 19 400 m, masa pocisku 45,3 kg, rzeczywisty kaliber: 149,1 mm[2]
    • 3 pojedyncze działa przeciwlotnicze 88 mm
    • 4 wyrzutnie torpedowe 500 mm (dwie podwójne)
    • 120 min
    • 3 dalmierze 4-metrowe (na maszcie, dachu stanowiska dowodzenia i nadbudówce rufowej)
  • 1944:
    • 8 pojedynczych dział 150 mm SK C/36, osłoniętych maskami pancernymi, na stanowiskach Tbts LC/36 (od 1942)
      • długość lufy L/45, kąt podniesienia -10° – +30°, donośność maksymalna 21 950 m, masa pocisku 45,3 kg, rzeczywisty kaliber: 149,1 mm[2]
    • 3 pojedyncze działa przeciwlotnicze 105 mm
    • 2 działka przeciwlotnicze 40 mm Bofors
    • 2 działka przeciwlotnicze 37 mm (od 1938)
    • 20 działek przeciwlotniczych 20 mm (6 x II i 2 x IV)
    • 4 wyrzutnie torpedowe 533 mm (dwie podwójne – od 1934)
    • 120 min
    • radar FuMO 22 (od 1942), FuMO 25 (od 1945)

Opancerzenie:

  • pas burtowy: 50 mm
  • wewnętrzny pokład pancerny, ze skosami: 20-40 mm
  • stanowisko dowodzenia: 100 mm
  • maski dział: 6-10 mm

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 S. Trubicyn, Logkije...
  2. 2,0 2,1 dane dział według German 15 cm/45 (5.9") SK L/45 i German 15 cm/48 (5.9") TBK SK C/36 w serwisie www.navweaps.com (dostęp 14-3-2009)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • (ros.) S.W. Trubicyn (С.Б.Трубицын): Logkije kriejsiera Giermanii (1921-1945 gg.). Czast 1: Emden, Koenigsberg, Karlsruhe i Koeln ("Лёгкие крейсера Германии (1921-1945 гг.) Часть I: 'Эмден', 'Кенигсберг', 'Карлсруэ' и 'Кельн'"), seria Bojewyje korabli mira, Sankt Petersburg, 2003 [1]
  • (ros.) Władimir Kofman (Владимир Кофман): Giermanskije logkije kriejsiera Wtoroj Mirowoj wojny (Германские легкие крейсера Второй Мировой войны), Moskwa, 1996 [2]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]