Admiral Graf Spee

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Admiral Graf Spee
Admiral Graf Spee
Klasa krążownik ciężki
Typ Deutschland
Historia
Stocznia Kriegsmarinewerft, Wilhelmshaven
Położenie stępki 1 października 1931
Wodowanie 30 czerwca 1934
 Kriegsmarine
Wejście do służby 6 stycznia 1936
Wycofanie ze służby 17 grudnia 1939
Los okrętu samozatopiony
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 12 100 t
pełna: 16 200 t
Długość 186 m
Szerokość 21,6 m
Zanurzenie 7,4 m
Napęd
8 zespołów, 9 cylindrowych silników wysokoprężnych MAN, o łącznej mocy 55 400 KM, napędzających 2 śruby[1]
Prędkość 28,5 węzłów (52,8 km/h)
Zasięg 37 040 km przy 15 węzłach
9100 mil morskich przy 19 węzłach
Uzbrojenie
6 dział 280 mm w 2 wieżach artyleryjskich
8 dział 150 mm
6 dział przeciwlotniczych 105 mm
8 dział przeciwlotniczych 37 mm
10 dział przeciwlotniczych 20 mm
Wyrzutnie torpedowe 8 wyrzutni torped kaliber 533 mm
Opancerzenie
80 mm (boczne)
45 mm (pokład)
Wyposażenie lotnicze
2 samoloty Arado Ar 196
Załoga 1150
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Admiral Graf Speeniemiecki krążownik ciężki typu Deutschland (jednostki tej serii nazywano "pancernikami kieszonkowymi"). Nosił imię wiceadmirała Maximiliana hrabiego von Spee i był drugim okrętem nazwanym na jego cześć. Zatopiony przez własną załogę w grudniu 1939 roku u brzegów Urugwaju.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okręt rozpoczęto budować 1 października 1932 w stoczni Kriegsmarinewerft w Wilhelmshaven, zwodowano 30 czerwca 1934, a przyjęto do służby 6 stycznia 1936.

Rok później "Admiral Graf Spee" wraz z krążownikami "Köln", "Lepizig" i 4 niszczycielami został wysłany z rozkazem blokowania wybrzeży hiszpańskich zajętych przez komunistów (odcinek od przylądka Gata do przylądka Oropesa na Morzu Śródziemnym). Po zakończeniu działań wojennych powrócił do Niemiec.

21 sierpnia 1939 "Admiral Graf Spee" wyszedł z portu Wilhelmshaven i skierował się na południowy Atlantyk. Dowódcą był komandor (niem. Kapitän zur See) Hans Wilhelm Langsdorff.

Mapa rajdu ciężkiego krążownika "Admiral Graf Spee"

26 września 1939 dowódca otrzymał rozkaz atakowania statków handlowych aliantów. Pomiędzy 30 września a 7 grudnia 1939 roku okręt zatopił na Atlantyku i na Oceanie Indyjskim 9 brytyjskich statków handlowych o łącznym tonażu 50.089 BRT. Ofiar śmiertelnych tych ataków nie było, ponieważ po wykryciu statku zmuszano jego załogę do ewakuacji.

Ostatnia bitwa[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Bitwa u ujścia La Platy.

13 grudnia 1939 okręt został wykryty u ujścia rzeki Rio de la Plata przez zgrupowanie okrętów (zwane eskadrą G – Force G, dowódca komodor Harwood) składające się z: brytyjskiego krążownika ciężkiego HMS "Exeter" (okręt flagowy), krążownika lekkiego HMS "Ajax" i nowozelandzkiego krążownika lekkiego HMNZS "Achilles".

Dowódca "Admirala Graf Spee", po wykryciu i w trakcie bitwy, źle rozwiązał taktykę starcia. Dążąc do zbliżenia, nie wykorzystał całej przewagi ciężkiej artylerii swojego okrętu nad zespołem angielskim i nie prowadził bitwy na dużych odległościach, tj. 24–27 km (zasięg dział lekkich krążowników – 21 km, "Exetera" – 24 km). Zachowanie przewagi zasięgu choćby przez pewien czas mogło wyeliminować najcięższy okręt brytyjski i przechylić szalę zwycięstwa na korzyść Niemców.

Podczas bitwy morskiej u ujścia La Platy (pierwszej bitwy morskiej II wojny światowej) "Exeter" został ciężko uszkodzony (61 zabitych i 23 rannych) i stał się niezdolny do dalszej walki (brak prądu wskutek zalania generatorów unieruchomił całą pozostałą artylerię ciężką). Zagłady uniknął, gdyż wbrew zasadom taktyki dowódca pancernika rozdzielił ogień wież ciężkich (i to w momencie kiedy ich ogień stał się celny i dokładny) na zaciekle broniące "Exetera" krążowniki lekkie . "Admiral Graf Spee" odniósł także liczne lekkie i cięższe uszkodzenia. Zniszczeniu uległ dalocelownik (już na początku bitwy), wyeliminowane zostało działo kal. 150 mm i jedno z trzech dział kal. 280 mm wieży A. Szczególnie istotne było zniszczenie wirówki oleju zużytego. W bitwie morskiej zużyto ogromne ilości amunicji, gdyż wieże musiały prowadzić mniej celny ogień samodzielny (na działo kal. 280 mm przypadało już tylko 55 pocisków). Liczba ofiar to 36 zabitych i 60 rannych. Komandor H. Langsdorff przerwał walkę i wprowadził okręt do portu Montevideo. Mimo że bitwa nie została rozstrzygnięta, Anglicy odnieśli taktyczne zwycięstwo.

Graf Spee w 1936 roku

Brytyjski ambasador w Montevideo wynegocjował z rządem urugwajskim, że niemiecki pancernik musi opuścić port w ciągu 72 godzin. Międzynarodowe prawo morza przewiduje, że żaden okręt wojenny nie może opuścić portu, jeżeli w ciągu poprzednich 24 godzin port ten opuścił statek należący do przeciwnej strony konfliktu. Dlatego ambasador postarał się o to, aby codziennie z portu Montevideo wypływał jeden statek brytyjski i w ten sposób zapobiegł ucieczce niemieckiego okrętu. Dodatkowe brytyjskie posiłki, które były już w drodze, potrzebowały jeszcze nieco czasu na dotarcie na miejsce. W międzyczasie okręty "Ajax" i "Achilles" wspólnie z nowo przybyłym krążownikiem ciężkim "Cumberland" blokowały ujście La Platy.

Inna wersja wydarzeń brzmi następująco: "Admirał Graf Spee" otrzymał trafienie w przedział maszynowy, które uszkodziło układ zasilania silnika okrętu w paliwo. Kadłub okrętu wymagał ponadto naprawy w kilku innych miejscach. Niemiecki okręt miał swoje wady. Aby spełnić wymagania traktatu wersalskiego i późniejsze ustalenia traktatu waszyngtońskiego, kosztem zmniejszonego opancerzenia, zainstalowano ciężką artylerię. Komandor H. Langsdorff miał prawo przypuszczać, że w Urugwaju nic mu nie grozi – kraj ten był neutralny i okręt mógł przebywać w jego portach dwa tygodnie. Jednak pod naciskiem Wielkiej Brytanii okręt został zmuszony do wyjścia w morze w ciągu 72 godzin. To był zbyt krótki czas na przeprowadzenie niezbędnych napraw w maszynowni. Dwutygodniowy postój okrętu w porcie był z kolei niebezpieczny dla Brytyjczyków ze względu na U-Booty, które otrzymały od dowództwa floty niemieckiej rozkaz wsparcia pancernika.

Patowa sytuacja, w której znalazł się pancernik, nie mogła jednak trwać zbyt długo. Uszkodzony okręt nie mógł liczyć na szybką pomoc. Przeprowadzone rozmowy z Berlinem także nie wniosły niczego nowego. Natomiast potencjał bojowy okrętu w dalszym ciągu stanowił poważne zagrożenie dla Anglików, posiadających jeden krążownik ciężki i "1,5" lekkiego (HMS "Ajax" utracił połowę artylerii głównej). Przy odrobinie szczęścia pancernik nie był bez szans ucieczki. Na ewentualne internowanie, zniszczenie czy samozatopienie okrętu, można było się zdecydować w ostateczności. Jednak błędne rozpoznanie sylwetek patrolujących brytyjskich okrętów, znajdujących się na niezbyt odległych wodach międzynarodowych, chyba definitywnie przesądziło o losie "Admirala Graf Spee". Wśród rozpoznanych jednostek angielskich miały znajdować się krążownik liniowy HMS "Renown" i lotniskowiec HMS "Ark Royal", co z góry wykluczało ewentualny wariant siłowego przedarcia się na Atlantyk.

17 grudnia 1939 o godzinie 18.15 okręt opuścił port Montevideo. Tysiące ludzi zebrało się na nabrzeżach, aby obserwować wyjście okrętu w morze. Po przejściu 3 mil morskich komandor H.Langsdorff rozkazał rzucić kotwice i uzbroić ładunki wybuchowe zainstalowane na okręcie. Pozostała na okręcie załoga opuściła pokład i zdetonowała ładunki o 19.52. Zasadniczą część załogi dowódca ewakuował jeszcze w Montevideo, a okręt wyprowadził z portu tylko z wybranymi oficerami.

19 grudnia 1939 komandor zastrzelił się z broni służbowej, leżąc na banderze marynarki wojennej Rzeszy. Został pochowany 22 grudnia 1939 na niemieckim cmentarzu w Buenos Aires.

Wrak[edytuj | edytuj kod]

Wrak 34°58′18″S 56°18′04″W/-34,971667 -56,301111 początkowo stał się miejscem pracy brytyjskich ekspertów, który przybyli na niego na przełomie roku 1939 i 1940; w celu badań zdemontowano i przetransportowano do Wielkiej Brytanii nieuszkodzone elementy m.in. radar, opancerzenie, wybrane armaty oraz metale kolorowe. W ciągu następnych lat, pancernik coraz bardziej pogrążał się w wodach[2].

W lutym 2004 roku podjęte zostały próby podniesienia wraku z ośmiometrowej głębokości przy pomocy dźwigu pływającego. Akcja była finansowana przez inwestorów prywatnych i rząd Urugwaju, ponieważ wrak zagraża żegludze. Po wielu nieudanych próbach akcję przerwano 9 lutego 2004 z powodu niekorzystnych warunków pogodowych. 25 lutego 2005 podniesiono pierwszą większą część wraku ważące 27 ton stanowisko dowodzenia artylerią. Wydobywanie części wraku miało potrwać do 2007 roku.

Koniec "Admirala Grafa Spee"

Wydobyte części zostały zaprezentowane na wystawie m.in. ornamenthitlerowski orzeł i inne. Jednakże na początku 2009 prezydent Urugwaju Tabaré Vázquez podpisał dekret zakazujących dalszych prac na wraku[2].

Komunikaty Oberkommando der Wehrmacht[edytuj | edytuj kod]

Uwaga: Cytaty z komunikatów OKW są ważnym, aczkolwiek nieobiektywnym źródłem. Komunikaty były zawsze bardzo zwięzłe. Tylko w przypadku sukcesów nieco obszerniejsze i bardziej konkretne. W przypadku porażek i klęsk – krótkie i abstrakcyjne.

Czwartek, 14 grudnia 1939:

Quote-alpha.png
Pancernik Admiral Graf Spee, jeden z okrętów, który od wybuchu wojny operuje w akwenie Oceanu Atlantyckiego na drodze konwojów prowadzącej od La Platy do akwenów europejskich zatopił brytyjskie parowce Tairoa (7983 BRT) i Streonshall (3895 BRT). Podczas operacji okręt wszedł w kontakt bojowy z brytyjskim ciężkim pancernikiem Exeter i lekkimi krążownikami Ajax i Achilles. Podczas walki okręt zdołał zadać przeważającym siłom przeciwnika poważne straty. Exeter po ciężkim trafieniu musiał wycofać się z walki. Jeden z krążowników także został poważnie uszkodzony. Pancernik Admiral Graf Spee otrzymał kilka trafień. Obecnie okręt znajduje się w porcie Montevideo (Urugwaj).

Poniedziałek, 18 grudnia 1939:

Quote-alpha.png
Pancernik Admiral Graf Spee nie uzyskał od rządu urugwajskiego zgody na pozostanie w porcie do czasu usunięcia szkód. Führer i najwyżsi dowódcy Wehrmachtu wydali w tej sytuacji dowódcy okrętu rozkaz wysadzenia i zniszczenia okrętu poza wodami terytorialnymi. Rozkaz został wykonany 17 grudnia około godziny 20.

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • koszt budowy: 82 miliony RM
  • zapas paliwa: 2756 ton
  • zasięg: 8900 mil morskich przy 20 węzłach
Armata 150 mm
Armaty 105 mm
Dalmierz artyleryjski z Admiral Graf Spee, Montevideo

Uzbrojenie

  • masa pełnej salwy: 2200 kg
  • 6 armat 283 mm L/52 C/28 w dwóch wieżach
    • masa wieży: 590 t
    • masa lufy: 48,2 t
    • masa pocisku (APC, HE): 300 kg
    • długość pocisku
      • APC: 104,7 cm
      • HE: 118,8 cm
    • szybkostrzelność: 2,5 strzału na minutę na lufę
    • prędkość wylotowa pocisku: 910 m/s
    • zasięg przy 40 stopniach wzniesienia (APC): 36.475 m
    • żywotność: ok. 340 strzałów
    • zapas amunicji na 1 lufę: 105–120 strzałów
  • 8 armat 150 mm L/55 C/28 na pojedynczych lawetach
    • masa wieży: 24,83 t
    • masa lufy: 9,08 t
    • masa pocisku (APC, HE): 45,3 kg
    • długość pocisku:
      • APC: 55,5 cm
      • HE z zapalnikiem w głowicy: 65,5 cm
      • HE z zapalnikiem w dnie: 67,9 cm
    • żywotność: 1100 strzałów
    • szybkostrzelność: 6-8 strzałów na minutę
    • prędkość wylotowa: 875 m/s
    • zasięg przy 35 stopniach wzniesienia (HE): 22.000 m
  • 6 armat 88 mm L/78 C/31 (wymienione później na 6 armat 105 mm L/65 C/33)
    • masa lufy: 4,56 t
    • szybkostrzelność: 15–18 strzałów na minutę
    • żywotność: 2950 strzałów
    • prędkość wylotowa (HE): 900 m/s
  • 8 MK (???) 37 mm L/83 C/30
    • masa wieży: 3,67 t
    • masa lufy: 243 kg
    • prędkość wylotowa: 1000 m/s
    • zasięg przy 45 stopniach wzniesienia: 8500 m, przy 86 stopniach: 6800 m
    • żywotność: 7500 strzałów
    • zapas amunicji: 6000 strzałów na lufę
    • szybkostrzelność: 30 strzałów na minutę
  • 10 armat przeciwlotniczych 20 mm (MK ???) L/65
  • 8 wyrzutni torped 533 mm w dwóch poczwórnych zespołach na pokładzie
  • 2 wodnosamoloty (1 katapulta)

Opancerzenie

  • pokład: do 41 mm
  • ściany przedziałów wodoszczelnych (dziób & rufa): 80-100 mm
  • nadbudówki: do 99 mm
  • mostek:
    • pokład: 50 mm
    • boki: 150 mm
  • wieże artyleryjskie, kaliber 280 mm
    • ściany czołowe: 140 mm
    • pokrycie górne: 90–105 mm
    • ściany tylne: 170 mm
    • boki: 75–85 mm

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy krążownika Admiral Graf Spee
Okres Stopień Dowódca
styczeń 1936 – październik 1937 komandor KzS Konrad Patzig
październik 1937 – październik 1938 komandor KzS Walter Warzecha
październik 1938 – 17 grudnia 1939 komandor KzS Hans Langsdorff

Statki zatopione przez krążownik Admiral Graf Spee[edytuj | edytuj kod]

  • SS "Clement"
  • SS "Hewton Beach"
  • "Ashelea"
  • "Huntsman"
  • SS "Trevanion"
  • "Africa Shell"
  • "Dornic Star"
  • "Tairoa"
  • "Streonshalh"

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Alexander Lüdeke Weapons of World War II, Parragon 2011, s.282, ISBN 978-1-4454-2435-4
  2. 2,0 2,1 „Morze, Statki i Okręty”. 10 (94), s. 48, październik 2009 XIV. Tomasz Grotnik – redaktor naczelny. ISSN 1426-529. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]