Goryczka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rośliny zielnej. Zobacz też: gencjana – środek dezynfekujący.
Goryczka
Goryczka wiosenna
Goryczka wiosenna
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd goryczkowce
Rodzina goryczkowate
Rodzaj goryczka
Nazwa systematyczna
Gentiana L.
Sp. Pl. 227. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Goryczka dynarska
Goryczka przezroczysta
Goryczka kropkowana
Goryczka wiosenna

Goryczka (Gentiana L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny goryczkowatych. Rodzaj ten obejmuje ok. 400 gatunków występujących na całym świecie, częściej w górach[2]. Łacińska nazwa Gentiana (podobnie jak zwyczajowa nazwa polska gencjana) pochodzi od imienia króla Ilirii z II w. p.n.e. Gentiusa któremu przypisywano jej odkrycie. Gatunkiem typowym jest Gentiana lutea L.[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Przeważnie byliny kłączowe, rzadziej rośliny roczne lub dwuletnie[2].

Liście
Naprzeciwległe, całobrzegie, siedzące.
Kwiaty
Duże, promieniste, 3-, 4- lub pięciokrotne o koronie zrosłopłatkowej, rurkowatej, dzwonkowatej lub lejkowatej, różnie zabarwionej. Znamiona słupka 2-łatkowe lub 2-wrębne. Cechą charakterystyczną, różniącą je od podobnego rodzaju goryczuszka jest występowanie w koronie wyrostków między łatkami i brak rzęsków w gardzieli korony.
Owoc
Wielonasienna torebka.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[4]

Calathiana Delarbre, Chondrophylla A. NelsonCiminalis Adans., Ericala Gray, orth. var., Eurythalia D. Don, orth. var., Favargera Á. Löve & D. Löve Holubogentia Á. Löve & D. Löve, Kuepferella M. Laínz, Mehraea Á. Löve & D. Löve, Pneumonanthe Gled., Qaisera Omer, Tretorhiza Adans., Ulostoma G. Don

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny goryczkowatych (Gentianaceae), która jest jednym z kladów w obrębie rzędu goryczkowców (Gentianales) z grupy astrowych spośród roślin okrytonasiennych[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Gentiananae Thorne ex Reveal, rząd goryczkowce (Gentianales Lindl.), podrząd Gentianinae Bessey in C.K. Adams, rodzina goryczkowate (Gentianaceae Juss.), podrodzina Gentianoideae Kostel., plemię Gentianeae Dumort., podplemię Gentianinae G. Don, rodzaj goryczka (Gentiana L.)[5].

Information icon.svg Zobacz też: Goryczuszka.
Gatunki flory Polski[6]
Gatunki uprawiane[7]
Inne gatunki (wybór)

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Polsce wszystkie gatunki goryczki występujące dziko objęte są ścisłą ochroną.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Wiele gatunków gatunki jest uprawianych jako rośliny ozdobne. Niektóre gatunki mają własności lecznicze. Za odkrywcę leczniczych właściwości wyciągu z goryczki górskiej uznaje się Gentiosa, króla Ilirii[8].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-11-30].
  2. 2,0 2,1 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  3. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-03].
  4. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
  5. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Gentiana (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-03].
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. Ludmiła (red.) Karpowiczowa: Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
  8. Praca zbiorowa: Oxford - Wielka Historia Świata. Cywilizacje Europy. Indoeuropejczycy - Celtowie. T. 12. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 171. ISBN 83-7425-367-3.