Goryczka
| Goryczka | |
|---|---|
 Goryczka wiosenna
|
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | astrowe |
| Rząd | goryczkowce |
| Rodzina | goryczkowate |
| Rodzaj | goryczka |
| Nazwa systematyczna | |
| Gentiana L. Sp. Pl. 227. 1753 |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Goryczka (Gentiana L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny goryczkowatych. Rodzaj ten obejmuje ok. 400 gatunków występujących na całym świecie, częściej w górach[2]. Łacińska nazwa Gentiana (podobnie jak zwyczajowa nazwa polska gencjana) pochodzi od imienia króla Ilirii z II w. p.n.e. Gentiusa któremu przypisywano jej odkrycie. Gatunkiem typowym jest Gentiana lutea L.[3].
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
Przeważnie byliny kłączowe, rzadziej rośliny roczne lub dwuletnie[2].
- Liście
- Naprzeciwległe, całobrzegie, siedzące.
- Kwiaty
- Duże, promieniste, 3-, 4- lub pięciokrotne o koronie zrosłopłatkowej, rurkowatej, dzwonkowatej lub lejkowatej, różnie zabarwionej. Znamiona słupka 2-łatkowe lub 2-wrębne. Cechą charakterystyczną, różniącą je od podobnego rodzaju goryczuszka jest występowanie w koronie wyrostków między łatkami i brak rzęsków w gardzieli korony.
- Owoc
- Wielonasienna torebka.
Systematyka [edytuj]
Calathiana Delarbre, Chondrophylla A. NelsonCiminalis Adans., Ericala Gray, orth. var., Eurythalia D. Don, orth. var., Favargera Á. Löve & D. Löve Holubogentia Á. Löve & D. Löve, Kuepferella M. Laínz, Mehraea Á. Löve & D. Löve, Pneumonanthe Gled., Qaisera Omer, Tretorhiza Adans., Ulostoma G. Don
- Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)
Należy do rodziny goryczkowatych (Gentianaceae), która jest jednym z kladów w obrębie rzędu goryczkowców (Gentianales) z grupy astrowych spośród roślin okrytonasiennych[1].
- Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Gentiananae Thorne ex Reveal, rząd goryczkowce (Gentianales Lindl.), podrząd Gentianinae Bessey in C.K. Adams, rodzina goryczkowate (Gentianaceae Juss.), podrodzina Gentianoideae Kostel., plemię Gentianeae Dumort., podplemię Gentianinae G. Don, rodzaj goryczka (Gentiana L.)[5].
- Gatunki flory Polski[6]
- goryczka kropkowana (Gentiana punctata L.)
- goryczka krótkołodygowa, g. Klusjusa (Gentiana clusii J. O. E. Perrier & Song.)
- goryczka krzyżowa (Gentiana cruciata L.)
- goryczka przezroczysta (Gentiana frigida Haenke)
- goryczka wąskolistna (Gentiana pneumonanthe L.)
- goryczka wiosenna (Gentiana verna L.)
- goryczka trojeściowa, g. trojeściowata (Gentiana asclepiadea L.)
- goryczka śniegowa (Gentiana nivalis L.)
- Gatunki uprawiane[7]
- goryczka biała (Gentiana alba Muhl.)
- goryczka bródkowa (Gentiana barbata Froel.)
- goryczka czerwonolistna (Gentiana phlogifolia Schott et Kotschy)
- goryczka daurska (Gentiana dahurica Fisch.)
- goryczka dynarska (Gentiana dinarica G.Beck)
- goryczka jednokwiatowa (Gentiana porphyrio J.F.Gmel. syn. G. angustifolia Michx.)
- goryczka kędzierzawa (Gentiana crispata Vis.)
- goryczka lagodechijska (Gentiana lagodechiana Grossh.)
- goryczka Meebolda (Gentiana meeboldii Brig.)
- goryczka Newberryego (Gentiana newberryi A.Gray)
- goryczka odporna (Gentiana gelida Bieb.)
- goryczka Oliviera (Gentiana olivieri Griseb.)
- goryczka Parryego (Gentiana parryi Engelm.)
- goryczka siedmiodzielna (Gentiana septemfida Pall.)
- goryczka tiańszańska (Gentiana tianschanica Rupr.)
- goryczka trójkwiatowa (Gentiana triflora Pall.)
- goryczka tybetańska (Gentiana tibetica King)
- goryczka wciętokielichowa (Gentiana schistocalyx K.Koch)
- goryczka wielkolistna (Gentiana macrophylla Pall.)
- Inne gatunki (wybór)
- goryczka Kocha (Gentiana kochiana Perr. Et Song. syn. G. excisa Koch non Presl)
- goryczka okrągłolistna (Gentiana lorbicularis Schur)
- goryczka pannońska (Gentiana pannonica)
- goryczka pirenejska (Gentiana pyrenaica L.)
- goryczka żółta (Gentiana lutea L.)
- Gentiana gracilipes
- Gentiana paradoxa
- Gentiana saxosa
Ochrona [edytuj]
W Polsce wszystkie gatunki goryczki występujące dziko objęte są ścisłą ochroną.
Zastosowanie [edytuj]
Wiele gatunków gatunki jest uprawianych jako rośliny ozdobne. Niektóre gatunki mają własności lecznicze. Za odkrywcę leczniczych właściwości wyciągu z goryczki górskiej uznaje się Gentiosa, króla Ilirii[8].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-11-30].
- ↑ 2,0 2,1 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-03].
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Gentiana (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-03].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Ludmiła (red.) Karpowiczowa: Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
- ↑ Praca zbiorowa: Oxford - Wielka Historia Świata. Cywilizacje Europy. Indoeuropejczycy - Celtowie. T. 12. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 171. ISBN 83-7425-367-3.
