HMS Jackal

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jackal (F22/G22)
Jackal (F22/G22)
Historia
Stocznia John Brown & Company w Clydebank Szkocja
Położenie stępki 24 września 1937
Wodowanie 25 października 1938
 Royal Navy
Wejście do służby 13 kwietnia 1939[1]
Los okrętu zatopiony 12 maja 1942 na Morzu Śródziemnym
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 1760 t
pełna: 2330 t
Długość 108,6 m
Szerokość 10,8 m
Zanurzenie 3,9 m
Napęd
2 turbiny parowe o mocy łącznej 40 000 KM,
2 kotły parowe, 2 śruby
Prędkość 36 w
Zasięg 5500 mil morskich przy 15 w
Uzbrojenie
6 dział 120 mm (3xII),
4 działka 40 mm plot (1xIV),
8 wkm 12,7 mm plot (2xIV),
10 wt 533 mm (2xV), bg, 2 mbg
(stan na 1939 – szczegóły poniżej)
Załoga 218

HMS Jackal – brytyjski niszczyciel z okresu II wojny światowej, należący do typu J (J/K/N), w służbie Royal Navy w latach 1939-1942. Nosił znak taktyczny F22, od maja 1940 – G22[2]. Służył głównie na Morzu Śródziemnym, gdzie został zatopiony 12 maja 1942. Był to siódmy okręt brytyjski o tej nazwie.

Podczas wojny okręt został uhonorowany 6 wyróżnieniami bojowymi (battle honour): za Atlantyk 1939-41, Norwegię 1940, kanał La Manche 1940, Kretę 1941, Morze Śródziemne 1941 i Libię 1940-41[2].

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Niszczyciele typu J/K/N.

Okręt zamówiono 25 marca 1937, w ramach programu z 1936 roku. Stępkę pod budowę położono 24 września 1937 w stoczni John Brown & Company w Clydebank w Szkocji, kadłub wodowano 25 października 1938. Budowę ukończono 31 marca 1939 – był to pierwszy ukończony okręt tego typu[2]. Okręt wszedł do służby w Royal Navy 13 kwietnia 1939[1], pod nazwą "Jackal" (pol. szakal). W tej samej stoczni budowano też równocześnie niszczyciel HMS "Javelin" tego typu, a następnie HMAS "Nizam" i "Nerissa" (późniejszy polski "Piorun") identycznego typu N. Koszt budowy, bez uzbrojenia i wyposażenia łączności wynosił £391.370.

Służba[edytuj | edytuj kod]

Morze Północne 1939-1941[edytuj | edytuj kod]

"Jackal" wszedł do służby początkowo w skład 4. Flotylli Niszczycieli Home Fleet (Floty Metropolii). Tuż przed wybuchem II wojny światowej wszedł w skład 14. Dywizjonu 7. Flotylli Niszczycieli Home Fleet, bazującej po wybuchu wojny w ujściu rzeki Humber, jako część sił Humber Force Dowództwa Rosyth. Przez pierwsze miesiące wojny niszczyciele flotylli patrolowały na Morzu Północnym i eskortowały tam konwoje przybrzeżne. Od 8 września do 8 października 1939 "Jackal" był przejściowo przydzielony do Dowództwa Zachodnich Podejść, eskortując konwoje na wschodnim Atlantyku (m.in. z HMS "Janus" i ORP "Grom"), następnie znowu służył w Humber Force. Podczas pierwszych miesięcy wojny kilkukrotnie atakował bezskutecznie okręty podwodne. 8 października 1939 wziął udział w wypadzie krążowników brytyjskich na Skagerrak[3]. 7 grudnia 1939 osłaniał holowanie uszkodzonego torpedą niszczyciela HMS "Jersey". 27 lutego 1940 zatopił w kolizji szwedzki parowiec "Storfos" (545 BRT) z jego winy, odnosząc samemu uszkodzenia dziobu[4].

"Jackal" powrócił do linii po remoncie w Blyth 18 kwietnia 1940, po czym w kwietniu i maju wziął udział w kampanii w Norwegii, głównie eskortując konwoje wraz z niszczycielem "Javelin". 11 maja osłaniał wraz z "Javelinem" ewakuację statkiem odciętych brytyjskich żołnierzy z Mosjøen do Bodø, ponadto sam wziął na pokład 100 żołnierzy i tego dnia też ostrzeliwał niemieckie dowództwo w Sund[5]. 19 maja napotkał porzucony przez załogę holenderski holownik "Hector", który doprowadzono do Wielkiej Brytanii. Został następnie przydzielony do 5. Flotylli Niszczycieli komandora Louisa Mountbattena, w składzie Dowództwa Nore (Nore Command), a od października Dowództwa Zachodnich Podejść. Zajmował się wciąż głównie eskortą konwojów.

29 listopada 1940 wziął udział wraz z HMS "Javelin", "Kashmir", "Jersey" i "Jupiter" w potyczce z niemieckimi niszczycielami "Karl Galster", "Hans Lody" i "Richard Beitzen", prowadzącymi rajd pod brytyjskie wybrzeże, podczas której uszkodzony został niszczyciel "Javelin"[6]. Następnie, do 7 stycznia 1941 "Jackal" znajdował się w remoncie.

Morze Śródziemne 1941-1942[edytuj | edytuj kod]

W kwietniu 1941 "Jackal" został przeniesiony z 5. Flotyllą do Floty Śródziemnomorskiej i 28 kwietnia dotarł na Maltę, gdzie został włączony do Zespołu K (Force K) dowodzonego przez Louisa Mountbattena i działającego przeciwko żegludze pomiędzy Włochami a Afryką (w jego skład wchodziły wówczas niszczyciele HMS "Kelly", "Kelvin", "Kipling", "Kashmir", "Jackal", "Jersey" i krążownik "Gloucester"). 10 maja 1941 wraz z "Kelly", "Kipling", "Kashmir" i "Kelvin" bombardował Benghazi, po czym okręty były atakowane nieskutecznie przez samoloty niemieckie. W II połowie maja 1941 "Jackal" uczestniczył w bitwie o Kretę i ewakuacji tej wyspy, w składzie zespołu A-1. Przebazował następnie do Aleksandrii, skąd m.in. osłaniał główne siły floty.

W czerwcu 1941 "Jackal" brał udział w kampanii syryjskiej przeciw kolonialnym rządom Francji Vichy i 9 czerwca 1941 wraz z niszczycielami "Hotspur" i "Isis" wziął udział w potyczce z francuskimi wielkimi niszczycielami "Valmy" i "Guepard", które uprzednio uszkodziły HMS "Janus". Został podczas niej lekko uszkodzony pociskiem 138 mm. 15 czerwca został u wybrzeża Syrii lekko uszkodzony bombą lotniczą, która przebiła pokład i wybuchła w wodzie. 4-6 lipca ostrzeliwał francuskie pozycje w Syrii. Wchodził wówczas w skład 7. Flotylli Niszczycieli[7].

Od sierpnia do listopada "Jackal" działał głównie pod Tobrukiem i brał udział w innych operacjach Floty Śródziemnomorskiej. Na początku sierpnia 1941 dowoził posiłki na Cypr (operacja Guillotine). W nocy 18/19 sierpnia odbył rejs zaopatrzeniowy do oblężonego Tobruku, a nocami 21/22, 25/26 i 28/29 sierpnia 1941 brał udział w transportowaniu tam polskiej Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich (operacja Treacle – seria 3., 6. i 9.)[8]. 26 września 1941 dowoził do Tobruku żołnierzy brytyjskich w ramach operacji Supercharge, a 17/18 października w ramach operacji Cultivate. Na początku listopada dowoził posiłki na Cypr (operacja Glencoe). W nocy 13/14 listopada dowoził zaopatrzenie do Tobruku (początek operacji Approach – niszczyciel "Kipling" dowiózł wówczas tam gen. Sikorskiego) i ponownie 16/17 listopada. 18 listopada z "Kiplingiem" i krążownikami "Naiad" i "Euryalus" ostrzeliwał umocnienia w Halfaya koło Tobruku. 25 listopada 1941 ratował rozbitków z zatopionego pancernika HMS "Barham"[9].

W nocy na 1 grudnia 1941, podczas bezskutecznej próby przechwycenia włoskich niszczycieli pod Derną (z niszczycielami "Jervis", "Jaguar" i "Kipling"), "Jackal" został uszkodzony włoską torpedą lotniczą w okolicy Derny (bez ofiar). Do kwietnia 1942 był remontowany w Aleksandrii[10].

11 maja 1942, podczas bezskutecznej próby przechwycenia konwoju do Benghazi (z niszczycielami "Jervis", "Kipling" i "Lively"), "Jackal" został ciężko uszkodzony przez niemieckie bombowce Junkers Ju 88 80 mil morskich na północny zachód od Mersa Matruh (9 ofiar), po czym rano 12 maja 1942 został opuszczony przez załogę i dobity przez niszczyciel HMS "Jervis" na pozycji 32°20′N 26°30′E/32,333333 26,500000 (zatopiono wówczas także "Kipling" i "Lively")[11].

Dowódcy:

  • 1939-26 sierpnia 1940: Cdr (komandor porucznik) T. Napier
  • 27 sierpnia 1940-1941: Cdr (komandor porucznik) C. Firth
  • 1941-11 maja 1942: Lt Cdr (komandor podporucznik) R. Jonas

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

Opis okrętu i szczegółowe dane – zobacz Niszczyciele typu J/K/N

Uzbrojenie i wyposażenie:

Uwaga – dane dotyczące uzbrojenia i wyposażenia odnoszą się ogólnie do okrętów typu J, daty zmian w przypadku konkretnego okrętu są orientacyjne.

  • 6 dział 120 mm QF Mk XII na podwójnych podstawach CP Mk XIX, osłoniętych maskami (3xII)
    • długość lufy: L/45 (45 kalibrów), donośność maksymalna 15 520 m, kąt podniesienia +40°, masa pocisku 22,7 kg
  • 1 działo plot 102 mm QF Mk V na podstawie HA Mk III (od lat 1940/41 zamiast aparatu torpedowego)
    • długość lufy: L/45, kąt podniesienia +80°, masa pocisku 14,06 kg
  • 4 automatyczne armaty przeciwlotnicze 40 mm Vickers Mk VIII ("pom-pom") poczwórnie sprzężone na podstawie Mk VII (1xIV)
  • 2-6 automatycznych działek plot 20 mm Oerlikon 20 mm (od 1941, ilość stopniowo wzrastała, 2xI do 6xI)
  • 8 wkm plot 12,7 mm Vickers Mk III (2xIV) (do 1941)
  • 10 wyrzutni torpedowych 533 mm w dwóch aparatach torpedowych PR Mk II (2xV), 10 torped Mk IX (od 1940/41 – 5 wyrzutni)
  • 1 zrzutnia na 6 bomb i 2 miotacze bomb głębinowych (20 bomb głębinowych)

Wyposażenie

  • hydrolokator Asdic
  • system kierowania ogniem artylerii: dalocelownik (DCT) i główny dalmierz (na nadbudówce dziobowej)
  • radar dozoru ogólnego Typ 286 (od 1941, na głównym maszcie)
  • radar kierowania ogniem plot Typ 285 (od 1941, na stanowisku dalmierza)

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]