ORP Piorun (1940)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
ORP Piorun
Załoga ORP „Piorun” po powrocie do Plymouth
Załoga ORP „Piorun” po powrocie do Plymouth
Historia
Stocznia stocznia Johna Browna, Clydebank, Wielka Brytania
Położenie stępki 26 lipca 1939
Wodowanie 7 maja 1940 jako HMS „Nerissa”
 Marynarka Wojenna (2RP)
Nazwa ORP „Piorun”
Wejście do służby 5 listopada 1940
Wycofanie ze służby 28 września 1946
 Royal Navy
Nazwa HMS „Noble”
Los okrętu złomowany 2 grudnia 1955
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa – 1773 t
pełna – 2384 t
Długość 108,69 m
Szerokość 10,95 m
Zanurzenie 3,5 m
Materiał kadłuba stal
Napęd
2 turbiny parowe Parsonsa o mocy 40 000 KM
2 kotły parowe Admiralicji,
2 śruby
Prędkość 36 węzłów
Zasięg 5700 Mm przy 15 węzłach,
3200 Mm /20 w.
Uzbrojenie
6 dział 120 mm Mk XII (3xII),

1 działo 102 mm QF Mk V,
4 działka 40 mm plot (1xIV),
wkm plot Vickers 12,7 mm (2xIV),
2 miotacze bomb głębinowych,
1 zrzutnia bomb głębinowych
– stan na 1940

Wyrzutnie torpedowe 5 wyrzutni (1xV) 533 mm
Załoga 183 (200) marynarzy i oficerów
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

ORP Piorunniszczyciel brytyjski typu N przekazany polskiej Marynarce Wojennej 10 października 1940 w zamian za utracony pod Narwikiem niszczyciel ORP „Grom”. W trakcie działań wojennych w ramach bitwy o Atlantyk uczestniczył w eskortowaniu 81 konwojów. Brał udział w operacjach „Halberd”, „Husky”, „Tungsten”, „Neptune” oraz „Deadlight”. Sławę zyskał w trakcie pościgu za pancernikiem „Bismarck” – odnalazł niemiecki pancernik w nocy z 26 na 27 maja po tym, jak siły Royal Navy i RAF utraciły z nim kontakt, przez ponad godzinę utrzymywał z nim kontakt bojowy i naprowadził nań pozostałe okręty alianckie. Uczestniczył w zwycięskich bitwach pod Ushant i pod Jersey. Po wojnie zwrócony w 1946 roku Royal Navy, w której służył pod nazwą HMS „Noble” do 1955 roku.

Budowa okrętu[edytuj | edytuj kod]

Geneza niszczycieli klasy N[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Niszczyciele typu J/K/N.

Budowę niszczycieli brytyjskiej serii N, do której należał ORP „Piorun”, rozpoczęto na zamówienie Admiralicji brytyjskiej w przededniu rozpoczęcia II wojny światowej. Stanowiła ona kontynuację udanej serii dużych niszczycieli typu J/K. Decyzja Admiralicji o kontynuacji budowy tego typu niszczycieli wynikała z potrzeb chwili: wobec wzrostu prawdopodobieństwa wybuchu konfliktu zbrojnego za konieczne uznano zwiększenie stanu floty niszczycieli Royal Navy, a opóźnienia w budowie najnowszej serii dużych niszczycieli typu L/M, związane z brakiem wież artylerii głównej dla tych okrętów, oraz wysokie koszty ich budowy, wymusiły powrót do mniej wymagającego i sprawdzonego już w praktyce projektu typu J/K[1][2]. Stępkę pod drugi niszczyciel serii N, nazwany HMS „Nerissa”, położono 29 lipca 1939 roku w stoczni Johna Browna (John Brown Shipbuilding & Engineering Company Ltd.) w Clydebank, kadłub wodowano 7 maja 1940 roku[3][4].

Przekazanie okrętu PMW[edytuj | edytuj kod]

W czasie kiedy trwały prace nad budową HMS „Nerissa”, PMW doznała dotkliwej straty – 4 maja w Rombakkenfjordzie zatopiony został ORP „Grom”[5]. Kilka dni po tym wydarzeniu szef sztabu Kierownictwa PMW otrzymał pismo z Admiralicji brytyjskiej, z wyrazami współczucia z powodu tej straty oraz z deklaracją przekazania do dyspozycji rządu RP jednego z nowo budowanych w stoczniach brytyjskich niszczycieli[6]. Okrętem, który zdecydowano przekazać PMW był właśnie HMS „Nerissa”. Na przełomie sierpnia i września okręt został obsadzony przez załogę liczącą początkowo ok. 90 osób, spośród których większość stanowili ocaleni członkowie załogi „Groma”, do których dołączyli ochotnicy-żołnierze polscy przybywający z Francji. Dowództwo nad nimi objął komandor porucznik Eugeniusz Pławski[7]. Na okręcie trwały prace wykończeniowe i dokonywano poprawek – zmieniano (tłumaczono na język polski) tabliczki znamionowe, wprowadzano polskie standardy oznaczeń instalacji wewnętrznych (zmiany kolorystyki kabli, przewodów wodnych, przewodów pary itd.)[6]. W połowie października ukończono kompletowanie załogi[a]. Okręt po uzupełnieniu zapasów przepłynął na redę Greenock. 4 listopada 1940 roku nastąpiło tam podpisanie protokołu odbiorczego okrętu, stocznię reprezentował vice-dyrektor, PMW – kmdr por. Pławski, i podniesienie polskiej bandery[b][4][8]. Obiór okrętu tak wspominał kmdr Pławski:

Odbiór „Pioruna” odbył się bez przedstawicieli KMW [...]. Podpisałem [protokół odbiorczy], wypiliśmy po szklance sherry, wicedyrektor stoczni uścisnął mi rękę i z uśmiechem rzekł: She is yours. Good luck to you! [Okręt jest wasz. Powodzenia!] Na tym ceremonia się zakończyła. Na ORP „Piorun” została podniesiona bandera polska. W Polsce lub we Francji spędzilibyśmy więcej czasu przy odbiorze samochodu ciężarowego, aniżeli przy odbiorze okrętu w Anglii. A praktyka wykazała, że „gentlemens agreement” miał daleko większą wartość aniżeli skomplikowane umowy polsko-francuskie na „Wichry” czy „Wilki” [niszczyciele i okręty podwodne zamawiane we Francji w okresie międzywojennym].

— kmdr E. Pławski, 2003[9]

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Brytyjska nazwa okrętu (HMS „Nerissa”) honorowała indyjską księżniczkę[10]. Polska nazwa (ORP „Piorun”) wpisywała się w tradycję nadawania dużym niszczycielom nazw związanych ze zjawiskami atmosferycznymi[11][12], stanowiła też nawiązanie do nazwy utraconego ORP „Grom” i była ukłonem w stronę Brytyjczyków, od których okręt wydzierżawiono – zarówno „piorun”, jak i „grom” tłumaczy się na angielski jako thunderbolt[10][13].

Okręt otrzymał taktyczny znak burtowy G 65, malowany na obu burtach na wysokości głównego stanowiska dowodzenia oraz na pawęży rufowej. Na tablicy na głównym stanowisku dowodzenia i na pawęży rufowej namalowany był herb Polski[10].

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Okręt miał konstrukcję typową dla niszczycieli typu N. Przy długości 108,65 m (między pionami: 103,33 m), szerokości 10,85 m i zanurzeniu 3,5 m (maksymalnym 3,95 m) wypierał 1777 ton (przy pełnym obciążeniu – 2384 tony)[c][14].

Okręt cechował się niską sylwetką z pojedynczym kominem (narzuciło to liniowy układ siłowni, z jedną maszynownią i kotłowniami umieszczonymi w sąsiedztwie, co zwiększało prawdopodobieństwo unieruchomienie okrętu w przypadku trafienia). Konstrukcja kadłuba oparta była o podłużny układ wiązań (w miejsce klasycznego poprzecznego), co zapewniało większą jego wytrzymałość i zmniejszało ryzyko przełamania okrętu na fali[15][16]. Kształt dziobnicy cechował się wprawdzie wychyleniem mniejszym niż w niszczycielach typu Tribal, lecz mimo to zapewniał lepsze własności morskie – w przeciwieństwie do Tribali stanowisko działa A nie było tak często zalewane podczas złej pogody[16]. Okręt posiadał dwie kotwice na dziobie. Nadbudówka dziobowa była relatywnie niska, z zakrytą sterówką i odkrytym mostkiem nad nią, z klinowo zwężającą się przednią ścianą, ściętą u góry. Na dachu nadbudówki była umieszczona wieża standardowego punktu kierowania ogniem artylerii DCT i za nią stanowisko dalmierza głównego. Mostek niszczycieli tego typu uznawano za najlepiej rozplanowany w porównaniu do pozostałych niszczycieli Royal Navy[16]. Dwa stanowiska dział artylerii głównej na dziobie umieszczono w superpozycji, na rufie pojedyncze stanowisko na nadbudówce rufowej. Tuż za nadbudówką znajdował się trójnożny maszt główny, a za nim komin. Na wysokości nadbudówki, przed masztem głównym, znajdował się też uskok pokładu dziobowego. Za kominem na podwyższeniu znajdowało się stanowisko 40 mm „pom-poma”, za nim z kolei stanowisko wyrzutni torpedowej, umieszczone w osi symetrii okrętu. Dalej w kierunku rufy znajdowała się nadbudówka z zapasowym stanowiskiem dowodzenia, na którym umieszczono platformę z reflektorem. Między nią a nadbudówką rufową znajdowało się stanowisko armaty uniwersalnej 102 mm oraz miotacze bomb głębinowych. Na rufie znajdowały się zrzutnia bomb głębinowych, wyposażenie trału oraz pojemniki z urządzeniami do wytwarzania zasłony dymnej[17][4][18].

W części dziobowej kadłuba znajdowały się pomieszczenia marynarzy i podoficerów, pod nimi ulokowane były magazyny i zbiorniki paliwa. Śródokręcie zajmowały kotłownie, maszynownia i przekładnia. W części rufowej znajdowały się pomieszczenia oficerskie, pod nimi magazyny i zbiorniki paliwa, za nimi ulokowane było pomieszczenie maszynki sterowej[19].

Napęd stanowiły 2 turbiny parowe Parsonsa, do których parę produkowały 2 kotły typu Admiralicji, o systemie trójwalczakowym. Całkowita moc maszyn wynosiła 40 000 KM i zapewniała uzyskiwanie prędkości maksymalnej 36 węzłów[15][10]. Okręt posiadał dwie śruby. W zbiorniki paliwa zatankować można było zapas 484 ton (491 ton) paliwa, co zapewniało zasięg pływania 5500 mil morskich przy prędkości 15 węzłów (3700 Mm przy 20 węzłach). Załogę etatową stanowiło 183 oficerów i marynarzy[10][20].

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Obsługa armaty uniwersalnej 102 mm QF Mk V na śródokręciu „Pioruna” podczas ćwiczeń strzeleckich.

Uzbrojenie okrętu w chwili przekazania PMW stanowiło[21][14]:

  • 6 dział 120 mm QF Mk XII na podstawie CP Mk XIX (3xII) na stanowiskach A i B (z kątem ostrzału 320° w poziomie i 40° w pionie) oraz X (z kątem ostrzału 340° w poziomie i od –10° do +40° w pionie). Długość luf armat wynosiła L/45 (45 kalibrów), donośność maksymalna 15 500 m, szybkostrzelność 10-12 strzałów na minutę. Amunicja rozdzielnego ładowania, masa pocisku 22,68 kg, zapas amunicji: 250 pocisków na działo + 50 pocisków oświetlających na okręt. Wieże miały napęd elektryczny (przy każdej znajdował się silnik o mocy 70 KM), kąt podniesienia armat regulowały siłowniki hydrauliczne (TURBO), zapewniające prędkość kątową w pionie i poziomie 10° na sekundę. Masa wieży wynosiła 25 500 kg[22].
  • 1 działo 102 mm QF Mk V na podstawie HA Mk III przed nadbudówką rufową. Długość lufy: L/45, kąt podniesienia +80°, masa pocisku 14,06 kg, donośność w pionie do ok. 9450 m, szybkostrzelność 10-15 strzałów na minutę. Amunicja scalona, zapas: około 150 sztuk[23].
  • 4 działka 40 mm QF HA Mk VIII (1xIV) (pom-pom) na podstawie Mk VII.
  • 8 wkm 12,7 mm Mk III (2xIV) na pomostach przy głównym stanowisku dowodzenia (GSD)
  • 5-rurowa wyrzutnia torpedowa 533 mm typu PR Mk II (1xV), torpedy Mk IX
  • 2 miotacze Thornycrofta i 1 zrzutnia bomb głębinowych

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Okręt wyposażony był w ASDIC typu AS 30 DCs[24]. Dane do prowadzenia ognia artyleryjskiego wypracowywało stanowisko kierowania ogniem z dalocelownikiem DCT Mk II i dalmierzem Mk IV – TRM o bazie 3,7 m w wieżyczce na nadbudówce głównej[25][24]. Okręt wyposażony był w radar typ 286M (z anteną na maszcie głównym)[25][14].

Wyposażenie ratunkowe stanowiły dwa barkasy, łódź wiosłowa, motorówka oraz tratwy ratunkowe. W trakcie służby jeden z barkasów usunięto, zwiększono natomiast liczbę tratew ratunkowych[26][27].

Okręt posiadał parawan przeciwminowy typu TSDS (Two Speed Destroyer Sweep)[24].

Malowanie[edytuj | edytuj kod]

Schemat kamuflażu okrętu ulegał w trakcie służby wielokrotnym zmianom. Początkowo były to różne wersje kamuflażu okrętów „Western Approaches”. W trakcie kampanii na Morzu Śródziemnym w 1943 roku okręt nosił kamuflaż Admiralty Disruptive (Modified Light) for JKN, który w pierwszej połowie 1944 roku zastąpiony został przez trójkolorową wersję Admiralty Light Disruptive for JKN. W drugiej połowie 1944 roku okręt występował w kamuflażu Special Home Fleet Destroyer Design. Po zakończeniu działań wojennych okręt malowany był zgodnie z Admiralty Standard Scheme[28].

Modernizacje[edytuj | edytuj kod]

W trakcie wyposażania okrętu i podczas działań wojennych dokonywano zmian w wyposażeniu okrętu. W listopadzie 1940 w miejsce wkm-ów przy GSD zamontowano 2 pojedyncze działka Oerlikon 20 mm, kolejne dwa takie działka ustawiono też na pomostach przy zapasowym stanowisku dowodzenia na śródokręciu (przy platformie reflektora). W 1944 roku w miejsce działek Oerlikona przy GSD zamontowano podwójne działka 20 mm Oerlikon Mk V (2xII – wieżyczki z osłonami i napędem hydraulicznym) oraz dodano dwa pojedyncze 20 mm Oerlikony na rufie[24]. W 1941 roku na wieży dalmierza zamontowany został radar typu 285. W 1941 radar na maszcie zastąpiono radarem typ 291, w 1944 dodano radary 271[d] i 251 na nadbudówce reflektora głównego oraz radionamierniki HF/DF[24][14].

Przebieg służby[edytuj | edytuj kod]

ORP „Piorun” organizacyjnie należał do polskiego Dywizjonu Niszczycieli (wcielony 20 grudnia 1940 roku rozkazem szefa KMW, wiceadmirała J. Świrskiego)[29], jednak przydzielany był zgodnie z potrzebami operacyjnymi Admiralicji brytyjskiej.

Na Atlantyku, 1940-1942[edytuj | edytuj kod]

Gen. Władysław Sikorski podczas wizyty na „Piorunie” w 1941 roku wręcza odznaczenia marynarzom.

Pierwszym przydziałem była służba eskortowa w „Western Approaches” (rejon odpowiedzialności obejmujący zachodnie podejścia do Wysp Brytyjskich), w 10. grupie eskortowej pod dowództwem kmdr. D.K. Baina (Destroyer Captain), stacjonującej w Greenock[30]. Okręt bazował w Scapa Flow, Greenock i Gourock. Podczas postoju w Gourock 26 grudnia 1940 roku ORP „Piorun” (i stojąca w burtę ORP „Błyskawica”) były wizytowane przez Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych – gen. Władysława Sikorskiego[31]. Okręt wraz z innymi niszczycielami 7. flotylli niszczycieli komandora S.H.T. Arlissa[e] uczestniczył w eskortowaniu konwojów. 11 stycznia w Scapa Flow z powodu zatankowania zanieczyszczonej wodą morską ropy okręt stracił zdolność manewrową, doznał uszkodzeń i stracił kotwicę podczas desperackiej akcji mającej uchronić okręt przed wyrzuceniem na skały. Remont trwał kilka dni. 25 stycznia 1941 roku okręt wyszedł z portu jako eskorta głównych siły Home Fleet podczas nieudanej akcji mającej na celu przechwycenie niemieckich okrętów liniowych „Scharnhorst” i „Gneisenau”. 28 stycznia na Atlantyku wskutek uderzeń dużych fal doszło do niewielkich pęknięć pokładu i innych uszkodzeń. Naprawa uszkodzeń z udziałem warsztatowca HMS „Maidstone”[f] trwała do 5 lutego. Od 8 lutego okręt był ponownie w służbie konwojowej i na patrolach przeciwko okrętom podwodnym. 23 stycznia 1941 roku okręt powrócił do Greenock, skąd wyruszył do Glasgow na remont. W nocy 13/14 lutego podczas bombardowania miasta i stoczni przez niemieckie samoloty dwie bomby zapalające trafiły „Pioruna”, jednak dzięki sprawnej akcji ratowniczej usunięto je zanim wybuchły. Załoga „Pioruna” uczestniczyła w gaszeniu pożarów na sąsiadujących okrętach (m.in. na budowanym pancerniku HMS „Duke of York” oraz eskortowcu typu Hunt) oraz ogniem artyleryjskim niszczyła zrzucane na spadochronach miny[32]. Za swą postawę załoga otrzymała pochwałę od szefa KMW[33]. Od 24 marca okręt był ponownie w służbie konwojowej. Od 5 do 12 kwietnia eskortował konwój, w którym znajdował się pancernik HMS „Resolution”, na pokładzie którego w podróż do Stanów Zjednoczonych udawał się gen. Sikorski. 13 kwietnia został odkomenderowany z eskorty konwoju w celu udzielenia pomocy krążownikowi pomocniczemu HMS „Rajputana”, który został storpedowany przez U-boota. „Piorun” wraz z niszczycielem HMS „Legion” uratowali około 285 rozbitków z tego okrętu[34]. W drodze powrotnej z Reykjaviku do Greenock „Piorun” eskortował konwój, w skład którego wchodził m/s „Batory”. 20 kwietnia „Piorun” uratował 2 rozbitków z trawlera HMS „Topaz”[35].

W pościgu za „Bismarckiem”[edytuj | edytuj kod]

Porównanie wielkości niszczyciela ORP „Piorun” i pancernika „Bismarck”, modele w skali 1:150

22 maja 1941 roku „Piorun” dołączył do eskorty konwoju WS8B jako lokalna eskorta w rejonie odpowiedzialności Western Approaches[36]. Jednak już 26 maja o godz. 4.00 dowodzona przez kmdr. Ph. Viana 4. flotylla niszczycieli, do której przydzielony był „Piorun”, otrzymała rozkaz opuszczenia konwoju WS8B, i dołączenia do pancerników HMS „Rodney” i HMS „King George V”, poszukujących niemieckiej grupy operacyjnej składającej się z pancernika „Bismarck” i krążownika „Prinz Eugen” pod dowództwem wiceadmirała Günthera Lütjensa, wracającej do baz po zatopieniu krążownika liniowego HMS „Hood” i uszkodzeniu pancernika HMS „Prince of Wales”. O godz. 8.00 26 maja po otrzymaniu meldunku z wodnosamolotu Catalina o pozycji „Bismarcka” kmdr Vian nakazał koncentrację okrętów 4. flotylli, a następnie rozwinięcie w szyk czołowy na kursie 135°, z zamiarem odnalezienia „Bismarcka” i utrzymania z nim kontaktu do czasu przybycia głównych sił floty (kmdr Vian zignorował rozkaz dołączenia do pancerników Home Fleet z tego względu, że okręty flotylli były najbliżej ostatniej raportowanej pozycji „Bismarcka”, a zbliżająca się noc i sztormowa pogoda stwarzały szansę na to, że niemiecki pancernik wymknie się niezauważony). „Piorun” zajął pozycję na lewym skrzydle szyku. Obrany kurs i sztormowa pogoda powodowały, że niszczyciele flotylli miały problemy ze sterownością, na „Piorunie” przechyły przekraczały 60°, fala odwracała okręt o 120°-150° w stosunku do zadanego kursu, podobne problemy miał sąsiad w szyku, HMS „Maori”[37]. O godzinie 22.37 mat Edward Dolecki, szef wachty sygnałowej „Pioruna”, zameldował wykrycie okrętu 20° na prawo od dziobu, w odległości ok. 16 000 jardów – był to poszukiwany pancernik niemiecki, który w odpowiedzi na sygnały rozpoznawcze rozpoczął ostrzał „Pioruna” z dział artylerii średniej. Kmdr por. Pławski rozkazał powiadomić kmdr. Viana o pozycji „Bismarcka”, i, przychylając się do próśb kpt. K. Hessa, oficera artylerii na „Piorunie”, oraz innych oficerów obecnych na mostku o otwarcie ognia, o godzinie 22.50 wydał rozkaz:

Trzy salwy na cześć Polski!

— kmdr por. Pławski[38]

„Piorun” wiązał bojem „Bismarcka” przez ponad godzinę, odległość między okrętami okresowo malała do ok. 7 km, zmuszając „Bismarcka” do otwarcia ognia także z dział artylerii głównej, salwy niemieckie, padały blisko polskiego okrętu, jednak dzięki dobremu manewrowaniu i stosowaniu zasłon dymnych „Piorun” nie został trafiony[g][39]. Natomiast druga i trzecia salwa „Pioruna” miały być, według obserwatorów, celne[40]. Naprowadzone przez „Pioruna” pozostałe okręty 4. dywizjonu około 23.30 skoncentrowały się w pobliżu „Bismarcka”. O 23.45 kmdr Vian rozkazał wykonać atak torpedowy na „Bismarcka” sposobem „divergent or by subdivisions” (tłumaczenie wg Pertka: z oskrzydleniem lub półdywizjonami[41]). Sposób ataku z oskrzydleniem w instrukcji Royal Navy nie był jednak znany kmdr. por. Pławskiemu ani oficerowi łącznikowemu Royal Navy na pokładzie „Pioruna” por. E.F. Haymanowi, toteż kmdr por. Pławski postanowił przyłączyć się do lidera swojego półdywizjonu – HMS „Maori”, i stosować do jego sygnałów[42][43]. Ten jednak nie nadawał żadnych sygnałów do „Pioruna”, w związku z tym kmdr Pławski postanowił atakować samodzielnie jako ostatni, aby nie przeszkadzać pozostałym niszczycielom, a w międzyczasie manewrować tak, by ściągać na siebie uwagę „Bismarcka”[44]. O 23.50 „Bismarck” wystrzelił ostatnia salwę w kierunku „Pioruna” i wkrótce potem zniknął w ciemnościach z pola widzenia obserwatorów z „Pioruna”[45]. O godzinie 0.30 obserwatorzy dostrzegli inną sylwetkę w namiarze prawo 30°, „Piorun” zmienił kurs na zbliżenie, jednak nie wykrył celu[h]. Natomiast radar na „Piorunie” wykazał kontakt z okrętem w namiarze lewo 20°. Próby odnalezienia źródła tego echa radarowego nie powiodły się, kmdr por. Pławski na podstawie tego, że pozycja echa radarowego względem osi okrętu nie zmieniała się pomimo dokonywania zwrotów, uznał że echo to jest wynikiem defektu radaru. W związku z tym postanowił poszukiwać „Bismarcka” w rejonie, do którego ów dopłynąłby, gdyby kontynuował rejs według kursu zaobserwowanego podczas potyczki artyleryjskiej. Pomiędzy 0.30 a 2.54 pozostałe niszczyciele 4. dywizjonu okresowo traciły i ponownie odzyskiwały kontakt z „Bismarckiem”, udało im się przeprowadzić kilka ataków torpedowych, jednak bez trafień. Kontaktu z „Bismarckiem” przez resztę nocy nie odzyskano z powodu fatalnej widoczności, ograniczanej przez ciemności i silne opady deszczu do ok. kilkuset metrów[46]. O godzinie 5.00 kmdr Vian[i], wiedząc że zapasy paliwa na „Piorunie” są niskie, nakazał kmdr. por. Pławskiemu powrót do bazy. Jednak ten, po konsultacji z mechanikiem, kmdr. ppor. inż. J. Wielogórskim co do stanu zapasów paliwa i przewidywanego zużycia paliwa, jeszcze przez 2 godziny przeszukiwał rejon, w którym spodziewał się znaleźć „Bismarcka”, i dopiero o godzinie 7[j], gdy już dniało i pozostałe okręty alianckie odszukały niemiecki pancernik, zawrócił do Anglii[47]. „Bismarck” został zatopiony przez brytyjskie okręty liniowe 27 maja 1941 o godz. 10.37[48].

W drodze powrotnej do bazy „Piorun” odpierał ataki sił Luftwaffe, skierowanych na pomoc „Bismarckowi”. Do Devonport okręt zawinął 28 maja 1941 roku o godzinie 9.40, tylko z 30 tonami ropy[49], ze znacznym przechyłem i uszkodzeniami spowodowanymi przez sztorm (m.in. urwane łańcuchy mocujące sprzęty pokładowe, powyrywane zamki szafek) - kmdr. Pławski wspomina, że okręt robił żałosne wrażenie[50].

Po powrocie na ręce dowódcy „Pioruna” spłynęły liczne telegramy i listy z gratulacjami za akcję przeciwko „Bismarckowi”, m.in. od dowódcy 4. flotylli niszczycieli, od dowódcy „Western Approaches Command”, od dowódcy Home Fleet adm. Johna Toveya, od Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego i od Prezesa Rady Narodowej, Ignacego Paderewskiego. Walka „Pioruna” z „Bismarckiem” zyskała duży rozgłos, pisało o niej wiele angielskich gazet[51][52]. W uznaniu zasług kilka miesięcy po tej akcji na wniosek Admiralicji król Jerzy VI odznaczył kmdr. por. E. Pławskiego oraz kpt. K. Hessa Distinguished Service Cross, a bosmana Bolesława Łasę i mata Edwarda Doleckiego – Distinguished Service Medal. Kierownictwo PMW na wniosek kmdr. por. S. Hryniewieckiego wszczęło postępowanie wyjaśniające w sprawie niewykonania przez kmdr. por. E. Pławskiego ataku torpedowego na „Bismarcka”, jednak komisja nie mogąc dopatrzeć się uchybień w postępowaniu dowódcy „Pioruna” podczas akcji nie postawiła mu żadnych zarzutów[53]. Za akcję przeciwko „Bismarckowi” wielu członków załogi „Pioruna” (w tym dowódca okrętu i oficer artylerii) zostało uhonorowanych Krzyżami Walecznych[54].

W konwojach na Atlantyku i Morzu Północnym[edytuj | edytuj kod]

OPR „Piorun” często eskortował główne okręty Royal Navy – tutaj na zdjęciu pancernik HMS „Nelson”. W trakcie operacji „Halberd” pancernik ten został storpedowany przez włoskie lotnictwo, a „Piorun” eskortował go w drodze powrotnej do Gibraltaru. Wyznaczenie polskiego okrętu do zadań w ochronie najcenniejszych okrętów Royal Navy było wyrazem zaufania w umiejętności dowódcy i załogi „Pioruna”.

Od 31 maja 1941 okręt był ponownie w służbie konwojowej i patrolowej na Atlantyku. Od 22 lipca pozostałe niszczyciele flotylli, do której przydzielono „Pioruna”, nosiły wymalowane na kominach nowe oznaczenie – biało-czerwone prostokąty, co było kurtuazyjnym ukłonem w stronę polskiego okrętu flotylli. 3 września OORP „Piorun” i „Garland” uratowały 26 marynarzy frachtowca m/s „Fort Richepance” oraz 10 lotników amerykańskich podróżujących nim do Anglii[55].

14 września „Piorun” (oraz „Garland”) dołączyły do eskorty konwoju WS-11X, płynącego przez Gibraltar z zaopatrzeniem do Malty (operacja Halberd) – „Piorun” przydzielony został do Force H adm. J. Somerville’a. W trakcie operacji stanowił osłonę bezpośrednią lotniskowca HMS „Ark Royal”, uratował jednego z brytyjskich pilotów, który musiał wodować wskutek uszkodzeń maszyny po walce powietrznej z samolotami włoskimi, następnie został odkomenderowany do osłony uszkodzonego pancernika HMS „Nelson”, wraz z którym powrócił do Gibraltaru. Stamtąd wraz okrętami Home Fleet powrócił do Anglii w eskorcie kolejnego konwoju[56].

Widok na Greenock, szkockie miasto portowe nad rzeką Clyde, w którym podczas służby konwojowej na północnym Atlantyku bazował ORP „Piorun”.

W dniach 17 października – 12 listopada 1941 eskortował transatlantycki (Greenock-Halifax-Greenock) konwój[57]. Po remoncie i modernizacji, trwającym od 18 grudnia do lutego 1942 roku, przeprowadzał patrole na Morzu Irlandzkim i ponownie eskortował konwoje transatlantyckie. Podczas jednego z nich dokonał ataku na zanurzony okręt podwodny, który został uznany za prawdopodobnie zatopiony[58]. W dniach 8 kwietnia-16 kwietnia 1942 roku „Piorun” wraz z HMS „Churchill” przetransportowały z Anglii do Kanady rezerwy złota z banków angielskich. Zapakowane w skrzynki złoto zostało przeładowane na „Pioruna” z dwóch wagonów towarowych w porcie w Greenock, i umieszczone w rufowej komorze amunicyjnej, która została zapieczętowana. Na każdym z okrętów znajdowało się po 5 ton złota. Po uzupełnieniu paliwa w Londonderry obydwa okręty w okolicy latarni Orsay dołączyły do zmierzającego do Halifaxu konwoju, w którym znajdowały się m/s „Letitia” i m/s „Batory”. Konwój szedł z dużą (12-13 węzłów) szybkością, w początkowej fazie korzystał z eskorty lotniczej. W trakcie rejsu konwój napotkał sztormową pogodę – na „Piorunie” wskutek uderzeń fal doszło do obluzowania nitów w kadłubie i zatopienia dziobowej (nr 1) komory amunicyjnej. Pomimo ogłaszania alarmów przeciwpodwodnych konwój dotarł do Halifaxu nieatakowany i bez strat[59][60]. 22 kwietnia „Piorun” wyruszył z Halifaxu do Argencji, tam dołączył do eskorty konwoju, który odprowadził do Anglii. Po powrocie 9 maja do Greenock, ze względu na uszkodzenia, okręt musiał udać się na remont kapitalny do stoczni Gladston Dock i Clouver Dock w Liverpoolu, gdzie przebywał do 29 maja[61].

Po powrocie do służby okręt do października 1942 roku uczestniczył w eskortowaniu transantlantyckich konwojów (ONS98, HX194, ON121, HX202, ONS126, HX207), we współdziałaniu z różnymi grupami eskortowców (m.in. 25. Escort Group, 2. Escort Group i grupą B3). Od 1 października znajdował się w stoczni w Dundee, gdzie dokonano remontu i modernizacji, do 8 grudnia trwało szkolenie załogi i próby odbiorcze[36].

19 grudnia 1942 roku „Piorun” został odkomenderowany do sił Home Fleet bazujących w Scapa Flow. Uczestniczył w patrolach na Morzu Północnym oraz w eskortowaniu konwojów do i z Murmańska (RA51, JW52, RA52, JW53, RA53). W trakcie służby we współdziałaniu z siłami głównymi Home Fleet był 16 stycznia 1942 roku wizytowany przez Pierwszego Lorda Admiralicji Alberta Alexandra. 1 kwietnia 1943 roku został przebazowany do Plymouth, gdzie przeszedł remont. Uczestniczył następnie w eskortowaniu okrętów głównych Home Fleet na trasach w pobliżu Wielkiej Brytanii[62]. Od maja do czerwca przebywał w stoczni w Devonport na remoncie[36].

Morze Śródziemne, 1943[edytuj | edytuj kod]

1 czerwca niszczyciel opuścił stocznię i wraz z HMS „Rodney” przeszedł do Scapa Flow, gdzie rozpoczął przygotowania do rozpoczęcia służby w nowym rejonie operacyjnym – na Morzu Śródziemnym. W połowie czerwca „Piorun” opuścił Scapa Flow jako element eskorty brytyjskich pancerników HMS „Rodney” i HMS „Nelson” oraz lotniskowca HMS „Indomitable”, udających się do Gibraltaru, a stamtąd do Algieru i Mers-el-Kebir w związku z przygotowaniami do otwarcia drugiego frontu w Europie. „Piorun” przydzielony był do 4. flotylli niszczycieli. Od 6 lipca 1943 wchodził w skład 24. flotylli niszczycieli, osłaniającej Force H: zespół pancerników i lotniskowców Royal Navy wyznaczonych do wsparcia i zabezpieczenia operacji „Husky” po dowództwem wiceadm. A.U. Willisa[63][64]. „Piorun” brał udział w akcjach patrolowych, osłonie konwojów, ostrzeliwaniu pozycji artylerii nadbrzeżnej i wsparciu sił desantowych, działał w oparciu o port Grand Harbour na Malcie. 15 lipca wspólnie z pozostałymi okrętami eskorty Force H uczestniczył w zniszczeniu samolotu torpedowego, który skutecznie zaatakował lotniskowiec HMS „Indomitable”. „Piorun” odprowadził uszkodzony okręt na Maltę. Stamtąd wychodził na patrole wzdłuż wybrzeży Sycylii i Włoch kontynentalnych w składzie różnych zespołów operacyjnych. 21 lipca wraz z zespołem sił lekkich RN (krążowniki HMS „Aurora” i HMS „Penelope” oraz 5 niszczycieli) uczestniczył w bombardowaniu artyleryjskim Crotone w Kalabrii[65], wystrzelił wówczas 160 pocisków. Osłaniał siły desantowe podczas operacji „Baytown” (lądowanie w Kalabrii) oraz operacji „Avalanche” (lądowanie w zatoce Salerno). W jej trakcie 8 września zgłosił zestrzelenie samolotu atakującego aliancki zespół operacyjny, a 9 września dokonał kilku ataków na namierzone okręty podwodne – po jednym z nich zauważono dużą ilość ropy wypływającej na powierzchnię[66]. W trakcie operacji w zatoce Salerno 15 września udaremnił atak dwóch włoskich ścigaczy na okręty alianckie. Ostatnią akcją „Pioruna” w ramach inwazji Włoch było odprowadzenie 23 września 1943 roku do Malty monitora HMS „Erebus”. Po kapitulacji Włoch eskortował z Brindisi do Malty włoski konwój, w skład którego wchodził krążownik „Scipione Africano”, na pokładzie którego podróżowali król Włoch Wiktor Emanuel III oraz marszałek Pietro Badoglio. Od 1 października do 10 listopada uczestniczył w patrolach, osłonie przebazowania okrętów głównych Home Fleet pomiędzy Maltą, Brindisi, Bari, Gibraltarem, Bizertą i Neapolem. 10 listopada wyruszył z Mers-el-Kebir do Anglii, odprowadzając francuski pancernik „Richelieu”. Do Devonport dotarł 19 listopada[67][68].

Atlantyk, 1943-1945[edytuj | edytuj kod]

Po remoncie, który trwał od 6 grudnia do 19 stycznia 1944 roku, „Piorun” przydzielony został do 3. flotylli niszczycieli bazującej w Scapa Flow. Ponownie brał udział w osłonie atlantyckich konwojów i w służbie patrolowej[36]. 24 lutego dołączył do zespołu operacyjnego, którego zadaniem było zwalczenie żeglugi u wybrzeży Norwegii, jednak ze względu na złe warunki atmosferyczne akcja ta (operacja „Bayleaf”) została przerwana. Okręt otrzymał następnie czasowy przydział do 17. flotylli niszczycieli bazującej w Plymouth, z którą odbył szereg ćwiczeń, a pomiędzy 10 a 12 marca 1944 uczestniczył w szkoleniowej operacji desantowej (operacja „Fox” – desancie około 50 tys. żołnierzy alianckich w południowej Anglii, który miał być zaprawą przed desantem we Francji)[69].

W operacji „Tungsten”[edytuj | edytuj kod]

W kwietniu 1944 roku „Piorun” wszedł w skład sił Home Fleet przeprowadzających operację „Tungsten”, mającą na celu wyeliminowanie niemieckiego pancernika „Tirpitz”, stacjonującego w norweskich fjordach. Podczas pierwszej odsłony operacji, w dniach 1-7 kwietnia „Piorun” eskortował zespół zbiornikowców floty, zapewniających zaopatrzenie sił uderzeniowych w paliwo[70]. „Piorun” uczestniczył także w kolejnych wypadach przeciwko „Tirpitzowi” i żegludze niemieckiej wzdłuż wybrzeży Norwegii, w dniach 13-17 kwietnia, 20-26 kwietnia i 3-7 maja (podczas tego ostatniego doznał uszkodzeń, ponieważ doszło do przecieków kadłuba musiał iść na remont do suchego doku), a także w dniach 12-22 maja. „Tirpiz” w wyniku ataków lotnictwa pokładowego z lotniskowców Home Fleet został poważnie uszkodzony, ale ostateczny cios zadały mu 12 listopada 1944 roku samoloty RAF[71].

W operacji „Neptune”[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Lądowanie w Normandii.
Kmdr ppor. Tadeusz Gorazdowski był dowódcą ORP „Piorun” m.in. w trakcie operacji „Neptune”, podczas zwycięskich bitew pod Ushant, Jersey i podczas zatopienia przerywacza zagród „Sauerland”.

W celu osłony planowanych działań desantowych w Normandii (operacja „Neptune”), 24 maja 1944 przesunięto do Plymouth 10. flotyllę niszczycieli, której dowództwo objął kmdr B. Jones[72]. W skład tej flotylli, oprócz jednostek brytyjskich i kanadyjskich, weszły również OORP „Piorun” i „Błyskawica” (wraz z niszczycielami HMS „Eskimo” i HMS „Javelin” tworzyły 20. dywizjon, dowodzony przez kmdr. por. K. Namieśniowskiego z „Błyskawicy”). Okręty tej flotylli miały zwalczać okręty podwodne i nawodne w zachodniej części kanału La Manche[73]. W trakcie zabezpieczania żeglugi alianckiej podczas inwazji na kontynent „Piorun” uczestniczył w bitwach morskich pod Ouessant i pod Jersey oraz w zatopieniu niemieckiego przerywacza zagród pod La Pallice:

Bitwa pod Ouessant[edytuj | edytuj kod]
 Osobny artykuł: Bitwa pod Ushant (1944).

W nocy z 8 na 9 czerwca „Piorun” wraz z okrętami 10. flotylli wziął udział w rozbiciu zespołu niemieckich niszczycieli pod Ouessant[74]. Po powrocie do Plymouth okręt musiał udać się do stoczni (w której przebywał na remoncie w dniach 10-12 czerwca) celem wyczyszczenia kotłów i wymiany armat artylerii głównej, które w wyniku intensywnie prowadzonego ognia uległy rozkalibrowaniu[75].

Bitwa pod Jersey[edytuj | edytuj kod]
 Osobny artykuł: Bitwa pod Jersey.

W nocy z 13 na 14 czerwca dywizjon niszczycieli pod dowództwem kmdr. ppor. T. Gorazdowskiego, w składzie: ORP „Piorun” i HMS „Ashanti”, rozbił na wodach w pobliżu wyspy Jersey zespół siedmiu dużych trałowców z 24. flotylli trałowców Kriegsmarine[76][77].

W okresie od czerwca do sierpnia „Piorun” (z dwutygodniową przerwą na remont 8-30 lipca) uczestniczył w patrolach na wodach Kanału La Manche i w Zatoce Biskajskiej. W ich trakcie okręt był kilkakrotnie pod ostrzałem baterii ciężkiej artylerii nadbrzeżnej (8 sierpnia pod Ile de Belle, bateria 280 mm i 11 sierpnia pod Point de la Combie, bateria 305 mm) [78].

Zatopienie przerywacza zagród „Sperrbrecher 7”[edytuj | edytuj kod]

12 sierpnia 1944 roku, w trakcie patrolu bojowego na wodach Zatoki Biskajskiej w składzie zespołu Force 28, dowodzonego przez kmdr. Erica Clifforda, „Piorun” wraz z niszczycielem HMS „Onslow” i krążownikiem HMS „Diadem”, wziął bezpośredni udział w zniszczeniu dość silnie uzbrojonego przerywacza zagród „Sperrbrecher 7” (ex-m/s „Sauerland”)[k][79][80]. Jest to jedyne w pełni udokumentowane zatopienie nieprzyjacielskiego okrętu przez strzał torpedowy wykonany przez okręt nawodny PMW (zobacz w sekcji Linki zewnetrzne). „Sauerland”, którego pojemność wynosiła 7067 BRT, był największym statkiem zatopionym przez okręt nawodny PMW w trakcie II wojny światowej[81].

W trakcie patroli na kanale La Manche i Biskajach „Piorun” kontaktował się z członkami francuskiego ruchu oporu (na zdjęciu przy burcie okrętu widoczna łódź z flagą Wolnej Francji), którym dostarczano pomoc materiałową.

Na kolejnym patrolu w Zatoce Biskajskiej (20 sierpnia 1944) „Piorun” stoczył pojedynek artyleryjski z bateriami nadbrzeżnymi na wyspie Île d'Yeu[l]. W tym okresie służby „Piorun” przewoził też zaopatrzenie i broń dla członków francuskiego ruchu oporu na atlantyckie wybrzeże Francji[82], a także przyjął na pokład 7 rodaków, którzy zbiegli po przymusowym wcieleniu do Wehrmachtu[83]. Okręt uczestniczył w patrolach biskajskich do 25 października 1944 roku, następnie został skierowany do eskorty transatlantyków (m.in. „Queen Elisabeth”, „Dominion Monarch”, „Aquitania”) na trasach pomiędzy Anglią a Ameryką i Kanadą[78].

Losy powojenne[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu działań wojennych „Piorun” wziął udział w operacji „Deadlight” – zatapianiu niemieckich U-bootów, które zostały przejęte przez aliantów po podpisaniu aktu kapitulacji przez III Rzeszę, a które nie zostały przekazane do użytkowania w marynarkach aliantów[84]. Okręt działał w ramach 17. flotylli niszczycieli, dowodzonej przez kmdr. St. J.A. Micklethwaita. Był okrętem artyleryjskim w grupie „B”, którego zadaniem było zatapianie ogniem artyleryjskim tych U-bootów, które zerwały się z holu lub w których zawiodły złożone ładunki wybuchowe. „Piorun” wyprowadzał U-booty zgromadzone w Loch Ryan pomiędzy 26 listopada a 23 grudnia 1945 oraz te z Lisahally od 30 grudnia do 4 stycznia 1946, kiedy to został zastąpiony przez ORP „Garland”. W trakcie tych rejsów „Piorun” zatopił 6 U-bootów (U-149, U-318, U-1022, U-244, U-2502 i U-764)[85].

Jako tzw. emergency-destroyer przez kilka miesięcy (w okresie maj-listopad 1945) uczestniczył w dostarczaniu pomocy humanitarnej dla uchodźców, osób uwolnionych z niemieckich obozów pracy przymusowej i obozów jenieckich na terenach Danii, Norwegii, Holandii i Francji[86][87]. W trakcie wizyty w Kopenhadze 10 sierpnia 1945 roku rozpoznano z „Pioruna” zarekwirowane przez Niemców i pływające pod banderą niemiecką jako „Okshöft” i „Rikshöft” trałowce OORP „Mewa” i „Czajka” oraz holownik „Tur”[87].

Na mocy porozumienia z Admiralicją brytyjską „Piorun” został wycofany ze służby w PMW o godzinie 11.30 28 września 1946 roku i zwrócony Royal Navy, gdzie służył odtąd pod nazwą HMS „Noble” (D165)[88][20]. Skreślony z listy okrętów Royal Navy i przekazany na złomowanie do Clayton & Davie Ltd. w Dunston 2 grudnia 1955 roku[20][36][m].

Podsumowanie działalności okrętu[edytuj | edytuj kod]

Pod polską banderą 218 tys. mil morskich – najwięcej spośród wszystkich okrętów PMW, eskortował 81 konwojów (lista wyszczególniająca niektóre z konwojów eskortowanych przez „Pioruna” jest dostępna na Naval-History.net[89]), zatopił 4 okręty, uszkodził 2, prawdopodobnie uszkodził 3, prawdopodobnie zatopił 1 okręt podwodny, zestrzelił 1[90] (2[86]) samoloty. Wielokrotnie uczestniczył w potyczkach artyleryjskich z bateriami brzegowymi, uratował wielu rozbitków i zestrzelonych nad morzem pilotów, uczestniczył w utrzymywaniu kontaktu i zaopatrywaniu francuskiego ruchu oporu, akcjach niesienia pomocy humanitarnej dla uchodźców. Dla załogi był szczęśliwym okrętem – żaden z członków załogi nie poległ na jego pokładzie[90].

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

Proporzec dziobowy ORP „Piorun” przechowywany w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

W okresie służby pod banderą PMW okrętem dowodzili:

Załogę okrętu początkowo stanowiła w większości uratowana część załogi „Groma”.

ORP „Piorun” w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Pamiątki[edytuj | edytuj kod]

Zachowały się trzy bandery ORP „Piorun”, przechowywane obecnie w Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni[96]. Proporzec dziobowy ORP „Piorun” oraz tablica z nazwą okrętu znajdują się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Tradycje nazwy okrętu kontynuuje w PMW mały okręt rakietowy projektu 660 ORP „Piorun”[97].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Znaczek pocztowy z serii „Polska na morzu 1939-1945” przedstawiający ORP „Piorun”.
Znaczek pocztowy z serii „Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie” wydany dla upamiętnienia 50. rocznicy udziału ORP „Piorun” w operacji, która doprowadziła do zatopienia pancernika „Bismarck”.

Okręt uwieczniono na znaczkach pocztowych: w serii „Polska na morzu 1939-1945” wydanej w roku 1970 okręt jest przedstawiony na znaczku pt. „ORP Piorun” o nominale 40 gr (staloryt wykonany w PWPW)[98] oraz w serii „Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie” wydanej w 1991 roku – jest przedstawiony na znaczku pt. „50 rocznica Operacji Piorun-Bismarck” o nominale 2000 zł (rotograwiura, PWPW)[99]. Jeden z numerów serii Mały Modelarz poświęcono ORP „Piorun”[100]. W 1994 roku na przedmieściach Glasgow odsłonięto pomnik poświęcony marynarzom ORP „Piorun”, którzy w czasie wojny podczas nalotu bombowego ratowali życie i mienie mieszkańców Glasgow[101]. W dniu 12 grudnia 2012 roku Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monetę NISZCZYCIEL „PIORUN” z serii „Polskie Okręty”, o nominale 2 zł wykonaną stemplem zwykłym ze stopu Nordic Gold[102].

Uwagi

  1. Niektórzy autorzy (m.in. Whitley) stwierdzają, że w październiku nastąpiło przekazanie okrętu PMW.
  2. Pertek w szkicach okrętów zamieszczonych w opracowaniu pt. „Wielkie dni małej floty” podaje, że przekazanie okrętu PMW nastąpiło 5 listopada 1940.
  3. Pertek w szkicach okrętów zamieszczonych w opracowaniu pt. „Wielkie dni małej floty” podaje wyporność standardową 1773 tony.
  4. Borowiak (2000, s. 16) podaje, że radar 271 został zainstalowany w 1941 roku.
  5. Ze względu na brak jednostek eskortowych ORP „Piorun” był wykorzystywany do zadań bojowych jeszcze przed ukończeniem szkolenia załogi. Kmdr Pławski wspomina, że odbywało się to na polecenie dowódcy flotylli niszczycieli Home Fleet kontradm. Taylora– w rzeczywistości funkcję tą w tym czasie pełnił kontradm. John S. Hallifax.
  6. We wspomnieniach kmdr. Pławskiego określany jako HMS „Madisson”.
  7. Warto zauważyć olbrzymią dysproporcję sił w tym pojedynku artyleryjskim: salwa burtowa „Pioruna” miała masę ok. 132 kg, podczas gdy „Bismarcka” – ok. 6700 kg, „Piorun” nie posiadał opancerzenia, podczas gdy „Bismarck” posiadał pancerz o grubości dochodzącej do 360 mm).
  8. Kmdr Pławski przypuszczał, ze mógł to być okręt podwodny, który manewrując, sprytnie skrył się w chmurze spalin, Pertek (1988, s. 304) podaje, że prawdopodobnie mógł to być HMS „Sikh” z 4. dywizjonu niszczycieli.
  9. O 5.10 według wspomnień kmdr. Pławskiego.
  10. O7.15 według wspomnień kmdr. Pławskiego.
  11. Pertek (1987, s. 463-468) podaje, że „Sauerlanda” zatopiono 14 sierpnia 1944 roku, oraz że okręt ten był łamaczem blokad.
  12. Według Borowiaka (2000, str. 55) dwa stanowiska dział kalibru 120 mm tej baterii zostały przez ostrzał „Pioruna” zmuszone do milczenia.
  13. Pertek (1958, s. 23) podaje rok 1957 jako datę skreślenia okrętu z listy Royal Navy i zezłomowania.

Przypisy

  1. Miarka 1994 ↓, s. 5-7.
  2. Twardowski 2001 ↓, s. 50.
  3. Miarka 1994 ↓, s. 6-7.
  4. 4,0 4,1 4,2 Whitley 1988 ↓, s. 117-118.
  5. Pertek 1987 ↓, s. 247-249.
  6. 6,0 6,1 Borowiak 2000 ↓, s. 6.
  7. Pławski 2003 ↓, s. 332.
  8. Pławski 2003 ↓, s. 333.
  9. Pławski 2003 ↓, s. 334.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Miarka 1994 ↓, s. 7.
  11. Marczak 1970 ↓.
  12. Pertek 1969 ↓.
  13. Pertek 1987 ↓, s. 298.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 Borowiak 2000 ↓, s. 9.
  15. 15,0 15,1 Whitley 1988 ↓, s. 117.
  16. 16,0 16,1 16,2 Twardowski 2001 ↓.
  17. Miarka 1994 ↓, s. 9-13.
  18. Borowiak 2000 ↓, s. 34.
  19. Borowiak 2000 ↓, s. rys. S. Piaskowskiego.
  20. 20,0 20,1 20,2 Pertek 1987 ↓, s. 591.
  21. Miarka 1994 ↓, s. 7-8.
  22. DiGiulian 2012a ↓.
  23. DiGiulian 2012b ↓.
  24. 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 Miarka 1994 ↓, s. 8.
  25. 25,0 25,1 Whitley 1988 ↓, s. 117-121.
  26. Pławski 2003 ↓, s. 416.
  27. Miarka 1994 ↓, s. 10-11.
  28. Borowiak 2000 ↓, s. II i IV str. okładki.
  29. Borowiak 2000 ↓, s. 11.
  30. Kindell 2012-04-07 ↓.
  31. Pławski 2003 ↓, s. 335-343.
  32. Pławski 2003 ↓, s. 355-356.
  33. Borowiak 2000 ↓, s. 15.
  34. Pławski 2003 ↓, s. 361.
  35. Borowiak 2000 ↓, s. 16.
  36. 36,0 36,1 36,2 36,3 36,4 Mason ↓, s. 1.
  37. Pławski 2003 ↓, s. 368-369.
  38. Pertek 1987 ↓, s. 301.
  39. Pławski 2003 ↓, s. 373.
  40. Pertek 1987 ↓, s. 302.
  41. Pertek 1987 ↓, s. 303.
  42. Pławski 2003 ↓, s. 374-375.
  43. Borowiak 2000 ↓, s. 20-21.
  44. Pławski 2003 ↓, s. 375.
  45. Pertek 1987 ↓, s. 304.
  46. Pertek 1987 ↓, s. 304-307.
  47. Pertek 1987 ↓, s. 308.
  48. Pertek 1987 ↓, s. 309.
  49. Pertek 1987 ↓, s. 310.
  50. Pławski 2003 ↓, s. 383.
  51. Pertek 1987 ↓, s. 310-312.
  52. Borowiak 2000 ↓, s. 23-24.
  53. Borowiak 2008 ↓, s. 203-215.
  54. Borowiak 2000 ↓, s. 25.
  55. Pławski 2003 ↓, s. 400-404.
  56. Pławski 2003 ↓, s. 407-413.
  57. Pławski 2003 ↓, s. 413-417.
  58. Borowiak 2000 ↓, s. 33.
  59. Borowiak 2000 ↓, s. 33-34.
  60. Borowiak 2010 ↓, s. 283-289.
  61. Borowiak 2010 ↓, s. 289.
  62. Borowiak 2000 ↓, s. 36-37.
  63. Borowiak 2000 ↓, s. 37.
  64. Naziębło 1995 ↓, s. 137.
  65. Naziębło 1995 ↓, s. 138-139.
  66. Borowiak 2000 ↓, s. 38-39.
  67. Pertek 1987 ↓, s. 520.
  68. Borowiak 2000 ↓, s. 38-40.
  69. Borowiak 2000 ↓, s. 42.
  70. Borowiak 2000 ↓, s. 44.
  71. Borowiak 2000 ↓, s. 44-45.
  72. Borowiak 2000 ↓, s. 46.
  73. Pertek 1987 ↓, s. 434-435.
  74. Pertek 1987 ↓, s. 432-442.
  75. Borowiak 2000 ↓, s. 50.
  76. Pertek 1987 ↓, s. 443-450.
  77. Chronik des Seekrieges 1939-1945: 1944. 2007 ↓, s. 1.
  78. 78,0 78,1 Borowiak 2000 ↓, s. 54.
  79. Kasperski 2013 ↓, s. 62-67.
  80. Sauerland 1928 – 1944 Hamburg-America Line.
  81. Kasperski 2013 ↓, s. 66.
  82. Pertek 1958 ↓, s. 22.
  83. Borowiak 2000 ↓, s. 55.
  84. Pertek 1987 ↓, s. 498.
  85. Twardowski 1998 ↓, s. 62-69.
  86. 86,0 86,1 Pertek 1958 ↓, s. 23.
  87. 87,0 87,1 87,2 Borowiak 2000 ↓, s. 58.
  88. Whitley 1988 ↓, s. 118.
  89. 2011 Janusz Kusztelak ↓.
  90. 90,0 90,1 Borowiak 2000 ↓, s. 59.
  91. Borowiak 2000 ↓, s. 8, 30.
  92. Borowiak 2000 ↓, s. 31.
  93. 93,0 93,1 Borowiak 2000 ↓, s. 34, 35.
  94. Borowiak 2000 ↓.
  95. Borowiak 2000 ↓, s. 58, 59.
  96. Kluczyński 08-06-2011 ↓.
  97. Portal MW RP 2015 ↓.
  98. Znaczki pocztowe – Polska - 1970 ↓.
  99. Znaczki pocztowe – Polska - 1991 ↓.
  100. Mistewicz 2001 ↓.
  101. Miarka 1994 ↓, s. 16.
  102. NBP i 2012 Monety okolicznościowe: Niszczyciel „Piorun” ↓.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rosyjskie złoto na Piorunie. W: Mariusz Borowiak: Mała flota bez mitów. Almapress, 2010, s. 283-289, seria: Nieznane oblicza historii. ISBN 978-83-7020-422-8. (pol.)
  • Mariusz Borowiak: ORP „Piorun”. Wyd. I. T. 5. Warszawa: MagnumX, 2000, s. 62, seria: Biblioteka magazynu „Morza, statki i okręty”. ISBN 83-904937-6-X. (pol.)
  • Ofiara tajemniczej zawiści. W: Mariusz Borowiak: Plamy na banderze. Almapress, 2008, s. 415, seria: Nieznane oblicza historii. ISBN 978-83-7020-370-2. (pol.)
  • Tony DiGiulian: 120 mm Mark XII (ang.). W: Naval Weapons of the World [on-line]. 2012a. [dostęp 4.01.2015].
  • Tony DiGiulian: 102 mm Mark V (ang.). W: Naval Weapons of the World [on-line]. 2012b. [dostęp 4.01.2015].
  • Tadeusz Kasperski. Piorun topi Sperrbrechera 7. „Morze, statki i okręty”. 7-8, s. 62-67, 2013. Warszawa: Magnum X sp. z o.o.. ISSN 1426-529X. 
  • Don Kindell: Royal Navy ships, January 1941 (ang.). W: Naval History Net [on-line]. 2012-04-07. [dostęp 6.01.2015].
  • Marian Kluczyński: Bandera z ORP „Piorun” (pol.). W: Symbolika Marynarki Wojennej [on-line]. 08-06-2011. [dostęp 1.01.2015].
  • Janusz Kusztelak: Znaczki pocztowe – Polska - 1970 (pol.). W: Katalog znaczków polskich z roku 1970 [on-line]. [dostęp 1.01.2015].
  • Janusz Kusztelak: Znaczki pocztowe – Polska - 1991 (pol.). W: Katalog znaczków polskich z roku 1991 [on-line]. [dostęp 1.01.2015].
  • Okręty rakietowe typu Orkan (projektu 660) (pol.). W: Portal MW RP [on-line]. 2015. [dostęp 4.01.2015].
  • Jan Marczak: ORP „Burza”. T. Zeszyt 2. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1970, s. 16, seria: TBiU. (pol.)
  • Mirosław Miarka: ORP „Piorun”: niszczyciel klasy J, K, N.. T. Zeszyt 3. Łódź: GPM, 1994, s. 16, seria: Małe Monografie. ISBN 83-86163-00-3. (pol.)
  • Paweł Mistewicz. Niszczyciel ORP „Piorun”. „Mały Modelarz”. 12, s. 1-5, 2001. Liga Obrony Kraju. ISSN 0137-883X. 
  • NBP: Monety okolicznościowe: Niszczyciel „Piorun” (pol.). Narodowy Bank Polski, 2012. [dostęp 1.01.2015].
  • Jerzy Naziębło: Sycylia 1943. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1995, s. 175, seria: Historyczne Bitwy. ISBN 83-11-08340-1. (pol.)
  • Jerzy Pertek: Niszczyciel „Piorun”. Gdynia: Wydawnictwo Morskie, 1958, s. 25, seria: Miniatury Morskie: Polskie okręty wojenne w latach 1920-1945. (pol.)
  • Jerzy Pertek: Niszczyciele „Grom” i „Błyskawica”. Gdańska: Wydawnictwo Morskie, 1969, s. 63, seria: Miniatury Morskie: Polskie okręty wojenne w latach 1920-1945. (pol.)
  • Jerzy Pertek: Wielkie dni małej floty. Wyd. X. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1987, s. 623. ISBN 83-210-0542-X. (pol.)
  • Eugeniusz Pławski: Fala za falą... Wspomnienia dowódcy ORP „Piorun”. Wyd. 1. Gdańsk: Oficyna Wydawnicza Finna, 2003, s. 433, seria: Seria z kotwiczką. ISBN 83-917883-1-8. (pol.)
  • Jürgen Rohwer, Gerhard Hümmelchen: Chronik des Seekrieges 1939-1945: 1944. (niem.). W: Bibliothek für Zeitgeschichte, Württembergische Landesbibliothek, Stuttgart [on-line]. 2007. [dostęp 6.01.2015].
  • Geoffrey B. Mason: HMS Nerissa/Polish ORP Piorun (G65) - N-class destroyer (ang.). W: Naval History Net [on-line]. 2011-06-05. [dostęp 1.01.2015].
  • Marek Twardowski. Rodzina „Pioruna”: Geneza niszczycieli typu J, K i N. „Morza, statki i okręty”. 1, s. 47-50, 2001. Warszawa: Lampart S.C.. ISSN 1426-529X. 
  • Marek Twardowski. Operacja „Deadlight”. „Morza, statki i okręty”, s. 61- 70, 1998. Warszawa: Magnum-X. ISSN 1426-529X. 
  • M.J. Whitley: Destroyers of World War Two. An international encyclopedia. Annapolis, MD: Naval Institute Press, 1988, s. 320. ISBN 0-87021-326-1. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]