Hans Christian Andersen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Hans Christian Andersen
Hans Christian Andersen
Podpis Hans Christian Andersen
Imiona i nazwisko Hans Christian Andersen
Data i miejsce urodzenia 2 kwietnia 1805
Odense
Data i miejsce śmierci 4 sierpnia 1875
Rolighed
Obywatelstwo duńskie
Gatunki baśnie
Muzeum artysty Odense
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Hans Christian Andersen w Wikiźródłach
Wikicytaty Hans Christian Andersen w Wikicytatach

Hans Christian Andersen i (ur. 2 kwietnia 1805 w Odense, zm. 4 sierpnia 1875 w Rolighed koło Kopenhagi) – duński pisarz i poeta, najbardziej znany ze swej twórczości baśniopisarskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w najbiedniejszej dzielnicy Odense jako syn szewca Hansa Andersena i niepiśmiennej praczki Anne Marie z domu Andersdatter (1774–1833). Ojciec umarł z powodu komplikacji zdrowotnych po udziale w wojnie napoleońskiej w 1816 roku, matka z powodu alkoholizmu. W dniu urodzenia został ochrzczony w domu, ze względu na to, że w tamtych czasach wiele noworodków umierało zaraz po urodzeniu. 17 kwietnia został ochrzczony w kościele św. Jana w Odense[potrzebne źródło].

W krainę baśni pierwsza wprowadziła go babcia (ze strony ojca). Andersen bywał z nią w przytułku dla chorych, gdzie zajmowała się ogrodem, i gdzie później przebywał jego chory psychicznie dziadek. Kilka motywów z opowieści babki zostało później wykorzystanych przez Andersena w jego utworach. Po śmierci ojca i powtórnym małżeństwie matki (z Nielsem Gunersenem) Andersen wyjechał we wrześniu 1819 do Kopenhagi z zamiarem zostania aktorem. W latach 1820–1821 uczęszczał do szkoły baletowej w Kopenhadze. Próbował także gry w teatrze, ale nie przyjęto go. Karierę rozpoczął jako śpiewak z wysokim sopranem, ale utracił go po mutacji głosu.

Za wszelką cenę starał się być jak najbliżej teatru, w którym zadebiutował jako autor w 1829 sztuką Kjærlighed paa Nicolaj Taarn (Miłość na Wieży Mikołaja). Od tego czasu pisał sporo sztuk teatralnych, które nie zawsze cieszyły się powodzeniem. Ze względu na brak wykształcenia jego sztuki pełne były błędów ortograficznych, interpunkcyjnych i stylistycznych. Krytycy od początku je odrzucali.

Dom Andersena w Odense

Dzięki wytrwałości dostał w 1822 stypendium królewskie, które umożliwiło mu dalszą naukę w szkole, a później studia. Pomógł mu Jonas Collins, który od początku wierzył w talent chłopca. Pewniejsza sytuacja materialna pozwoliła na kontynuowanie pracy twórczej i rozwijanie zainteresowań. Zwiedził niemal całą Europę. Ciekawość świata i ludzi, ale także nieustanny niepokój ducha, poczucie osamotnienia, kompleksy, skomplikowany charakter, nadmierna wrażliwość i egocentryzm uniemożliwiały mu znalezienie stałego miejsca i prowadzenie ustabilizowanego życia. Martwił się, iż oszaleje, podobnie jak jego dziadek. Miewał stany depresyjne i melancholiczne, a pod koniec życia chorował na gruźlicę.

Wiele[potrzebne źródło] współczesnych biografii charakteryzuje Andersena jako osobę biseksualną[1][2], co wynika m.in. z zachowanej korespondencji twórcy do Riborg Voigt[3], Edvarda Collina[4] czy Haralda Scharffa[5]. Przykładowo, do Edvarda Collina Andersen pisał:[potrzebne źródło] "Usycham z tęsknoty do ciebie tak, jak do pięknej kalabryjskiej dziewczyny... Moje uczucia do ciebie są takie, jak uczucia kobiety. Ta moja kobieca natura musi pozostać tajemnicą." Collin we własnym pamiętniku wspominał o tym zauroczeniu Andersena: "Nie byłem w stanie odwzajemnić tej miłości, i sprawiło to autorowi wiele cierpienia." W kontekście skrywanej seksualności pisarza analizuje się też współcześnie jego twórczość[6][7][8].

Miał wielu wybitnych i sławnych znajomych, należeli do nich: Bertel Thorvaldsen, Adam Oehlenschlager, Johanne Luise Heiberg, Jenny Lind, Bjørnstjerne Bjørnson, Karol Dickens, Søren Kierkegaard czy bracia Grimm.

W 1851 w wyrazie uznania dla wiedzy i zasług Andersena przyznano mu tytuł profesora, a w 1874 tytuł radcy.

Zmarł 4 sierpnia 1875 roku na terenie posiadłości wiejskiej Rolighed koło Kopenhagi (obecnie na terenie Østerbro - północnej dzielnicy stolicy Danii).

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Debiutował w 1822 zbiorem utworów Młodzieńcze próby wydanych pod pseudonimem William Christian Walter.

Wydał kilka tomów wierszy, wiele opowiadań, szkiców, powieści, sztuki teatralne. Także dziennik swojego życia.

Do najbardziej znanych powieści H. C. Andersena należą:

  • Improwizator (Improvisatoren, 1835, wyd. pol. 1859)
  • OT (1836)
  • Tylko grajek (Kun en Spillemand, 1837)

Wszystkie te powieści zawierają elementy autobiograficzne.

Baśnie[edytuj | edytuj kod]

Ilustracja Heinricha Leflera z 1897 do baśni Świniopas.
Information icon.svg Osobny artykuł: Baśnie Andersena.

Twórczości dla dzieci początkowo nie traktował poważnie, raczej jako zajęcie na marginesie pisarstwa dla dorosłych. Choć zastrzegał, iż jego baśnie to pudełka: dzieci oglądają opakowanie, a dorośli mają zajrzeć do wnętrza. Bardzo nie lubił, gdy jego baśnie od początku uznano za dzieła dla dzieci, bez głębszego sensu. Jednak właśnie baśnie przyniosły mu wielki rozgłos i sławę.

Pierwszy ich zbiór (Eventyr fortalte for Børn – Baśnie opowiedziane dla dzieci), został wydany w Kopenhadze w roku 1835, a kolejne tomy ukazały się w latach 1836 i 1837. Zachęcony powodzeniem pierwszej serii, pisarz wydawał kolejne aż do roku 1872.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Eigil Nyborg Den indre linje i H.C. Andersens eventyr, wyd. Gyldendal, 1962
  2. Dag Heede Andersen, Hans Christian (1805-1875) notatka biograficzna w internetowej encyklopedii LGBTQ.com, dostęp 2009-09-01
  3. Hans Christian Andersen's correspondence, red. Frederick Crawford6, Londyn 1891
  4. Johan de Mylius The Life of Hans Christian Andersen. Day By Day, serwis Hans Christian Andersen Center, 2006-07-22, dostęp 2009-08-21
  5. Claudia Pritchard: His dark materials. The Independent, 2005-03-27. [zarchiwizowane z tego adresu (14 marca 2007)].
  6. Heinrich Detering Ich wünschte, ich hätte Ihr ganzes Ich, w: Otmar Werner (red.) Arbeiten zur Skandinavistik, Frankfurt n. Menem 1989
  7. Heinrich Detering Intellectual amphibia Odense 1991
  8. Heinrich Detering Das offene Geheimnis Göttingen 1995

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jackie Wullschläger Andersen. Życie baśniopisarza, przekład Maria Ochab i Bogusława Sochańska, Wydawnictwo WAB, Warszawa 2005, ISBN 83-7414-072-0

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]