Baśń

Litografia Gustave Doré przedstawiająca Czerwonego Kapturka z wilkiem

Baśń (często mylona z bajką, krótkim wierszowanym utworem) – jeden z fantastycznych gatunków epickich, zazwyczaj niewielkich rozmiarów, odwołujący się zwykle do folkloru.

Dominują w niej elementy fantastyki; opowiada o siłach nadprzyrodzonych, cudownych zdarzeniach, nadnaturalnych postaciach i zjawiskach. Jedną z ważniejszych cech baśni jest nieokreślony czas i miejsce akcji. Zawiera ludową mądrość, przedstawia wierzenia ludowe i magiczne; baśń może być osnuta na podaniach, legendach.

Analiza Brunona Bettelheima

Zdaniem Brunona Bettelheima baśń ukazuje problemy egzystencjalne w sposób zwarty i prosty, w formie przyswajalnej dla dziecka. Jej specyficzne cechy (m.in. odszczegółowienie fabuły oraz bohaterowie, którzy reprezentują określony typ, a nie niepowtarzalne indywiduum) sprawiają, że baśń może dostarczyć dziecku objaśnień dotyczących jego własnej psychiki i wspiera rozwój dziecięcej osobowości, dojrzewanie.

Bruno Bettelheim wskazuje na stałe motywy w baśniach, pozwalające dziecku pokonać lęki przed dorastaniem i usamodzielnieniem, oderwaniem od rodziców oraz lęki związane z płcią przeciwną. Baśnie zdaniem Bettelheima pełnią funkcję terapeutyczną, a także przekazują podstawową wiedzę na temat kultury, w której dziecko dorasta.

Cechy baśni

Baśń jest utworem nasyconym cudownością związaną z wydarzeniami magicznymi. Ukazuje ona dzieje ludzkich bohaterów swobodnie przekraczających granice między światem poddanym motywacjom realistycznym a sferą działania sił nadnaturalnych. Fantastyczny świat baśni jest zaludniony krasnoludkami, skrzatami, czarownicami, wróżkami, dobrymi i złymi duchami, królewiczami, rycerzami. Konstrukcja zdarzeń fabularnych jest nieskomplikowana. Zdarzenia rozgrywają się w nieokreślonym miejscu i czasie. Schemat kompozycyjny oparty jest na tryumfie dobra nad złem. Baśń utrwala zasadnicze elementy ludowego światopoglądu: - wiarę w nieustającą ingerencję mocy nadprzyrodzonych, - antropomorficzną wizję przyrody, - niepisane normy moralne, - ideały sprawiedliwych zachowań

Motywy baśniowe

Do motywów baśniowych zaliczamy:

• motyw walki dobra ze złem. Zło w baśniach jest zawsze potężniejsze od dobra, ale zwykle z nim przegrywa. Zwycięstwo dobrej strony jednak zawsze jest okupione stratą
• przenikanie się świata nadprzyrodzonego z realnym
• motyw zwycięstwa miłości, sprawiedliwości i dobra
• motyw mędrca. W baśniach często występuje postać, której wiedza jest ogromna, niedostępna dla większości śmiertelników. Mędrzec posiada także niesamowite moce służące wpływaniu na świat i inne osoby. Ta osoba jest swoistym wykładnikiem moralnym, drogowskazem dla innych bohaterów.
• motyw wędrówki

Najsłynniejsze zbiory baśni

• Tysiąca i jednej nocy
• indyjska Pańćatantra
• zbiór baśni zebranych przez braci Grimm - Kinder und Hausmärchen, 1812-1822
• baśnie napisane przez H. Ch. Andersena
• zbiór Ch. Perraulta - Bajki Babci Gąski, 1697

Zobacz też

• Literatura dla dzieci i młodzieży
• Bajka