Instytucje, organy i agencje Unii Europejskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Instytucje międzyrządowe[edytuj | edytuj kod]

Rada Europejska[edytuj | edytuj kod]

Członkowie Rady Europejskiej według przynależności partyjnej, czerwony – PES, brązowy – PEL, niebieski – EPL-ED, ciemny niebieski – MEL, żółty – ALDE, zielony – UEN

Radę Europejską tworzą szefowie rządów państw członkowskich i prezydenci Francji i Finlandii (choć zwykle towarzyszą im też premierzy) oraz przewodniczący Komisji Europejskiej. W obradach biorą też udział ministrowie spraw zagranicznych państw członkowskich, a także jeden z członków Komisji.

Przewodniczący Rady Europejskiej jest wybierany przez Radę Europejską większością kwalifikowaną na okres 2,5 roku z jednokrotną możliwością odnowienia kadencji, przy czym Przewodniczący Rady Europejskiej musi pochodzić spoza grona Rady Europejskiej. Obecnie jest nim Herman Van Rompuy.[potrzebne źródło]

Rada Europejska zbiera się co najmniej 4 razy w roku, na dwóch formalnych i dwóch nieformalnych, krótkich, zwykle dwudniowych posiedzeniach. Zgodnie z traktatem nicejskim, od momentu rozszerzenia Unii 1 maja 2004 r. wszystkie formalne spotkania Rady odbywają się w Brukseli.

Nie należy jej mylić z Radą Europy, która jest osobną organizacją.

Kompetencje Rady Europejskiej:

  • Określa ogólne wytyczne polityki Europejskiej
  • Wyznacza kierunki rozwoju organizacji
  • Koordynuje politykę zagraniczną państw członkowskich oraz zajmuje stanowisko wobec najważniejszych problemów światowych
  • Podejmuje decyzje o przyjęciu nowych członków i stowarzyszenia

Rada[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Rada Unii Europejskiej.

Rada Unii Europejskiej, dawniej zwana Radą Ministrów lub Radą Ministrów Unii Europejskiej, a od Traktatu z Lizbony zwana po prostu „Radą”, jest głównym organem decyzyjnym Wspólnot Europejskich. Rada UE przybrała obecną nazwę na mocy własnej decyzji w 1993 roku. Jednakże w traktatach stanowiących podstawę Unii cały czas widnieje nazwa Rada (Wspólnot Europejskich). Członkami są ministrowie resortowi poszczególnych krajów członkowskich. Możliwe konfiguracje Rady UE:

  1. Rada ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych
  2. Rada ds. Gospodarczych i Finansowych (Ecofin)
  3. Rada ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (JHA)
  4. Rada ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Polityki dotyczącej Konsumentów
  5. Rada ds. Konkurencyjności
  6. Rada ds. Transportu, Telekomunikacji i Energii
  7. Rada ds. Rolnictwa i Rybołówstwa
  8. Rada ds. Środowiska
  9. Rada ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury.

Prezydencja[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczącym Rady jest minister z kraju sprawującego aktualnie prezydencję. Prezydencja Rady przypada co pół roku na kolejne państwo członkowskie. Jest ściśle związana z Radą UE, a nie z Radą Europejską.


Państwa sprawujące prezydencję Rady
Rok 1 I – 30 VI 1 VII – 31 XII
1958  Belgia  Niemcy
1959  Francja  Włochy
1960  Luksemburg  Holandia
1961  Belgia  Niemcy
1962  Francja  Włochy
1963  Luksemburg  Holandia
1964  Belgia  Niemcy
1965  Francja  Włochy
1966  Luksemburg  Holandia
1967  Belgia  Niemcy
1968  Francja  Włochy
1969  Luksemburg  Holandia
1970  Belgia  Niemcy
1971  Francja  Włochy
1972  Luksemburg  Holandia
1973  Belgia  Dania
1974  Niemcy  Francja
1975  Irlandia  Włochy
1976  Luksemburg  Holandia
1977  Wielka Brytania  Belgia
1978  Dania  Niemcy
1979  Francja  Irlandia
1980  Włochy  Luksemburg
1981  Holandia  Wielka Brytania
1982  Belgia  Dania
1983  Niemcy  Grecja
1984  Francja  Irlandia
1985  Włochy  Luksemburg
1986  Holandia  Wielka Brytania
1987  Belgia  Dania
1988  Niemcy  Grecja
1989  Hiszpania  Francja
1990  Irlandia  Włochy
1991  Luksemburg  Holandia
1992  Portugalia  Wielka Brytania
1993  Dania  Belgia
1994  Grecja  Niemcy
1995  Francja  Hiszpania
1996  Włochy  Irlandia
1997  Holandia  Luksemburg
1998  Wielka Brytania  Austria
1999  Niemcy  Finlandia
2000  Portugalia  Francja
2001  Szwecja  Belgia
2002  Hiszpania  Dania
2003  Grecja  Włochy
2004  Irlandia  Holandia
2005  Luksemburg  Wielka Brytania
2006  Austria  Finlandia
2007  Niemcy  Portugalia
2008  Słowenia  Francja
2009  Czechy  Szwecja
2010  Hiszpania  Belgia
2011  Węgry  Polska
2012  Dania  Cypr
2013  Irlandia  Litwa
2014  Grecja  Włochy
2015  Łotwa  Luksemburg
2016  Holandia  Słowacja
2017  Malta  Wielka Brytania
2018  Estonia  Bułgaria
2019  Austria  Rumunia
2020  Finlandia  Niemcy
Trojka[edytuj | edytuj kod]

COREPER[edytuj | edytuj kod]

Składa się ze stałych przedstawicieli państw członkowskich. Jego głównym zadaniem jest przygotowywanie posiedzeń Rady. Faktycznie większość decyzji głosowanych w Radzie zapada właśnie już na szczeblu ambasadorów/stałych przedstawicieli. Na szczeblu ministerialnym dyskutuje się tematy sporne i drażliwe.

Sekretariat Rady Unii Europejskiej[edytuj | edytuj kod]

Wysoki Przedstawiciel ds. WPZiB[edytuj | edytuj kod]

Instytucje ponadnarodowe[edytuj | edytuj kod]

Parlament Europejski[edytuj | edytuj kod]

Parlament Europejski jest jednoizbowy i reprezentuje obywateli państw należących do Unii. Oficjalną siedzibą Parlamentu jest Strasburg, choć komisje parlamentarne i władze klubów mieszczą się w Brukseli. Sekretariat i biblioteka ma zaś swoją siedzibę w Luksemburgu. Parlament Europejski liczy obecnie (na mocy Traktatu z Lizbony) 750 członków (deputowanych) plus przewodniczący, sprawujących mandat wolny, wybieranych na pięcioletnią kadencję. W Polsce w stosunku do członków PE używa się potocznie określenia „europarlamentarzysta” lub „eurodeputowany”, natomiast oficjalne określenie brzmi: „poseł do Parlamentu Europejskiego”. Najważniejsze uprawnienia Parlamentu to:

  • współudział w tworzeniu prawa poprzez:
    • konsultacje;
    • współpracę;
    • współdecydowanie;
    • akceptację (zgodę) – uprawnienie to dotyczy tylko niektórych dziedzin polityki wspólnotowej, co do wielu pozostałych dziedzin wyłączne kompetencje prawodawcze ma Rada Unii Europejskiej;
  • uprawnienia budżetowe – Parlament zatwierdza corocznie budżet i udziela Komisji absolutorium z jego wykonania;
  • uprawnienia kontrolne;
    • zatwierdzanie Komisji i jej przewodniczącego;
    • prawo uchwalenia wotum nieufności wobec Komisji (większością 2/3 głosów);
    • prawo zadawania pytań Komisarzom;
    • zwyczajowa możliwość zadawania pytań Radzie;
  • powoływanie Rzecznika Praw Obywatelskich.

Kandydaci do Parlamentu startują w wyborach zwykle w barwach którejś z partii istniejącej w swoim kraju, jednak po wejściu do Parlamentu przyłączają się oni zwykle do jednej z frakcji politycznych funkcjonujących oficjalnie w Parlamencie lub pozostają niezależni. Frakcje te odpowiadają mniej więcej ogólnemu podziałowi partii politycznych w Europie. Posłowie zasiadają w izbie parlamentu według przynależności do frakcji, a nie według przynależności narodowej.

Komisja Europejska[edytuj | edytuj kod]

Komisja Europejska, oficjalnie Komisja Wspólnot Europejskich, to rodzaj rządu Unii Europejskiej, odpowiedzialnego za bieżącą politykę Unii, nadzorującą prace wszystkich jej agencji i zarządzającej funduszami Unii. Siedzibą Komisji jest Bruksela. Po wejściu w życie traktatu nicejskiego członkami Komisji jest każdorazowo tyluż komisarzy, ile państw liczy Unia (od początku lipca 2013 roku, po wejściu Chorwacji liczba ta wynosi 28). Każdy z komisarzy jest odpowiedzialny za określony dział pracy, są więc oni odpowiednikami ministrów w zwykłym rządzie. Ich wyznaczenia dokonuje jednak nie przewodniczący Komisji, lecz rządy poszczególnych państw. Członkowie komisji nie mogą czuć się związani żadnymi instrukcjami – są politykami, których powołanie rekomenduje Rada Europejska i zatwierdza Parlament Europejski. Ich zadaniem jest nadzór nad przydzielonymi im dyrekcjami generalnymi.

Instytucje sądowe[edytuj | edytuj kod]

Trybunał Sprawiedliwości[edytuj | edytuj kod]

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (franc. Cour de Justice des Communautés européennes) jest sądem międzynarodowym, konstytucyjnym i administracyjnym. Powstał na mocy traktatu o EWWiS, a na mocy umowy o wspólnych instytucjach z 25 marca 1957 roku oraz Protokołu o statucie Trybunału Sprawiedliwości, objął jurysdykcją sprawy wszystkich trzech Wspólnot. W jego skład wchodzi 28 sędziów mianowanych przez każde państwo członkowskie oraz 8 rzeczników generalnych (adwokatów) obsadzanych na sześcioletnią kadencję na zasadzie rotacji. Orzeczenia Trybunału mają charakter ostateczny. Siedzibą Trybunału jest Luksemburg.

Nie należy mylić z Europejskim Trybunałem Praw Człowieka ze Strasburga, który jest organem Europejskiej konwencji praw człowieka

Sąd Pierwszej Instancji[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Sąd (Unia Europejska).

Do rozpatrywania drobniejszych spraw

Sąd do spraw Służby Publicznej[edytuj | edytuj kod]

W ramach wspólnotowej instytucji sądowniczej Sąd do spraw Służby Publicznej zajmuje się sporami z zakresu służby publicznej Unii Europejskiej[1].

Instytucje kontrolne[edytuj | edytuj kod]

Europejski Trybunał Obrachunkowy (ETO)[edytuj | edytuj kod]

Logo Trybunału Obrachunkowego

Znany też jako Trybunał Rewidentów Księgowych

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich[edytuj | edytuj kod]

Europejski Pełnomocnik ds. Ochrony Danych[edytuj | edytuj kod]

Instytucje gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Europejski System Banków Centralnych[edytuj | edytuj kod]

Obejmuje EBC i banki centralne państw członkowskich.

Europejski Bank Centralny (EBC)[edytuj | edytuj kod]

Europejski Bank Centralny
 Osobny artykuł: Europejski Bank Centralny.

EBC jest bankiem centralnym Unii Europejskiej i w tym charakterze odpowiada za:

  • nadzorowanie systemów bankowych w krajach Unii;
  • zbieranie danych statystycznych potrzebnych dla prowadzenia polityki monetarnej;
  • funkcjonowanie systemów płatniczych (zwłaszcza systemu TARGET);
  • zapobieganie fałszerstwom banknotów;
  • współpracę z innymi organami w zakresie regulacji rynków finansowych.

Poprzednikiem EBC był Europejski Instytut Walutowy, który nie dysponował kompetencjami władczymi i funkcjonował jedynie jako ciało doradcze krajowych banków centralnych. Jego głównym zadaniem było przygotowanie wprowadzenia wspólnej waluty na obszarze Unii.

EBC powstał 1 czerwca 1998 roku w drodze porozumienia krajowych banków centralnych. Konsekwencją tego kroku była likwidacja walut narodowych w ramach Eurosystemu (obejmującego początkowo 11 krajowych banków centralnych) oraz wprowadzenie w ich miejsce wspólnej waluty euro. Nastąpiło to 1 stycznia 1999 roku, rok później do Eurosystemu dołączył, jako dwunasty członek, grecki bank centralny. Siedzibą EBC jest Frankfurt nad Menem.

Organy międzyinstytucjonalne[edytuj | edytuj kod]

Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich[edytuj | edytuj kod]

Europejski Urząd Doboru Kadr[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Europejski Urząd Doboru Kadr.

Europejska Szkoła Administracji[edytuj | edytuj kod]

Inne jednostki[edytuj | edytuj kod]

Europejski Bank Inwestycyjny (EBI)[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Europejski Bank Inwestycyjny.

Instytucje doradcze[edytuj | edytuj kod]

Inne organy[edytuj | edytuj kod]

Pomocnicze jednostki organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Powiązane organizacje[edytuj | edytuj kod]

Lifeintheeu.png
Unia Europejska na skróty

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Piotr Warzyszyński: Zasady funkcjonowania systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-03-07. [dostęp 2011-04-02].
  2. Tamara Barriga: Parlament Europejski (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-04-16. [dostęp 2011-04-17].
  3. Piotr Łochowski: Rada Unii Europejskiej (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-03-03. [dostęp 2011-04-02].
  4. Mateusz Borysiuk, Karol Janowski: Europejski Bank Inwestycyjny (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-03-02. [dostęp 2011-04-02].
  5. Tomasz Betka: Istota Prezydencji w UE (pol.). UniaEuropejska.org, 2010-12-31. [dostęp 2011-04-02].
  6. Karol Janowski: Europejski Bank Centralny (EBC) (pol.). UniaEuropejska.org, 2010-01-03. [dostęp 2011-04-17].
  7. Karol Janowski: Europejski System Banków Centralnych (ESBC) (pol.). UniaEuropejska.org, 2010-01-27. [dostęp 2011-04-17].
  8. Tamara Barriga: Komitet Regionów (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-05-09. [dostęp 2011-07-29].
  9. Krzysztof Zubilewicz: Europejski Komitet Ekonomiczno – Społeczny (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-05-15. [dostęp 2011-07-29].
  10. Tamara Barriga: Komisja Europejska (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-05-30. [dostęp 2011-07-29].