Historia Unii Europejskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rozwój Unii Europejskiej
European Union History.svg

Idee przed 1945 r.[edytuj | edytuj kod]

Próby zjednoczenia narodów Europy miały wielokrotnie miejsce w historii kontynentu od upadku Cesarstwa Rzymskiego.

Początki europejskiej idei integracji międzynarodowej sięgają już starożytności. W wypowiedziach myślicieli starożytnych, m.in. Talesa z Miletu, na temat potrzeby jednoczenia się ludzi w coraz szersze organizmy społeczne – państwa, występują dwie przesłanki:

  • Jedna dotyczy skutków likwidacji granic między dotychczasowymi małymi państwami, skutków wyrażających się likwidacją przyczyn prowadzenia wojen o poszerzenie terytorium.
  • druga natomiast – wzmocnienia siły w stosunku do otoczenia zewnętrznego, szczególnie jeśli jest ono niebezpieczne i nieprzyjazne dla niezintegrowanych jeszcze sąsiadujących i często walczących ze sobą małych państw. Integracja międzynarodowa miała być podstawą wewnętrzną i zewnętrzną bezpieczeństwa uczestników integracji.

Podobnie jak w starożytności, dyskusje na temat zjednoczonej Europy w średniowieczu miały również dwa aspekty: obronny i ekspansjonistyczny.

  • Podobnie było w przypadku aspektu ekspansjonistycznego, który przewidywał pokonanie Turcji i schrystianizowanie jej. Przykładem misji ekspansjonistycznej były wyprawy krzyżowe na Bliski Wschód, mające na celu zjednoczenie władców krajów katolickich.

Frankońskie imperium Karola Wielkiego i Święte Cesarstwo Rzymskie na setki lat połączyły wielkie obszary pod luźną administracją. W XIX wieku taką próbą była unia celna pod władzą Napoleona, a w XX wieku działania wojenne Niemiec hitlerowskich – jednak obie zakończyły się niepowodzeniem. Różnorodność językowa i kulturowa Europy czyniły próby oparte na prawach dynastycznych albo narzucone przez podboje wojenne niepewnymi i skazanymi na niepowodzenie.

Gdy Arabowie podbili starożytne centra chrześcijaństwa w Syrii i Egipcie w VIII stuleciu, pojęcie „chrześcijaństwa” stawało się zasadniczo pojęciem zjednoczonej Europy, ale zawsze bardziej ideałem niż rzeczywistością. Wielka schizma między prawosławiem a katolicyzmem uczyniła dyskusyjnym samo pojęcie „chrześcijaństwa”. Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków w 1453 r., pojawiła się propozycja pokojowego zjednoczenia Europy przeciw wspólnemu nieprzyjacielowi – Jerzemu z Podiebradów, husyckiemu królowi Czech – w 1464 zaproponowano utworzenie unii chrześcijańskich narodów przeciw Turkom.

Otton III marzył o odrodzeniu Cesarstwa Rzymskiego, w którym cesarzowi podlegałyby równe sobie królestwa. Zachowała się miniatura przedstawiająca cztery postacie w koronach, składające Ottonowi III dary. Owe postacie to personifikacje królestw: Rzymu, Galii, Germanii i Sklawinii. Bolesław I Chrobry miał zapewne, w myśl zamiarów Ottona III, być królem tej ostatniej.

W 1728 opat Charles de Saint-Pierre zaproponował utworzenie europejskiej ligi 18 suwerennych państw, ze wspólnym skarbem, bez granic i z unią gospodarczą.

Po rewolucji amerykańskiej 1776 r. i ogłoszeniu Deklaracji Niepodległości wizja Stanów Zjednoczonych Europy podobnej do Stanów Zjednoczonych Ameryki była podzielana przez kilku wybitnych Europejczyków zwłaszcza La Fayette’a i Tadeusza Kościuszkę. W 1795 r. propozycję kongresu dla wiecznego pokoju wniósł Immanuel Kant.

Kontynentalny system Napoleona Bonaparte, ogłoszony w listopadzie 1806 w postaci embarga dla bytyjskich towarów interesie francuskiej hegemonii, wykazał skuteczność, ale też i niedostatki ponadnarodowego systemu ekonomicznego dla Europy.

Po upadku Napoleona w 1815 r. na kongresie wiedeńskim powstał Związek Niemiecki (Deutscher Bund), jako luźne stowarzyszenie trzydziestu ośmiu niemieckich krajów. W 1834 r. powstała niemiecka unia celna (Zollverein), która miała ułatwić handel i zmniejszyć wewnętrzną konkurencję.

W 1843 r. włoski pisarz i polityk Giuseppe Mazzini zaproponował utworzenie federacji republik europejskich, a w 1847 r. pojawiła się najbardziej znana wczesna propozycja pokojowego zjednoczenia, na bazie współpracy i równości członkostwa, wysunięta przez Wiktora Hugo. Początkowo wyszydzona, powróciła w 1851 r.

Dyskusje nad integracją międzynarodową prowadzone na przełomie XVIII i XIX wieku, w tzw. Epoce przyspieszonego rozwoju kapitalizmu w Europie Zachodniej, zostały wzbogacone o dwa ważne elementy: o problematykę ekonomiczną oraz o kwestię suwerenności narodowej państwa. Te dwa aspekty pozostają aktualne, zarówno we współczesnych dyskusjach, jak i praktycznych przedsięwzięciach integracyjnych.

Po kataklizmie I wojny światowej kilku europejskich myślicieli wysunęło ponownie ideę zjednoczonej politycznie Europy. W 1923 r. austriacki książę Coudenhove-Kalergi założył Ruch Paneuropejski i w 1926 r. gościł w Wiedniu pierwszy Kongres Paneuropejski. Wysunięta doktryna Paneuropy, uważana za podstawę bazową wszystkich europejskich wspólnot.

W 1929 Aristide Briand, francuski premier, wygłosił mowę na forum Ligi Narodów, w której zaproponował ideę federacji narodów europejskich opartej na solidarności i współpracy politycznej i społecznej, co spotkało się z poparciem wielu wybitnych ekonomistów, wśród nich Johna Maynarda Keynesa.

W 1931 r. francuski polityk Édouard Herriot opublikował książkę Stany Zjednoczone Europy.

Wielka depresja, rozwój faszyzmu i późniejsza II wojna światowa zahamowały ruch na rzecz unifikacji Europy.

W 1940 r. sukcesy wojenne Niemiec i plany utworzenia tysiącletniej Rzeszy zachęciły niemieckich ekonomistów do wysunięcia propozycji scentralizowanej unii europejskiej z jednolitym europejskim obszarem gospodarczym i ustalonymi wewnętrznymi kursami wymiany walut. W 1943 r. niemiecki minister spraw zagranicznych Joachim von Ribbentrop ostatecznie zaproponował utworzenie takiej instytucji ze strukturą wykazującą kilka podobieństw do współczesnej Unii Europejskiej, oczywiście bez jej demokratycznych struktur. Byłaby to wspólna waluta, bank centralny w Berlinie, zasada regionalizmu, wspólna polityka pracy i porozumienia gospodarcze. Proponowano włączyć do niej Niemcy, Włochy, Francję, Danię, Norwegię, Finlandię, Słowację, Węgry, Bułgarię, Rumunię, Chorwację, Serbię, Grecję i Hiszpanię.

Idea nowej Europy była poruszana przez okupantów:

  • Minister bez teki rządu Rzeszy Niemieckiej Arthur Seyss-Inquart powiedział: Nowa Europa solidarności i współpracy między wszystkimi jej obywatelami szybko doprowadzi do pomyślności, gdy zostaną usunięte narodowe granice ekonomiczne;
  • francuski minister w rządzie Vichy Jacques Benoist Mechin powiedział, że Francja musi porzucić nacjonalizm i uzyskać honorowe miejsce we Wspólnocie Europejskiej.

Taka kierowana przez Niemcy Europa miałaby być przeciwwagą dla komunistycznego Związku Radzieckiego i brytyjskiej dominacji w handlu światowym. Jednak niemiecka inicjatywa była dominacją opartą na hitlerowskich podbojach i dlatego trudno ją uznać za prawdziwego poprzednika przyszłej Unii Europejskiej.

Pomysł stworzenia wspólnej Europy zrodził się też podczas II wojny światowej[1]. Wtedy to po raz pierwszy w manifeście z Ventotene[1] w roku 1941[1] Altiero Spinelli[1] i Ernesto Rossi[1] głosili o potrzebie stworzenia organizacji, która zapobiegnie nieustającym wojnom w Europie[1]. Początkowo miała to być federacja składająca się z państw europejskich[1], a sama organizacja miała pełnić funkcje wyłącznie konstytutywne[1]. Z czasem przerodzić się miała w organ władzy ustawodawczej - parlament federacji[1]. Na początku zakładano również, że zgromadzenie nie będzie wybierane w sposób bezpośredni przez mieszkańców federacji, a poprzez przedstawicieli poszczególnych parlamentów narodowych[1].

W 1943 r. Jean Monnet, członek francuskiego Narodowego Komitetu Wyzwolenia rządu Wolnych Francuzów na uchodźstwie w Algierze, uważany przez wielu za architekta europejskiej jedności, oświadczył: ...Pokój w Europie nie zostanie osiągnięty, jeżeli państwa odbuduje się na bazie suwerenności narodowej. Kraje Europy są zbyt małe, aby mogły gwarantować swoim obywatelom dobrobyt i rozwój społeczny. Państwa europejskie muszą stworzyć między sobą federację...

Nowy impuls po 1945 r.[edytuj | edytuj kod]

Pałac d’Orsay w Paryżu, gdzie Schuman przedstawił swój plan

Szczególnie szybki rozwój idei integracyjnej w Europie nastąpił w II poł. XX wieku, po zakończeniu II wojny światowej. Pojawiło się silne dążenie do utworzenia wspólnoty europejskiej, która pozwoliłaby odbudować Europę po katastrofalnych wydarzeniach drugiej wojny światowej i zapobiec wojnie w przyszłości. Po 1945 ludzie najbardziej potrzebowali nadziei, toteż idea jedności europejskiej miała większe niż kiedykolwiek szanse poparcia. Wszystkie kraje Europy miały świadomość swoich kłopotów i słabości. Odpowiedzią na te problemy mogła być tylko, i to praktycznie realizowana, idea jedności politycznej i gospodarczej. Skoro dość szybko okazało się, że kraje Europy Środkowowschodniej zostały przemocą wyłączone z możliwości budowy demokracji i z uczestnictwa w ogólnoeuropejskiej integracji, skoncentrowano się na Europie Zachodniej.

Pierwszą jaskółką zwiastującą jednoczenie się państw Europy Zachodniej był powołany do życie w czerwcu 1947 w Paryżu Komitet Koordynacyjny Ruchów Międzynarodowych na Rzecz Jedności Europejskiej. W grudniu 1947 organizacja ta przybrała nazwę Międzynarodowy Komitet Ruchów na Rzecz Jedności Europejskiej.

Punktem przełomowym był kongres haski (AIA), zorganizowany przez Józefa Retingera[2] i Duncana Sandysa[2] w Hadze[2] w dniach 7-10 maja[2] 1948 roku[2]. Spotkali się na nim przedstawiciele 25 krajów europejskich[2]. Kongres jednomyślnie wyraził pragnienie utworzenia zjednoczonej Europy. Wszystkie kraje w nim uczestniczące zdawały sobie sprawę, że upieranie się przy narodowej niepodległości i utrzymywanie narodowej suwerenności to rzecz przestarzała. Historyczny kongres haski wytyczył w podstawowych zarysach politykę zjednoczenia Europy. Jak pisał Józef Retinger: w Hadze położono fundamenty pod wszystko to, co miało wyznaczać postęp idei europejskiej w następnym dziesięcioleciu. Wszystkie wielkie traktaty europejskie wyrosły z podatnego gruntu tego śmiałego zebrania. Jednocześnie ustanowiono zasady i doktryny jedności europejskiej. Kongres nadał ton i rozmach działalności europejskiej na przyszłe lata.

Rzym, Muzeum Kapitolińskie gdzie podpisano w 1957 traktaty rzymskie

Aby to urzeczywistnić, wielu polityków wspierało ideę utworzenia jakiejś formy europejskiej federacji czy rządu. Winston Churchill 19 września 1946 wygłosił na uniwersytecie w Zurychu mowę, w której wezwał do utworzenia Stanów Zjednoczonych Europy, podobnych do Stanów Zjednoczonych Ameryki. Bezpośrednim wynikiem tego przemówienia było utworzenie w 1949 Rady Europy. Rada Europy była (i dalej pozostaje) instytucją o raczej ograniczonych prerogatywach, jako swoisty ekwiwalent Narodów Zjednoczonych, aczkolwiek wypracowała pewne formy uprawnień w dziedzinie praw człowieka, jak Europejski Trybunał Praw Człowieka.

Inauguracyjne posiedzenie Rady Europy odbyło się w Strasburgu 8 sierpnia 1949. Obok flag dwunastu państw członkowskich (jeszcze bez Niemiec i Austrii) była również flaga Ruchu Europejskiego: zielone E na białym tle. Według projektodawców Rada Europy miała być pierwszym instytucjonalnym krokiem do utworzenia ponadnarodowego rządu Europy. W ramach Rady wyodrębniono Komitet Ministrów, Parlamentarne Zgromadzenie Doradcze i niezależny Sekretariat, prototypy rządu, parlamentu i administracji publicznej. Działacze Ruchu pragnęli aby Zgromadzenie funkcjonowało jak prawdziwy Parlament Europejski. W budowie nowej Europy, na razie tylko w niecałej części zachodniej, Ruch Europejski odgrywał rolę kluczową. Nastroje panujące w Radzie Europy oddają słowa Paula Henriego Spaaka, który 26 sierpnia 1949 powiedział: najbardziej niezdecydowani, najwięksi sceptycy muszą uznać fakt, że od dziś istnieje świadomość europejska.

Po kongresie haskim rozpoczęła się seria konferencji Ruchu Europejskiego. Pierwsza, która odbyła się w Brukseli w lutym 1949, poświęcona była sprawom politycznym i organizacyjnym. W dwa miesiące później w Westminsterze zorganizowano wielką konferencję na temat polityki gospodarczej. Jako cel na przyszłość wysunięto propozycję utworzenie wspólnego rynku. W grudniu tego samego roku w Lozannie odbyła się konferencja poświęcona kulturze. W rezolucjach wezwano do utworzenia Europejskiego Centrum Kultury, Uniwersytetu Europejskiego oraz Europejskiego Centrum Badań Jądrowych. Z czasem powołano do życia wszystkie te ośrodki. W czerwcu 1950 w Rzymie odbyła się konferencja poświęcona polityce socjalnej.

Ziarno idei integracji rzucone w nowych powojennych realiach na kongresie haskim zaowocowało już wkrótce, w latach pięćdziesiątych i później, kolejnymi formami i etapami integracji międzynarodowej w Europie, i tak jest do chwili obecnej mimo różnych zahamowań i kryzysów. Punktem przełomowym dla idei integracji Europy było podpisanie przez państwa zachodniej Europy traktatów rzymskich w 1957, na mocy których powstała Europejska Wspólnota Gospodarcza i EURATOM.

Trzy wspólnoty[edytuj | edytuj kod]

6 państw członkowskich EWWS

Unia Europejska wyrosła z Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, powołanej na podstawie traktatu paryskiego, podpisanego w 1951 r. przez sześciu członków założycieli: Belgię, Holandię i Luksemburg (kraje Beneluksu), Niemcy Zachodnie (RFN), Francję i Włochy. Celem EWWiS było utworzenie wspólnej puli produkcji węgla i stali, aby zapobiec wojnie gospodarczej. Było to urzeczywistnienie planu opracowanego przez Jeana Monneta, a upowszechnionego przez francuskiego ministra spraw zagranicznych Roberta Schumana. 9 maja 1950 Schuman przedstawił propozycję utworzenia zorganizowanej Europy twierdząc, że jest to niezbędne do utrzymania pokojowych stosunków. Propozycja ta, znana jako Deklaracja Schumana, jest uważana za początek dzisiejszej Unii Europejskiej, która potem wybrała dzień 9 maja za Dzień Europy. Brytyjczycy zostali zaproszeni do uczestnictwa, ale odmówili, aby nie rezygnować z narodowej suwerenności.

W ślad za EWWiS poszły próby utworzenia, przez te same kraje, Europejskiej Wspólnoty Obronnej i Europejskiej Wspólnoty Politycznej. Celem EDC było ustanowienie wspólnej europejskiej armii pod wspólną kontrolą, aby Niemcy Zachodnie mogły się ponownie bezpiecznie uzbroić i stawić czoła radzieckiemu zagrożeniu. EPC miała być zaczątkiem federacji państw europejskich. Jednak francuskie Zgromadzenie Narodowe odmówiło ratyfikowania traktatu EDC, co doprowadziło do zaniechania pomysłu, a potem odłożenia na półkę także EPC. Idea obu instytucji żyje jednak, choć w zmodyfikowanej formie, w późniejszych opracowaniach, jak Europejska Współpraca Polityczna (European Political Co-operation, także EPC), filar o nazwie Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa ustanowiony przez traktat z Maastricht (Common Foreign and Security Policy, CFSP), czy Europejskie Siły Szybkiego Reagowania (European Rapid Reaction Force), obecnie w trakcie formowania.

Europejska Wspólnota Energii Atomowej (European Atomic Energy Community) została powołana do życia w 1957 r. Euratom miał z kolei połączyć narodowe zasoby nuklearne tych krajów. Głównymi celami tej organizacji było wspólne pokojowe wykorzystanie energii jądrowej, rozwój badań, ustalenie jednolitych norm ochrony radiologicznej.

Po niepowodzeniu inicjatyw EDC i EPC sześć krajów założycielskich spróbowało dalszej integracji, tworząc w 1957 r. kolejną instytucję – Europejską Wspólnotę Gospodarczą (European Economic Community, EEC) funkcjonującą jako międzynarodowa organizacja gospodarcza. EWG przyczyniła się do rozwoju ekonomicznego państw członkowskich, zacieśniania współpracy między nimi, ustanowienia swobody przepływu towarów, osób, usług i kapitału (unia celna między krajami członkowskimi, oparta na czterech wolnościach). EWG stała się najważniejszą z 3 europejskich wspólnot integracyjnych, do tego stopnia, że jej nazwa została potem zmieniona na Wspólnotę Europejską, która została formalnie ustanowiona w traktacie z Maastricht w 1992 r. i weszła w życie 1 listopada 1993 r. Sygnatariuszami byli przedstawiciele:

Kraj Osoby podpisujące
 Belgia Paul-Henri Spaak, Jean Charles Snoy et d'Oppuers
 Francja Christian Pineau, Maurice Faure
 Holandia Joseph Luns, Johannes (Hans) Linthorst Homan
 Luksemburg Joseph Bech, Lambert Schaus
 Niemcy Konrad Adenauer, Walter Hallstein
 Włochy Antonio Segni, Gaetano Martino

Przekształcenie się tych wspólnot w dzisiejszą Unię Europejską składa się z dwóch równoległych procesów.

  • Pierwszym procesem jest ewolucja strukturalna i zmiany instytucjonalne w kierunku utworzenia ściślejszego bloku z większą ilością kompetencji na poziomie ponadnarodowym, co można nazwać pogłębianiem Unii.
  • Drugim procesem jest rozszerzanie wspólnot (i potem Unii) z 6 do 27 państw członkowskich, co określamy mianem poszerzania Unii.

Ojcowie współczesnej Europy[edytuj | edytuj kod]

Powstanie Unii Europejskiej nie byłoby możliwe bez ludzi, których nazywa się Ojcami współczesnej Europy. W poczet Ojców integracji europejskiej[3] zalicza się ośmiu polityków, którzy mieli największy wpływ na powstanie Wspólnot Europejskich:
(w kolejności alfabetycznej)

Instytucje Unii Europejskiej[edytuj | edytuj kod]

UE jako organizacja o zasięgu międzynarodowym posiada organy mające na celu usprawnić pole do dialogu między członkami UE i pomagać we wspólnym zarządzaniu Unią. Główne instytucje to:

Instytucje te wspierane są przez organy pomocnicze, takie jak:

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Tablica przed wejściem do Parlamentu Europejskiego w Brukseli
Siedziba EBC we Frankfurcie

Historia rozszerzania Unii Europejskiej[edytuj | edytuj kod]

Uzyskanie członkostwa w UE wymaga spełnienia szeregu warunków, tzw. kryteria kopenhaskie. Kraj starający się o przynależność do europejskiej wspólnoty musi w części znajdować się na terytorium Europy, mieć demokratyczny rząd i wolnorynkową gospodarkę oraz przestrzegać praw Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw człowieka i Podstawowych Wolności. Zobowiązany jest także do zaakceptowania i wprowadzenia w życie prawodawstwa UE oraz wszystkich układów traktatowych. Jak napisano w traktacie z Maastricht, każdy kraj członkowski oraz Parlament Europejski muszą zgodzić się na każde planowane rozszerzenie wspólnoty. Samo przystąpienie w poczet członków Unii Europejskiej określa się mianem akcesja (ang. accession). Jest to przyjęcie nowych państw do UE.

Rozszerzenia UE

EUenl.gif
Historia rozszerzeń UE


EUenl-EU6.png
1952–58 – państwa założycielskie: Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, RFN, Włochy


EUenl-EU9.png
1973 – pierwsze rozszerzenie: Dania, Irlandia, Wielka Brytania


EUenl-EU10.png
1981 – drugie rozszerzenie: Grecja


EUenl-EU12.png
1986 – trzecie rozszerzenie: Hiszpania i Portugalia


EUenl-EU15.png
1995 – czwarte rozszerzenie: Austria, Finlandia, Szwecja


EUenl-EU25.png
2004 – piąte rozszerzenie, część I: Cypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Słowacja, Słowenia, Węgry


EUenl-EU27.png
2007 – piąte rozszerzenie, część II: Bułgaria, Rumunia


EUenl-EU27+.png
? – planowane na przyszłość rozszerzenie UE o Chorwację, Macedonię i Turcję


EUCROA.png
Zakładana ekspansja UE na 2013


EU Members Candidates 2004 2007.png
Docelowy obszar UE


Państwa założycielskie[edytuj | edytuj kod]

Przyjęte państwa Data akcesji Charakter rozszerzenia
 Belgia 23 lipca 1952 państwa założycielskie
 Francja
 Holandia
 Luksemburg
 Niemcy
 Włochy

Pierwsze rozszerzenie[edytuj | edytuj kod]

Wielka Brytania, obawiając się wstąpienia do Wspólnoty z powodu ryzyka zaszkodzenia jej handlowi ze Wspólnotą Narodów, ustanowiła w 1960 r. alternatywną organizację, Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu (European Free Trade Association). Był to jedynie obszar wolnego handlu, a nie unia celna. Do EFTA weszły też w tym czasie Austria, Dania, Norwegia, Portugalia, Szwecja i Szwajcaria, a Islandia przystąpiła w 1970 r.

Ponieważ handel ze Wspólnotą Narodów malał, a rósł udział handlu europejskiego, Wielka Brytania zdecydowała się przystąpić do wspólnoty, oczekując korzyści ekonomicznych. Irlandia i Dania, zależne w dużej mierze od handlu z Brytyjczykami, poszły w ślad za Zjednoczonym Królestwem. Pierwsza próba przystąpienia (wniosek o przyjęcie został złożony 9 sierpnia 1961), jeszcze za rządów konserwatywnego premiera Harolda Macmillana, została zawetowana przez prezydenta de Gaulle’a. Kolejny rząd, kierowany przez labourzystowskiego premiera Harolda Wilsona zgłosił wniosek o przyjęcie (11 maja 1967 roku), jednak i tym razem de Gaulle sprzeciwił się. Dopiero rząd, na którego czele stał Edward Heath, zdołał wprowadzić kraj do EWG.

Grenlandia – wystąpiła w 1985 r. z EWG i nie należy do UE

Przyjęte państwa Data akcesji Charakter rozszerzenia
 Dania 1 stycznia 1973 pierwsze państwa północne
 Irlandia
 Wielka Brytania

Społeczeństwo Norwegii odrzuciło propozycję rządu (53,3% przeciw) i Norwegia nie weszła do Unii – podobnie stało się 20 lat później, gdy rząd norweski zaproponował wejście do Unii razem z Austrią, Szwecją i Finlandią.

Drugie rozszerzenie[edytuj | edytuj kod]

W latach 80. XX w. do EWG dołączyły kolejne kraje. Wejście Grecji w 1981 r. zapoczątkowało tzw. rozszerzenia śródziemnomorskie lub południowe. Ze względu na swoje położenie geograficzne i burzliwą historię oraz stosunkowo niski poziom rozwoju społecznego oraz gospodarczego, kraj ten nie uczestniczył w głównym nurcie integracji europejskiej, mimo że był członkiem-założycielem OEEC. Do Rady Europy przystąpiła z chwilą jej utworzenia, nie miała jednak wspólnych granic z krajami szóstki.

Przyjęte państwo Data akcesji Charakter rozszerzenia
 Grecja 1 stycznia 1981 pierwsze państwo południowe

Trzecie rozszerzenie[edytuj | edytuj kod]

Kolejnymi krajami z tzw. rozszerzenia śródziemnomorskiego lub południowego były Hiszpania i Portugalia. Wspólnie z Grecją miały podobne doświadczenia – m.in. niedawne rządy dyktatorskie oraz poziom rozwoju gospodarczego znacznie odbiegający od średniego krajów Wspólnoty[4]. Wejście tych krajów oznaczało nowe zadania dla EWG, podniosło znaczenie tych państw i przeniosło punkt ciężkości Wspólnoty ze stabilnych, mocno zindustrializowanych i demokratycznych krajów na południe Europy.

Przyjęte państwa Data akcesji Charakter rozszerzenia
 Hiszpania 1 stycznia 1986 kolejne państwa śródziemnomorskie
 Portugalia

Rozszerzenie niepełne[edytuj | edytuj kod]

Zjednoczenie NRD i RFN w jeden organizm państwowy spowodowało powiększenie się obszaru EWG. Ekonomiczną ceną zjednoczenia było 1,5 biliona euro jakie Niemcy zachodnie przekazały do 2004 roku wschodnim krajom związkowym w celu dostosowania wschodnioniemieckiej gospodarki i infrastruktury do poziomu zachodnich krajów związkowych.

Przyjęte państwo Data akcesji Charakter rozszerzenia
 NRD 3 października 1990 Zjednoczenie Niemiec,
pierwsze państwo Europy środkowej

Czwarte rozszerzenie[edytuj | edytuj kod]

Austria, Finlandia i Szwecja przystąpiły już do Unii Europejskiej, powstałej na mocy Traktatu o Unii Europejskiej podpisanego 7 lutego 1992 r. w Maastricht w Holandii. Fakt dołączenia nowych członków odzwierciedlał radykalną zmianę polityki każdego z nich. W przypadku Austrii i Finlandii przyczyną były stosunki z ZSRR, natomiast Szwecji jej przywiązanie do neutralności i unikanie zaangażowania w kwestie bezpieczeństwa europejskiego.

Przyjęte państwa Data akcesji Charakter rozszerzenia
 Austria 1 stycznia 1995 kolejne państwa Europy północnej i środkowej
 Finlandia
 Szwecja

Referendum w Norwegii: 52,2% głosujących było przeciw. Wraz z przyjęciem Austrii, Szwecji i Finlandii do UE, tylko Norwegia, Islandia, Szwajcaria i Liechtenstein pozostały członkami EFTA.

Piąte rozszerzenie (cz. I)[edytuj | edytuj kod]

Zmiany polityczne w Europie w 1989 r. (tzw. Jesień Ludów) doprowadziły do możliwości wstąpienia w szeregi UE krajów z tzw. bloku wschodniego. Sytuacja gospodarcza byłych krajów Europy Środkowo-Wschodniej znacznie odbiegała od średniego poziomu krajów UE, co stało się dla UE wyzwaniem do wyrównania poziomu życia i przekazywania funduszy strukturalnych na ten cel.

 Osobny artykuł: Polska w Unii Europejskiej.
Przyjęte państwa Data akcesji Charakter rozszerzenia
 Cypr 1 maja 2004 kolejne państwa Europy środkowej i wschodniej
oraz śródziemnomorskiej
 Czechy
 Estonia
 Litwa
 Łotwa
 Malta
 Polska
 Słowacja
 Słowenia
 Węgry

Piąte rozszerzenie (cz. II)[edytuj | edytuj kod]

Przyjęte państwa Data akcesji Charakter rozszerzenia
 Bułgaria 1 stycznia 2007 państwa Europy południowo-wschodniej
 Rumunia

Rozszerzenie niepełne[edytuj | edytuj kod]

Przyjęte państwa Data akcesji Charakter rozszerzenia
Francja Saint-Barthélemy 1 grudnia 2009 w dniu wejścia w życie traktatu lizbońskiego oba terytoria ponownie stały się częścią Unii (do 21 lutego 2007 były częścią Unii jako część Gwadelupy, 22 lutego 2007 stały się osobnymi terytoriami)
Francja Saint-Martin

Szóste rozszerzenie[edytuj | edytuj kod]

Przyjęte państwa Data akcesji Charakter rozszerzenia
 Chorwacja 1 lipca 2013 państwa Europy południowo-wschodniej

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Lifeintheeu.png
Unia Europejska na skróty

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Od źródeł do Traktatu Rzymskiego: Parlament Wspólnoty. W: Luciano Bardi, Piero Ignazi: Parlament Europejski. przeł. Piotr Dyrda. Kraków: Oficyna Wydawnicza Arché : Oficyna Wydawnicza "Impuls", 2005, s. 12. ISBN 8392200101.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Nowe ruchy i organizacje integracyjne. W: Kazimierz Łastawski: Od idei do integracji europejskiej. Warszawa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP, 2003, s. 119-120. ISBN 83-88278-37-1.
  3. EUROPA – Historia Unii Europejskiej.
  4. W 1977 r. PKB Grecji na 1 mieszkańca wynosiło 46,6% średniej wspólnotowej, Hiszpanii – 51,6%, natomiast Portugalii – 27,4% (por.: Loukas Tsoukalis, The European Community and its Mediterraneum Enlargment, George Allen & Unwin, London 1981, s. 9, passim dla debat dotyczących członkostwa.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Opracowania:
    • Babaszek K.: Podstawy funkcjonowania Unii Europejskiej, Gdańsk 2001
    • Burzyńska B.: Fundusze strukturalne w Unii Europejskiej, Gdańsk 2001
    • Budnikowski A., pod. red.: Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze, Warszawa 2000
    • Grabska W.: Koncepcja i praktyka integracji w EWG, Warszawa 1988
    • Kwilecki A.: Idea zjednoczenia Europy, Poznań 1969
    • Lis M.: Prawo Europejskie w Europie. Cześć 1. Międzynarodowe publiczne prawo, Wrocław 1998
    • Marszałek A.: Z historii europejskiej idei integracji międzynarodowej, Łódź 1996
    • Mikołajczyk M.: Jak rodziła się UE, [w:] Tygodnik Polityka nr 17 z 28 kwietnia 2001
    • Nicoll W., Salmon T. C.: Understanding the European Union, Mancherstr 2001,
    • Urwin D.: Political History of Western Europe since 1945, London 1997
    • Wistrich E.: Droga Europy do zjednoczenia, [w:] Sprawy Międzynarodowe 1990 nr 10
    • Wojciechowski J. A.: Instytucje i porządek prawny Wspólnot Europejskich, Warszawa 1995
    • Zawolska E., Mikłaszewicz A.: Koszty zacofania Polski, korzyści integracji z Unią, [w:] Fakty 5/97

Literatura dodatkowa[edytuj | edytuj kod]

  • Amin S.M., Juszyński J., Instytucje i porządek prawny Unii Europejskiej : na tle tekstów prawnych oraz orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, wyd. 2, Toruń 1999 r.
  • Barcik A., Dziewiński P., Prawo Unii Europejskiej, Bielsko- Biała 2004 r.
  • Barcz J., Górka M., Wyrozumska A., Instytucje i prawo Unii Europejskiej : podręcznik dla kierunków zarządzania i administracji, Warszawa 2008 r.
  • Gozi S. (przeł.) Rogowiec E., System zarządzania w Unii Europejskiej : przewodnik, Kraków 2004 r.
  • Góralski W.M.(*red), Unia Europejska T.1, Kraków 2007 r.
  • Kenig- Witkowska M.M., Prawo instytucjonalne Unii Europejskiej, Wyd. 3, Warszawa 2007 r.
  • Lasok D., Zarys prawa Unii Europejskiej. Cz.1, Toruń 1995 r.
  • Lenaerts K., Nuffel P., (przeł) Bojko J., Podstawy prawa europejskiego, Warszawa 1998 r.
  • Michałowska – Gorywoda K., Podejmowanie decyzji w Unii- Europejskiej, Warszawa 2002 r.
  • Rochee D., (przeł.) Pliszkiewicz M., Pliszkiewicz M., Wstęp do prawa Unii Europejskiej, Warszawa 2004 r.
  • Skubisza R., Skrzydło-Tefelska E. (red), Prawo europejskie : zarys wykładu, Lublin 2003 r.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]