Język lule

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Julevsámegiella
Obszar Norwegia, Szwecja
Liczba mówiących 2 tysiące[1]
Klasyfikacja genetyczna Języki uralskie
*języki sami
**Język lule
Pismo łacińskie
SIL SMJ
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Zasięg języka lule zaznaczono cyfrą 4

Język lule (Julevsámegiella) – język lapoński, którym posługuje się ok. 2000 osób w północnych częściach Szwecji (ok. 1500 osób) i Norwegii (ok. 500 osób). Wśród języków lapońskich plasuje się na drugim miejscu pod względem liczby użytkowników, po północnolapońskim.

Zasięg[edytuj | edytuj kod]

Większość użytkowników języka lule zamieszkuje Laponię, w szczególności szwedzkie gminy Gällivare i Jokkmokk, oraz norweskie gminy Tysfjord i Hamarøy[1].

Alfabet[edytuj | edytuj kod]

Język lule zapisywany jest odmianą alfabetu łacińskiego. Obecny standard zapisu języka ustanowiono w 1983[2].

A a Á á B b D d E e F f G g H h
I i J j K k L l M m N n Ŋ ŋ O o
P p R r S s T t U u V v Å å Ä ä

Piśmiennictwo[edytuj | edytuj kod]

Za pioniera w kodyfikacji pisanej formy języka lule uważany jest Lars Levi Laestadius, który tworzył w nim literaturę religijną – kazania i historie biblijne. Jego pierwszym dziełem w tym języku była Hålaitattem Ristagasa ja Satte almatja kaskan (pol. Rozmowa chrześcijanina z niewierzącym) opublikowana w 1839[3].

Pomimo zainteresowania tym językiem, Laestedius nie opracował jego gramatyki czy słownika. Jako pierwszy zajął się tym Karl Bernhard Wiklund, który w 1890 opublikował słownik lule-niemiecki (Lule-lappisches Wörterbuch), a w 1891 – opis morfologiczny i fonetyczny (Laut- und Formenlehre der Lule-lappischen Dialekten) języka[4].

Pierwszym Lapończykiem, który opublikował książkę w języku lule, był Anta Pirak. Jego utwór, Jåhttesáme viessom, opublikowany w 1937, opowiada o życiu hodowców reniferów[5].

Sytuacja prawna[edytuj | edytuj kod]

W Szwecji języki lapońskie, wśród nich lule, uzyskały w 2000 oficjalny status języków mniejszości narodowych[6].

W norweskiej gminie Tysfjord lule jest od 2006, obok norweskiego, językiem urzędowym[7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Lewis, M. Paul (red.): Ethnologue report for language code: smj (ang.). W: Ethnologue: Languages of the World [on-line]. SIL International, 2009. [dostęp 2011-08-28].
  2. Mikael Svonni: Samiske sprog (duń. • norw. • szw. • far. • isl.). W: Nordens sprog med rødder og fødder [on-line]. [dostęp 2011-08-28].
  3. Roald E. Kristiansen: Lars Levi Læstadius (norw.). Kainun institutti – Kvensk institutt, 2008. [dostęp 2011-08-28].
  4. Lars-Gunnar Larsson. Prästen och ordet. Ur den samiska lexikografins historia. „LexicoNordica”, s. 108, 1997. Oslo: Nordisk forening for leksikografi i samarbeid med Nordisk språkråd. ISSN 0805-2735 (szw.). [dostęp 2011-08-28]. 
  5. Sunna Kuoljok­: Anta Pirak (szw.). Samisk informationscentrum, 2010-09-13. [dostęp 2011-08-28].
  6. Samiska (szw.). Språkrådet, 2011-02-3. [dostęp 2011-08-28].
  7. Ville, vakre Tysfjord (norw.). Tysfjord kommune, 2007-12-03. [dostęp 2011-08-28].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]