Jan Žižka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan Žižka z Trocnova
Jan Vilímek - Jan Žižka z Trocnova.jpg
Jan Žižka
POL COA Rak.svg
Warnia vel. Rak
Data urodzenia ok. 1360
Miejsce urodzenia Trocnov
Data śmierci 11 października 1424
Miejsce śmierci Přibyslav
Wojny i bitwy Bitwa pod Grunwaldem;
Wojny husyckie:
Bitwa pod Nekmierzem
Bitwa pod Sudomierzem
Bitwa o Witkową Górę
Bitwa pod Kutną Horą
Bitwa pod Nebovidami
Bitwa pod Niemieckim Brodem
Bitwa pod Horicami
Bitwa pod Maleszowem
Administracja hetman taborytów

Jan Žižka z Trocnova (ur. ok. 1360 w Trocnovie, zm. 11 października 1424 w Přibyslaviu) – przywódca i strateg taborytów w czasie wojen husyckich. Czeski bohater narodowy.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

W 1399 utracił cały majątek i musiał opuścić Trocnov. W latach 1399-1419 był najemnikiem, m.in. na służbie polskiej w bitwie pod Grunwaldem[1][2] (podobno stracił tam oko), później na służbie u króla Wacława IV.

W pierwszym okresie rewolucji husyckiej (lipiec – listopad 1419) Jan Žižka nie odgrywał znaczącej roli politycznej, pozostał w cieniu księdza Jana Želivskego i Mikulasa z Husi. Od listopada 1419 Žižka dowodził husytami w Pilźnie. W marcu 1420 naciskany przez wojska wierne królowi musiał opuścić Pilzno. 25 marca 1420 pod Sudomierzem zaatakowany przez wojska królewskie, mając do dyspozycji 400 żołnierzy, 12 wozów i 9 jeźdźców przez kilka godzin odpierał ataki przeważających liczebnie oddziałów. Po dotarciu do Táboru, na początku kwietnia został wybrany jednym z czterech hetmanów. 17 maja 1420 Jan Žižka na czele 3000 żołnierzy wyrusza z Taboru na odsiecz Pradze. Po śmierci Mikulasa z Husi (koniec 1420) Jan Žižka został pierwszym hetmanem Taboru.

Lata 1420-1424 to okres ciągłych walk. Jan Žižka najpierw walczy z krzyżowcami sprowadzonymi przez Zygmunta Luksemburskiego do Czech, potem prowadzi akcje pacyfikacyjne przeciw sojusznikom króla w pd. Czechach. W czerwcu 1421 w czasie oblężenia Rabi ranny w oko omal go nie stracił.

Husyci zmuszeni walczyć z liczniejszym przeciwnikiem wypracowali oryginalny sposób walki, w którym pierwszoplanowe znaczenie miało wykorzystanie wozów taborowych jako ruchomych murów. Jan Žižka dzięki tej taktyce, znanej jako Wagenburg, odniósł zwycięstwa w wielu bitwach.

Zmarł podczas zarazy w Přibyslaviu w 1424 roku.

Jan Žižka uznawany jest za jednego z najwybitniejszych dowódców w historii. Nie przegrał żadnej bitwy. Stosował nowatorskie rozwiązania, znacznie wyprzedzając swoje czasy. Wynalezione przez niego opancerzone wozy, uzbrojone w niewielkie działa i rusznice, bywają uznawane za pierwowzór czołgów, wyprzedzający je o około 500 lat. Podobne wozy były stosowane w późniejszych latach przez armie wielu krajów.

Taktyka bitewna Wagenburg[edytuj | edytuj kod]

Taktyka bojowa husytów nazywana przez Czechów vozová hradba a przez Niemców Wagenburg ( „ruchomy zamek na kołach”) polegała na tym, że kiedy oddziały husyckie napotykały wroga formowano ze swoich wozów kwadratowe lub koliste formacje, wozy łączono ze sobą przy pomocy łańcuchów zostawiając na flankach wozy z dyszlami wystającymi na zewnątrz, tak by w razie potrzeby można było szybko zaprzęc do nich konie.

Na zewnętrznym obwodzie ustawionych wozów ich obsługa kopała szybko prowizoryczne okopy.

Załogę wozu stanowiło przeważnie 16-22 ludzi: 4-8 kuszników, 2 strzelców, 6-8 żołnierzy z pikami lub cepami, 2 ludzi z tarczami oraz 2 woźniców. Husyci używali specjalnie zbrojonych ( okutych metalem ) cepów które stanowiły niezwykle skuteczną broń w walkach z okutymi w pancerze rycerzami. Okute metalem cepy były sztandarową bronią Husytów.

Bitwy Husytów przebiegały w dwóch fazach. Faza pierwsza nastawiona była na obronę i odparcie ataku, w fazie drugiej ruszano do kontrataku. Kiedy pojawiała się okazja do kontrataku, łańcuchy wozów były szybko rozpinane a ich załogi ruszały do ataku pieszego na nieprzyjaciela. Starano się ustawiać Wagenburgi blisko głównych sił nieprzyjaciela i prowokowano go do ataku ostrzałem armatnim z wozów, bliskość szeregów wroga pozwalała na zadawanie dużych strat w ludziach już po pierwszych salwach artylerii.

Najczęściej po krótkim ostrzale artyleryjskim do boju ruszało konne rycerstwo wroga, które jednak szybko padało ofiarą zmasowanego ostrzału husyckiego z kusz, strzelb i mniejszych rusznic. Celowana głównie w konie, które nierzadko, padając po ugodzeniu bełtem kuszy tratowały lub przygniatały siedzącego na nim rycerza eliminując go z dalszej walki lub wręcz pozbawiając życia.

Kiedy tylko zauważono że morale wroga spada i ich atak chwieje się przed obroną husycką zaczynał się kontratak. Rozpinano łańcuchy wozów i wtedy piechota jak i husyccy jeźdźcy atakowali wroga wybiegając zza chroniących ich do tej pory burt wozów.

Atakowano głównie od strony szybko rozpinanych wozów na flankach, dzięki temu środek pola był ciągle chroniony przez spięte wozy. Kontrataki te były niezwykle skuteczne , oddziały walczące z Husytami ponosiły ciężkie straty w ludziach i sprzęcie, na dodatek Husyci często dobijali rannych wrogów i rzadko brali jeńców .

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Na cześć Jana Žižki jedna z dzielnic Pragi nosi nazwę Žižkov
  • W latach 1929-1932 w Pradze wzniesiono monumentalny pomnik Jana Žižki, który stoi przed frontem Narodowego Miejsca Pamięci na Witkowej Górze
  • Po śmierci Jana Žižki na jego polecenie zdjęto z jego ciała skórę i wykorzystano ją do wykonania bębna, który był talizmanem armii Sierotek
  • We Wrocławiu, Olsztynie i Warszawie istnieją ulice noszące spolszczoną nazwę Jana Žižki
  • W Jeleniej Górze znajduje się park imienia Jana Žižki przy ulicy Lipowej
  • Imieniem Jana Žižki nazwano polski drobnicowiec zbudowany w 1961 r. w stoczni w Szczecinie[3].
  • W 1946 ustanowiono w Czechosłowacji order jego imienia (Czechosłowacki Dowódczy Order Jana Žižki z Trocnova, Československý velitelský řád Jana Žižky z Trocnova), nadawany wyższym oficerom za wybitne dowodzenie podczas II wojny światowej

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jan Žižka at Grunwald: from mercenary to Czech national hero (ang.). Radio Prague, 16 lipca 2010. [dostęp 16 sierpnia 2012].
  2. Kto jest kim na obrazie Jana Matejki? Cz. 2 (pol.). Gazeta.pl, 14 lipca 2010. [dostęp 16 sierpnia 2012].
  3. Polskie Linie Oceaniczne S.A.. [dostęp 2012-03-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons