Jerzy Niezbrzycki

Jerzy Niezbrzycki
Data i miejsce urodzenia	1902 Winnica, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	30 stycznia 1968 Leesburg, Wirginia
Jerzy Niezbrzycki w Wikicytatach

Jerzy Antoni Niezbrzycki, ps. "Ryszard Wraga", "Bernard Andrews" (ur. 28 lipca 1902 w Winnicy na Podolu, zm. 30 stycznia 1968 w Leesburg, Wirginia) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, oficer polskiego wywiadu wojskowego, m.in. kierownik Referatu "Wschód" Oddziału II Sztabu Generalnego / Głównego Wojska Polskiego, polski sowietolog i pisarz.

Od końca 1916 brał udział w tajnych pracach niepodległościowych, a rok później (1917) wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej. W grudniu 1918 został dowódcą harcerskiego oddziału dywersyjnego. W 1919 przeprowadził kilka udanych ataków, m.in. na stacje kolejowe Koziatyn i Żmerynka, gdzie został aresztowany; udało mu się uciec z aresztu. Następnie został wysłany do Lwowa, co wiązało się z pracą podporządkowanej mu siatki POW KN-3. Podczas wojny polsko-bolszewickiej trzykrotnie przekraczał linię frontu, przy czym został ranny. Organizował pracę wywiadowczą na Ukrainie oraz w Besarabii. Jako adiutant komendanta okręgu czarnomorskiego (KC-2) kilkakrotnie przedostawał się przez granicę rumuńsko-sowiecką.

W 1921 r. rozpoczyna służbę Oddziale II Sztabu Generalnego WP i pełni ją nieprzerwanie do 1939 r. stając się "liderem kierunku wschodniego i niezaprzeczalnie jego szarą eminencją". W 1928 r. objął, pod przykrywką dyplomatyczną, kierownictwo placówki O-2 w Kijowie. Przeprowadził szereg ryzykownych penetracji jednostek wojskowych. W 1930 znalazł się w Referacie Wschód Oddziału II Sztabu Głównego, w 2 lata później został jego kierownikiem. Jego najbliższymi współpracownikami byli kapitan Jan Urjasz, kapitan Bogdan Butkiewicz i rotmistrz Jan Zakrzewski, a także porucznik Michał Telatycki i porucznik Michał Baliński. Kapitan Jerzy Niezbrzycki był wybitnym znawcą problematyki sowieckiej, o czym świadczyły jego teksty publicystyczne, a także poważniejsze szkice i studia drukowane pod pseudonimem Ryszard Wraga na łamach prasy, przede wszystkim zaś elitarnego dwutygodnika Bunt Młodych, (później Polityka) redagowanych przez Jerzego Giedroycia ).

W pierwszych dniach wojny odwołany ze stanowiska na osobiste polecenie marszałka Rydza-Śmigłego. Po najeździe sowieckim na Polskę 17 września 1939 r. trafił do Rumunii, gdzie reorganizował wywiad przeciwko ZSRR. Następnie przez Francję przedostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie w latach 1941-1942 był wykładowcą w Szkole Oficerów Wywiadu, skąd został usunięty i osadzony w karnym obozie oficerskim w Rothesay. Po zwolnieniu, wraz z Tadeuszem Nowińskim, wysunął zarzuty z pogranicza współpracy z Abwehrą przeciwko kierownictwu Referatu Zachód w tym szefowi Referatu – majorowi Janowi Żychoniowi. Sąd wojskowy Polskich Sił Zbrojnych nie zakwestionował przedstawionych zarzutów ograniczając się do funkcji rozjemcy. W konsekwencji , w połowie lutego 1944 roku major Jan Żychoń zrezygnował ze stanowiska.

Po II wojnie światowej został zatrudniony w Ministerstwie Informacji. W latach 1945-1949 przebywa w Londynie, jest wykładowcą w Polskim Instytucie Spraw Wschodnich i Wolnym Uniwersytecie Polskim . W latach 1949-1958 zamieszkuje w Paryżu , jest konsultantem do spraw sowieckich Ministerstwa Spraw Zagranicznych Francji .Przeniósł się następnie do Stanów Zjednoczonych, gdzie najpierw był konsultantem w Bibliotece Kongresu USA a następnie pracownikiem naukowym w czołowym amerykańskim ośrodku badań sowietologicznych – Instytucie Hoovera na Uniwersytecie Stanforda . W międzyczasie opublikował kilka tekstów dotyczących ZSRR, a także fragmenty wspomnień. Dobrze zapowiadającą się współpracę z paryską Kulturą zerwał, gdy przedwojenny przyjaciel redaktor Jerzy Giedroyć zakwestionował jego zarzuty pod adresem Czesława Miłosza, który zdaniem Wragi był agentem wywiadu PRL.

Awanse służbowe

• porucznik – ze starszeństwem z 15 sierpnia 1924 r.
• kapitan – 27 czerwca 1935 r. ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 r. i 91 lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Niepodległości z Mieczami
• Krzyż Walecznych – dwukrotnie
• Srebrny Krzyż Zasługi

Bibliografia

• Ryszard Wraga, Rola i zadania emigracji polskiej , 1945.
• Ryszard Wraga, Ustrój sowiecki : marksizm a stalinizm, komunizm a sowietyzacja Rzym 1945 , Nakładem Oddziału Kultury i Pracy 2 Korpusu, seria Biblioteka Białego Orła
• Ryszard Wraga, Wojna sowiecko-niemiecka, 1941-1945. Rzym 1945, Nakładem Oddziału Kultury i Prasy 2. Korpusu ,seria Biblioteka Białego Orła
• Ryszard Wraga, O rewolucji Rzym 1945, Nakładem Oddziału Kultury i Prasy 2. Korpusu,seria Biblioteka Białego Orła
• Ryszard Wraga Sowieckie republiki : środkowo-azjatyckie Rzym 1945, Nakładem Oddziału Kultury i Prasy 2. Korpusu, Seria Biblioteka Białego Orła
• Richard Wraga, Integral communism: a program for action; analysis of the eighty-one party statement. Introd. by Peter S. H. Tang. Washington 1961 , Research Institute on the Sino-Soviet Bloc. Research Institute on the Sino-Soviet Bloc. Studies. Monograph series , no. 2.

Źródła

• Leszek Gondek, Wywiad polski w III Rzeszy 1933-1939. Zarys struktury, taktyki i efektów obronnego działania, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1982, wyd. II, ISBN 83-11-06794-5.
• Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 175, 404.
• Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 152, 269.
• Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 102, 437.

Linki zewnętrzne

• Archiwum Pułkownika Ryszarda Wragi (Jerzego Antoniego Niezbrzyckiego) w zbiorach Instytutu Piłsudskiego