Julius Wellhausen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Julius Wellhausen

Julius Wellhausen (ur. 17 maja 1844, zm. 7 stycznia 1918) – niemiecki teolog i orientalista, twórca teorii czterech źródeł.

Prekursor i główny twórca metody krytyki historycznej w obrębie badań biblijnych. Za głównego pioniera krytycznej metodologii uważał Barucha Spinozę[1]. Prekurosorami Wellhausena byli A. Kuenen i K.H. Graf. Ci badali źródło kapłańskie w Pięcioksięgu, i przesunęli datę jego powstania do czasów po niewoli babilońskiej. Doszli do przekonania, że jedną i tą samą księgą są Księga Powtórzonego Prawa i księga prawnicza. Głównym efektem badan Wellhausena było ustalenie źródeł odzwierciedlających pewne etapy historii Izraela i wyznaczenie tym poszczególnym warstwom literackim rangi znaczeniowej w całokształcie historii Izraela.

Głównym teoretykiem teorii źródeł był student Georga Hegla, teolog Karl H. Graf (1815-1868). Z kolei jego student, Julius Wellhausen, był jej największym eksponentem. Jego twórczości zarzuca się wpływy ze strony hegelianizmu i ewolucjonizmu. (Julius Wellhausen żył i tworzył pod wpływem filozofii Hegla[2] oraz ewolucjonistycznej teorii Darwina[potrzebne źródło].) Autor m.in. Die Komposition des Hexateuchs (1876), Proglegomena zur Geschichte Israels (1875). W wydaniu trzecim swojej drugiej książki zastosował do religii Starego Testamentu teorię ewolucji, proponując poniższy schemat:

  1. religia nomadów
  2. religia pastersko-rolnicza
  3. religia prorocka
  4. religia monoteistyczna, ewoluująca w kierunku religii Prawa

Do całego Pięcioksięgu zastosował hipotezę czterech źródeł.

Przypisy

  1. Julius Wellhausen: Prolegomena to the History of Ancient Israel, Edinburgh: A. & C. Black, 1885, s. 9.
  2. Z poglądem tym polemizuje G. I. Davies, twierdząc, że Wellhausen był nawet krytyczny wobec Hegla. Badania R. Smenda i L. Perlitta pokazały, że z filozofów największy wpływ na Wellhausena miał Herder. Zdaniem J. Barra przypisywanie Wellhausenowi heglizmu wynika w dużej mierze z nieznajomości myśli Hegla oraz traktowania heglizmu jako terminu pejoratywnego. Por. G.I. Davies: Introduction to the Pentateuch. W: The Oxford Bible Commentary. John Barton, John Muddiman (red.). New York: Oxford University Press, 2001, s. 15. ISBN 978-0-19-875500-5.; Niels Peter Lemche: Conservative scholarship on the move (ang.). prophetess.lstc.edu. [dostęp 2012-07-10]. s. 4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • H. Langkammer, Ogólne wprowadzenie do współczesnej introdukcji do Starego Testamentu, w: Wstęp do Starego Testamentu, prac. zbior., Pallottinum, Poznań 1990.