Juliusz Kunitzer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Juliusz Kunitzer
Juliusz Kunitzer
Data i miejsce urodzenia 19 października 1843
Przedbórz
Data i miejsce śmierci 30 września 1905
Polska Łódź
Przyczyna śmierci zabójstwo terrorystyczne
Miejsce spoczynku Łódź, cm. ewangelicki przy ul. Srebrzyńskiej
Zawód przemysłowiec (przemysł włókienniczy)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons


Juliusz Kunitzer (ur. 19 października 1843 w Przedborzu, zm. 30 września 1905 w Łodzi) – łódzki przemysłowiec (bawełna; tzw. "Widzewska Manufaktura"), niekwestionowany lider łódzkiego środowiska wielkiego kapitału w ostatnim ćwierćwieczu XIX w., wybitny działacz gospodarczy w skali całego Cesarstwa Rosyjskiego, „ojciec” łódzkiej komunikacji tramwajowej miejskiej i podmiejskiej, społecznik.


Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Przedborzu, w ówczesnej w guberni piotrkowskiej[1].

Od około 1850 mieszkał w Kaliszu, gdzie ukończył szkołę i około 1855 przybył do Łodzi. Rozpoczął pracę w fabryce wyrobów wełnianych Edwarda Hentschla, w której z czasem objął stanowisko kierownicze. Wspólnie ze szwagrem Ludwikiem Meyerem, który również był kierownikiem w tych zakładach, przejęli je na własność w 1874 roku.

Ciężko ranny w zamachu w tramwaju dokonanego przez dwóch członków Polskiej Partii Socjalistycznej. Zmarł po 20 minutach, jeszcze przed możliwością udzielenia jakiejkolwiek pomocy.

Zmarł bezdzietnie, ale miał wychowanka - Maksa Wünsche'go.

Pochowany na cm. ewangelickim przy ul. Srebrzyńskiej w Łodzi. Około 1910 r. żona wystawiła na jego grobie klasycyzujące mauzoleum, jeden z wybitnych przykładów architektury funerlanej w Polsce, a tym bardziej w Łodzi[2] .

Działalność w Łodzi[edytuj | edytuj kod]

Około roku 1879 wycofał się z interesu, i zainwestował w budowę przędzalni i tkalni bawełny we wsi Widzew pod Łodzią, nad rzeką Jasień. W latach 80. założył spółkę z Juliuszem Heinzlem, jednym z najpotężniejszych przemysłowców łódzkich, co zaowocowało znaczną rozbudową zakładów, które w 1889 roku przekształcono w „Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Bawełnianych Heinzel i Kunitzer”.

Zakłady zatrudniały na początku XX wieku ok. 3 tysięcy robotników. „Heinzel i Kunitzer” przekształciło Widzew w podmiejską, przemysłową dzielnicę Łodzi. Wzniesiono tu kolonię 150 drewnianych domów robotniczych zwanych domami kunitzerowskimi[3].

Kunitzer był aktywnym działaczem przemysłowym i społecznikiem. Przez wiele lat zajmował stanowisko prezesa Łódzkiego Chrześcijańskiego Towarzystwa Dobroczynności. Był aktywnym organizatorem wizyty H. Sienkiewicza w Łodzi w styczniu 1904 roku[4].


Był głównym inicjatorem uruchomienia miejskiej i podmiejskiej komunikacji tramwajowej w Łodzi (od razu elektrycznej, w Łodzi nigdy nie było tramwajów konnych) doprowadzając do powstania spółek akcyjnych Kolej Elektryczna Łódzka (KEŁ; tramwaje miejskie) i Łódzkie Wąskotorowe Elektryczne Koleje Dojazdowe (ŁWEKD; tramwaje podmiejskie). Członek Rady Nadzorczej Banku Handlowego w Łodzi. W 1897 roku zorganizował konsorcjum węglowe „Kunitzer and Co.” zaopatrujące Łódź w śląski węgiel. Był współzałożycielem konsorcjum eksploatacji i przeróbki rud żelaza w guberni ołonieckiej.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

W trakcie Rewolucji 1905 roku, zrywu społeczno-narodowego, Kunitzer bezwzględnie traktował strajkujących robotników. Według relacji Franciszka Joachimiaka, fabrykant wezwał do zakładu wojsko, które bronią zmusiło pracowników do pracy[5].

Kilka miesięcy później Kunitzer zginął zastrzelony w tramwaju przez dwóch członków Polskiej Partii Socjalistycznej - Adolfa Szulca i Stefana Jędrasa[6] na ul. Piotrkowskiej przy ul. Nawrot.

Jak do tego doszło? 30 września 1905 r. około godziny 18 Juliusz Kunitzer wracał w towarzystwie kilku osób tramwajem z Widzewa do Łodzi. Przed ulicą Nawrot z wnętrza wagonu wyszło dwóch osobników, z których jeden stanąwszy na stopniu wyjął pistolet i oddał do niego kilka strzałów. Ciężko rannego Kunitzera przewieziono do pogotowia ratunkowego, gdzie zmarł po 20 minutach. Policji udało się zatrzymać sprawcę zabójstwa, którym okazał się 23-letni pracownik firmy Desurmont i Ska – Adolf Szulc. Drugiemu terroryście udało się zbiec.

— Przemysław Waingertner, Kunitzer – król Widzewa[7]

Śmierć Kunitzera wywarła wielkie wrażenie w kręgach fabrykanckich i w całym łódzkim społeczeństwie. Udany zamach stał się także w Rosji tematem dnia. Pisały o nim gazety i poświęcano mu propagandowe ulotki.

Uroczysty pogrzeb zabitego przedsiębiorcy odbył się kilka dni później – 3 października 1905 r. – i zgromadził tysiące łodzian.

Przemysłowiec nie pozostawił po sobie potomstwa. Jego akcje wykupiła rodzina Heinzlów oraz baron Giuseppe Tanfani.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • Od maja 1909 do 1933 oraz krótko w okresie II wojny światowej część obecnej ulicy Niciarnianej (od obecnej al. J. Piłsudskiego do toru kolejowego) nosiła jego imię[8].
Grobowiec Juliusza Kunitzera na Cmentarzu Starym w Łodzi
  • Okazały grobowiec na Starym Cmentarzu przy ulicy Ogrodowej, wystawiony przez żonę Agnieszkę.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. We wcześniejszych publikacjach - np. jego życiorys w PSB, t. 16 - można spotkać nieprawidłowe miejsce urodzin - wieś Pohulanka, gm. Przedbórz a nawet wieś Nasieniec pod Kaliszem. Pohulanka, była podawana jakiś czas przez samego Kunitzera podczas próby zalegalizowania wykupu ziemi i budowy wielkiej fabryki włókienniczej ("Widzewska Manufaktura") we wsi Widzew graniczącej z Łodzią (Badziak K., Juliusz Kunitzer - symbol...., ss. 198-199).
  2. Odrestaurowane w 1. dekadzie XXI w. ze środków Społecznego Komitetu Opieki na cmentarzem Starym w Łodzi, przy współudziale Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Łodzi; nieformalną opiekę nad nim sprawuje Klub Miłośników Starych Tramwajów w Łodzi[1]
  3. Widzewskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego WI-MA S.A. – dawna fabryka Heinzla i Kunitzera. Ochrona i opieka nad zabytkami miasta Łodzi. [dostęp 2014-02-20].
  4. "Łódź w Ilustracji", 1924, nr 10, s. 1.
  5. Kwartalnik „Karta”: Łódź czterech dekad. Warszawa, Fundacja Ośrodka Karta, 2013. ISBN KARTA75_2013
  6. Kalendarium w książce „Rewolucja 1905-1907 w Łodzi i okręgu – studia i materiały pod redakcją Barbary Wachowskiej”, rok 1975.
  7. Przemysław Waingertner: Kunitzer – król Widzewa (pol.). [dostęp 9 listopada 2008].
  8. Wg informacji st. kustosza Muzeum Miasta Łodzi - Mirosława Jaskulskiego

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

publikacje
  • Pełka Bogdan, Kunitzer Karol Juliusz; [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 16, z. 68, Wrocław 1971
  • Pytlas Stefan, Łódzka burżuazja przemysłowa w latach 1864-1914. Łódź 1994.
  • Badziak Kazimierz, Juliusz Kunitzer - symbol Łodzi wielonarodowościowej i wielkoprzemysłowej. [w:] Polacy, Niemcy, Żydzi. Sąsiedzi dalecy i bliscy. Pod red. Pawła Samusia; Łódź 1997, ss. 192 - 228. (najnowsza, obszerna i rzetelna biografia J. Kunitzera)
  • Źródlak Wojciech i inni, Komunikacja tramwajowa w Łodzi, 1898-1998. Łódź 1998.
  • Źródlak Wojciech i inni, Podmiejska komunikacja tramwajowa w Łodzi, 1901-2001. Łódź 2001.
prasa i periodyki
  • „Łódź w Ilustracji”, 26 X 1924, nr 10, s. 1 (w gronie członków Tow. Śpiewaczego „Lutnia” podczas wizyty H. Sienkiewicza w Łodzi w dn. 3.01.1904 r.)
  • Waingertner Przemysław, Kunitzer – król Widzewa; [w:] "Dziennik Łódzki", 26 IX 2008, nr ....., s. ......
linki zewnętrzne