Ośrodek Karta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Ośrodek Karta – polska fundacja (pn. Fundacja Ośrodka Karta), niezależna organizacja pozarządowa o statusie organizacji pożytku publicznego, stawiająca sobie za cel dokumentowanie i upowszechnianie najnowszej historii Polski oraz Europy Środkowo-Wschodniej. Fundacja stanowi organizacyjną kontynuację wydawanego od 1982, w drugim obiegu w stanie wojennym pisma „Karta”. Od lipca 2004 Fundacja ma status organizacji pożytku publicznego (OPP). Ośrodek Karta prowadzi również działalność wydawniczą (m.in. „kwartalnik historyczny Karta”). Ośrodek Karta był inicjatorem utworzenia Domu Spotkań z Historią, rozpoczynając jego działalność 17 września 2005 roku od otwarcia wystawy „Oblicza totalitaryzmu” – pokazującej doświadczenie komunizmu i nazizmu – z perspektywy Polski i jej sąsiadów.

Historia Karty[edytuj | edytuj kod]

  • W styczniu 1982 powołano w Warszawie „Kartę” jako podziemną gazetkę publicystyczną. Ukazało się 19 numerów tego wydawnictwa, które po kilku miesiącach przekształciło się w niezależny almanach, prezentujący postawy ludzi szukających wolności w świecie dyktatur.
  • W październiku 1983 redakcja rozpoczęła przygotowywanie serii wywiadów z więźniami politycznymi wychodzącymi na wolność. Zapisy z lat 1981-1986 ukazały się w książce Polityczni, „Przedświt” 1988.
  • W lutym 1984 ukazała się w drugim obiegu przygotowana przez zespół „Karty” książka będąca – pierwszym całościowym obrazem stanu wojennego, spisanym w formie zbiorowego pamiętnika. Za działalność w „Karcie” w marcu 1985 aresztowano redaktora naczelnego i przeprowadzono rewizje u redaktorów pisma.
  • W listopadzie 1989 po raz pierwszy przedstawiciel redakcji wypowiedział się publicznie w „Dzienniku Telewizyjnym”. Uruchomiono również „okienko” Archiwum Wschodniego w jednym z programów historycznych.
  • W lutym 1990 zarejestrowano oficjalnie Fundację Archiwum Wschodniego oraz Fundację Karta, ściśle ze sobą współpracujące.
  • W lipcu 1990 po raz ostatni zebrała się redakcja „Karty” podziemnej. Podjęto decyzję o zalegalizowaniu pisma, które oficjalnie ukazało się po raz pierwszy w styczniu 1991. Odtąd ukazują się przeciętnie 3 numery rocznie.
  • We wrześniu 1991 uruchomiono comiesięczną rubrykę „Karta i Życie” na łamach wkładki „Historia i Życie” w „Życiu Warszawy”, która ukazywała się prawie rok.
  • W listopadzie 1991 powołane zostało Archiwum Peerelu (od maja 1998 Archiwum Opozycji), zbierające społeczne świadectwa dotyczące Polski powojennej, w tym dokumenty oporu przeciw systemowi.
  • W grudniu 1991 powołany został Ośrodek Karta, łączący wszystkie agendy i przedsięwzięcia obu Fundacji. Także w grudniu 1991 odbył się finał konkursu na dziennik stanu wojennego, na który nadesłanych zostało 58 prac. Ukazała się rozszerzona wersja książki „W stanie”.
  • W kwietniu 1992 zorganizowane zostało w Warszawie spotkanie z 54 członkami Stowarzyszenia „Memoriał” (Rosja, Ukraina), tzw. „Tydzień Sumienia w Polsce”. Ośrodek Karta zaprezentował wystawy: Sztuka Gułagu, Ocaleni z Gułagu (Workuta 1955–57) i Martwa Droga Tomasza Kiznego. Spontanicznie zapełniana była wówczas tzw. „Ściana Pamięci”.
  • W kwietniu 1992 powołano w Ośrodku przedstawicielstwo Stowarzyszenia „Memoriał” w Polsce, które zostało następnie przekształcone w Polski „Memoriał”. Rozwijano wspólnie program „Wspólne Miejsce – Europa Wschodnia”. Prace tę koordynowała Karta. Przedstawicielstwo zastąpiła umowa partnerska z „Memoriałem”.
  • W lipcu 1992 ogłoszono w polskiej prasie informacje pochodzące od przedstawicieli „Memoriału” o znajdującym się w Archiwum Prezydenckim w Moskwie dokumencie z 5 marca 1940, zatwierdzającym zbrodnię katyńską (w październiku 1992 Prezydent Jelcyn przekazał jego kopię Prezydentowi Wałęsie).
  • We wrześniu 1992 uruchomiono w I Programie TVP cykliczny program „Odolańska 10” (od nazwy tymczasowej siedziby Karty), prezentującego metodą historycznego reportażu wybrane zdarzenia historii najnowszej. Program emitowany był dziesięć miesięcy.
  • W listopadzie 1992 uruchomiono comiesięczną rubrykę „Karta historii”, na łamach „Rzeczpospolitej”, która ukazywała się trzy miesiące.
  • 13 grudnia 1992 przeprowadzona została przez Ośrodek całodniowa akcja „Obraz stanu wojennego” w Muzeum Niepodległości w Warszawie. Kilka reportaży transmitowano na żywo w II Programie TVP. Blisko 500 osób przekazało wtedy swoje świadectwa z tego okresu.
  • W marcu 1993 odbyło się spotkanie uczestników Marca ’68 na Uniwersytecie Warszawskim, połączone z całodniową akcją telewizyjną prowadzona wraz z Ośrodkiem przez II Program TVP.
  • W marcu 1993 miał miejsce finał konkursu Kresy Wschodnie pod okupacjami 1939–45, na który nadesłanych zostało około 300 prac. Konkurs organizowany był wspólnie z Instytutem Studiów Politycznych PAN.
  • W czerwcu 1993 odbył się „Tydzień Sumienia w Londynie”, spotkanie przedstawicieli Ośrodka Karta i „Memoriału” ze środowiskami emigracji politycznej.
  • We wrześniu 1993 siedzibą Ośrodka staje się lokal przy Narbutta 29 w Warszawie. Sprowadzone zostają tu wszystkie agendy i zbiory rozproszone wcześniej w kilkunastu miejscach (w 3 siedzibach w Warszawie, we Wrocławiu, Poznaniu i innych miastach Polski) w ciągu półtora roku.
  • W czerwcu 1994 ma miejsce spotkanie Polaków i Ukraińców na temat wydarzeń lat 1918–1948: „Trudne pytania”. Był to początek dialogu polsko-ukraińskiego na temat tych wydarzeń. Podpisany został pierwszy wspólny komunikat opisujący stan wiedzy o wzajemnym konflikcie lat 40.
  • W czerwcu 1994 odbył się finał konkursu „Czas Peerelu” na dzienniki pisane w okresie 1944–89, organizowany wspólnie z II Programem TVP. Nadesłanych zostało 309 prac.
  • W październiku 1994 dochodzi do spotkania rosyjskich i polskich badaczy historii zbrodni sowieckich pod hasłem „Związek Radziecki – Polska 1919–89. W kręgu imperium”. Ustalone zostały zasady współpracy Karty z „Memoriałem” nad ustalaniem losów represjonowanych. Także w październiku 1994 podczas uroczystości 55-lecia uchodźstwa z Polski po 17 września 1939 w Ambasadzie RP w Bukareszcie podjęta zostaje współpraca z rumuńskimi świadkami wydarzeń.
  • W marcu 1995 odbywa się „Dzień Rumuński” w Ośrodku Karta, czyli spotkanie polskich uchodźców, którzy po 17 września 1939 schronili się w Rumunii. Powstaje „kolekcja rumuńska” w zbiorach Ośrodka.
  • We wrześniu 1995 ma miejsce premiera reportażu telewizyjnego „Rumuńska Karta”, zrealizowanego przez Ośrodek i II Program TVP, czyli przedstawienie polskich losów w Rumunii i pamięci, jaka po nich tam została.
  • We wrześniu 1995 uruchomiony został wspólnie z zespołem reporterów II Programu TVP cykliczny (wyświetlany przez trzy miesiące) program „Tropy”, mobilizujący widzów do wysiłku pamięci przy ustalaniu wybranych jednostkowych losów XX wieku.
  • W październiku 1996 połączono obie fundacje (Fundacji Archiwum Wschodniego i Fundacji Karta) w Fundację Ośrodka Karta. Celem nowej Fundacji staje się także „szerzenie i umacnianie tolerancji i demokracji”.
  • W listopadzie 1996 odbyła się konferencja „Czas dysydentów”. Ośrodek staje się międzynarodowym koordynatorem „Słownika dysydentów”. Prace miały być prowadzone docelowo w 23 współczesnych krajach.
  • W grudniu 1996 otwarta została w Ośrodku wystawa Niezależnej Agencji Fotograficznej „Dementi” z Wrocławia, prezentująca zdjęcia z lat 1982–1991.
  • W styczniu 1997 Indeks Represjonowanych staje się na trzy lata ogólnopolskim programem badawczym pod patronatem Ministerstwa Sprawiedliwości.
  • W kwietniu 1997 odbył się finał konkursu „Wypędzenie ze Wschodu (1939–59) we wspomnieniach Polaków, Niemców i innych wydziedziczonych”. Konkurs ogłoszony został w Niemczech i Polsce. Nadeszło 115 prac polskich, 98 niemieckich i 1 ukraińska. Konkurs organizowany był wspólnie ze Stowarzyszeniem Przyjaciół Polski w Karlsruhe.
  • W maju 1998 przemianowano Archiwum Peerelu na Archiwum Opozycji.
  • W styczniu 2000 przygotowano wraz z Teatrem Ósmego Dnia i innymi środowiskami niezależnymi politycznie demonstrację „Alarm dla miasta Grozny” na placu Zamkowym w Warszawie przeciw rosyjskiej eksterminacji Czeczenii.
  • W październiku 2000 otwarto wystawę „Bramy Wolności” przy polskim pawilonie wystawowym podczas Międzynarodowych Targów Książki we Frankfurcie n. Menem. Ukazał się pierwszy numer niemieckojęzycznej „Karty”, antologia tekstów kwartalnika (następne co pół roku).
  • W marcu 2001 odbył się finał trzyletniego konkursu „Prywaciarze 1945–89”, zorganizowanego wspólnie z Fundacją Bankową im. L. Kronenberga. Wydano albumu i otwarto wystawę pod tym samym tytułem.
  • W maju 2001 Ośrodek („Historia Bliska”) włącza się do EUSTORY. Ukonstytuowała się sieć organizatorów szkolnych konkursów historycznych w Europie (z udziałem 14 krajów) przy wsparciu Fundacji Körbera w Hamburgu.
  • We wrześniu 2001 otwarto „Indeks Represjonowanych” w Ośrodku Internetowego Centrum.
  • W grudniu 2001 uruchomiono (przy Ośrodku) Klub Archiwum Opozycji, nieformalne stowarzyszenia ludzi dawnej opozycji, wspierające dokumentowanie działalności niezależnej w okresie Peerelu.
  • W sierpniu 2002 Ośrodek podpisuje umowę z Instytutem Pamięci Narodowej o współdziałaniu przy „Indeksie Represjonowanych”.
  • W listopadzie 2002 powołana zostaje Rada Archiwów Społecznych (przy Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych), wspierająca archiwistykę społeczną w Polsce. Przewodniczącym Rady zostaje Zbigniew Gluza. Sekretariat merytoryczny prowadzi Ośrodek Karta.
  • W marcu 2003 ma miejsce spotkanie „50 lat po” (śmierci Stalina), zorganizowane w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie, mające przypomnieć epokę stalinowską i oddać hołd ofiarom systemu komunistycznego.
  • W kwietniu 2004 miała miejsce ogólnopolska akcja „Koniec Jałty”, obejmująca wystawę w PKiN, publikacje oraz cykl telewizyjny w TVP, przypominająca polską drogę od konferencji w Jałcie w 1945 roku do wejścia Polski do Unii Europejskiej.
  • W lipcu 2004 Fundacja Ośrodka Karta uzyskuje status organizacji pożytku publicznego.
  • W listopadzie 2004 zatwierdzono przez Urząd Miasta st. Warszawy planu powołania w 2005 roku Domu Spotkań z Historią, którego gospodarzem ma być Ośrodek Karta.
  • We wrześniu 2005 został otwarty w Warszawie Dom Spotkań z Historią, który prowadzi działania edukacyjne, projekcje multimedialne oraz filmowe. W Domu Spotkań z Historią dostępna była (w czterech językach: polskim, angielskim, niemieckim i rosyjskim) stała wystawa multimedialna „Europa XX wieku: oblicza totalitaryzmu”, pokazująca narodziny, rozkwit i upadek nazizmu i komunizmu (ze szczególnym akcentem na ich apogeum – II wojnę światową).
  • Także we wrześniu 2005 uruchomiono własną księgarnię przy ulicy Karowej 20 w Warszawie.
  • 16 września 2005 nastąpiło uruchomienie witryny internetowej www.uczyc-sie-z-historii.pl powstałej dzięki współpracy z niemiecką fundacją Fördergesellschaft Kulturelle Bildung e.V.
  • 15 grudnia 2005 w Miejskim Domu Kultury w Szczebrzeszynie odbyła się prezentacja projektów nagrodzonych w konkursie ogłoszonym przez Ośrodek Karta przy finansowym wsparciu Fundacji PZU pod tytułem „Wojna: okupacje, opór, ludobójstwo, wysiedlenia na Zamojszczyźnie”.
  • W październiku 2006 uruchomiono program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”, na zlecenie IPN i MKiD.
  • W styczniu 2007 uruchomiono w DSH edukacyjny serwis fotograficzny XX wieku www.fotohistoria.pl. Także w styczniu 2007 Karta obchodzi 25-lecia swojego istnienia.
  • W grudniu 2007 Ośrodek Karta zorganizował międzynarodowy Szczyt EUSTORY (Warszawa 6-9 grudnia 2007).
  • W kwietniu 2008 Ośrodek Karta zorganizował „Dni Sybiraków” w 20. rocznicę powstania „Indeksu Represjonowanych”.

czerwiec 2008 – w Zamku Królewskim w Warszawie odbył się finał XII edycji konkursu „Historia Bliska” pt. „Małą ojczyzna w pamięci i świadectwach”. Po finale – druga część – w Domu Spotkań z Historią, gdzie uruchomiono Klub „Historii Bliskiej”

  • We wrześniu 2008 Ośrodek Karta zorganizował w czasie XVIII Forum Ekonomicznego w Krynicy (9-10 września) „Okrągły Stół Dysydentów”, pt. „Tradycja nonkonformizmu a współczesna Europa”. Ogłoszono specjalne oświadczenie, pod którym podpisali się, min.; Siergiej Kowalow, Ludwig Mehlhorn i Algidas Patackas.
  • 17 września 2008 powołane zostało Społeczne Forum Historii, działające przy Domu Spotkań z Historią w Warszawie (ul. Karowa 20). Podczas inauguracyjnej debaty jego uczestnicy sformułowali tekst oświadczenia związanego z rocznicami przypadającymi w 2009 roku.
  • W październiku 2008 Ośrodek Karta i Dom Spotkań z Historią zorganizowały dyskusję pod hasłem „Zaolzie w XX wieku – spór polsko-czeski”, poświęconą polsko-czeskiej historii na Zaolziu, której towarzyszyła wystawa oraz publikacje.

wrzesień 2010 – otwarcie internetowego forum dyskusyjnego Karty www.forum.karta.org.pl

  • W listopadzie 2008 – Ośrodek Karta otrzymał honorową nagrodę „Pro Publico Bono” za całokształt działalności na rzecz rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.
  • W grudniu 2008 – na Rynku Starego Miasta we Wrocławiu pokazano wystawę CSSO – Porozumienie Organizacji Wspierających «Solidarność» przygotowaną przez Ośrodek Karta
  • W maj 2009 – w siedzibie Domu Spotkań z Historią zorganizowano z udziałem Ośrodka Karta spotkanie Represjonowani na Wschodzie – co wiadomo?, którego celem było przedstawienie aktualnego stanu wiedzy o represjach sowieckich wobec obywateli II RP oraz prezentacja Indeksu Represjonowanych
  • W czerwcu 2009 odbył się finał XIII edycji konkursu Historii Bliskiej Rok 1989: koniec, przełom, początek…?
  • W czerwcu 2009 – w ramach przygotowanej przez Dom Spotkań z Historią w 20. rocznicę wyborów 4 czerwca 1989 akcji Wyłącz system Ośrodek Karta przedstawił na Krakowskim Przedmieściu multimedialną wystawę plenerową Sztafeta do wolności. 1976–1989 poświęconą wydarzeniom prowadzącym do upadku komunizmu w Polsce oraz w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej
  • We wrześniu 2009 – w ramach obchodów 70. rocznicy wybuchu II wojny światowej Ośrodek Karta wraz z DSH przygotował na placu Piłsudskiego instalację memoriałową Każdy z 12 milionów. Hołd ofiarom obu totalitaryzmów – zawierającą definicje represji oraz biogramy pojedynczych ofiar. Instalacja stanowiła pierwszy łączny szacunek skali represji wobec obywateli II RP podczas II wojny światowej
  • We wrzesień 2009 – w Domu Spotkań z Historią otwarto w nowej aranżacji wystawę Oblicza totalitaryzmu przygotowaną wspólnie z Ośrodkiem Karta. Wystawa prezentowana w czterech językach (polskim, angielskim, rosyjskim i niemieckim) przedstawiała powstanie i rozwój nazizmu i komunizmu w XX wieku
  • We wrześniu 2009 – Ośrodek Karta, Dom Spotkań z Historią oraz Rumuński Instytut Kultury w Warszawie zorganizowały konferencję 70 Rocznica Uchodźstwa Polskiego w Rumunii, połączoną z premierą albumu wydanego przez OK – Rumuński azyl. Losy Polaków 1939–45
  • We wrześniu 2009 – w Państwowym Muzeum Historii Politycznej Rosji w Petersburgu zaprezentowana została wystawa Wrzesień 1939. Rozbiór Polski przygotowana przez Ośrodek Karta
  • We wrześniu 2009 – Ośrodek Karta rozpoczął współpracę w ramach Programu Rozwoju Bibliotek z Fundacją Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, mającą na celu wdrożenie sieci Cyfrowych Archiwów Tradycji Lokalnej (CATL) przy bibliotekach gminnych w gminach do 20 000 mieszkańców
  • W listopadzie 2009 – Ośrodek Karta (wraz z Fundacją Pomocy Wzajemnej BARKA oraz prof. Jerzym Regulskim) otrzymał Nagrodę Dwudziestolecia Odrodzenia Niepodległej Polski – Pro Publico Bono za „stworzenie instytucji rozwoju wiedzy kształtującej profesjonalne i etyczne standardy krzewienia pamięci i zarządzania dziedzictwem narodowym”
  • W grudniu 2009 – nastąpiło uruchomienie portalu historycznego Ośrodka Karta www.XXwiek.pl
  • W lutym 2010 – w Domu Spotkań z Historią odbyła się – z udziałem Andrzeja Wajdy oraz Aleksandra Gurjanowa ze Stowarzyszenie „Memoriał” – konferencja prasowa Rosja a Katyń dotycząca aktualnego stanu działań w Rosji na rzecz ostatecznego wyjaśnienia spraw związanych ze Zbrodnią Katyńską
  • W kwietniu-maju 2010 – w ogólnopolskiej prasie („Gazeta Wyborcza”, „Polska”, „Rzeczpospolita”, „Tygodnik Powszechny”, „Newsweek”) ukazuje się apel pięćdziesięciu historyków o pomoc dla Ośrodka Karta

http://www.newsweek.pl/artykuly/sekcje/spoleczenstwo/list-otwarty-50-historykow-do-wladz-i-spoleczenstwa,57160,1

  • W kwietniu 2010 – Ośrodek Karta został odznaczony przez Stowarzyszenie Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej Medalem Poświęconym Rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim w dowód „wdzięczności za kultywowanie przez Kartę pamięci o żydowskich bohaterach wspólnej historii Polski”
  • W maju 2010 – odbył się finał XIV edycji konkursu Historii Bliskiej Piętno II wojny – los i pamięć
  • We wrześniu 2010 – otwarcie internetowego forum dyskusyjnego Karty www.forum.karta.org.pl
  • W październik 2010 – książką Egzekutor Stefana Dąmbskiego zainaugurowana zostaje nowa seria wydawnicza Ośrodka Karta – „Tematy Karty”
  • W marcu 2011 – Zbigniew Gluza został odznaczony przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski
  • W kwietniu 2011 – Anna Dzienkiewicz, wieloletnia szefowa i redaktor serii wydawniczej Indeksu Represjonowanych, została odznaczona przez Prezydenta RP Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za upowszechnianie prawdy o Zbrodni Katyńskiej
  • We wrześniu 2011 – Alicja Wancerz-Gluza – współzałożycielka Karty, inicjatorka i koordynatorka działań edukacyjnych oraz wszystkich internetowych Ośrodka, została odznaczona przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi w działalności na rzecz budowania społeczeństwa obywatelskiego, za osiągnięcia w podejmowanej z pożytkiem dla kraju pracy zawodowej i społecznej”

Pola działalności[edytuj | edytuj kod]

Archiwum Ośrodka Karta[edytuj | edytuj kod]

Zbiory archiwum Ośrodka Karta to:

  • Archiwum Wschodnie – losy ludności polskiej na Kresach Wschodnich II RP oraz ZSRR po wybuchu II wojny światowej
  • Archiwum Opozycji – opór społeczny i opozycja wobec władzy w latach 1944-1989
  • Archiwum „Historii Bliskiej” – dokumentacja zebrana z ponad 6750 prac konkursowych przygotowanych przez ponad 11 724 uczniów szkół ponadgimnazjalnych – opisuje wydarzenia w miejscowościach wszystkich regionów Polski w całym XX w.
  • Archiwum Fotografii – ponad 190 000 zdjęć z okresu 1890-1990.
  • Archiwum „Historii Mówionej” – zawiera ponad 2500 relacji dźwiękowych, nagrywanych w latach 1987–2007, w tym wielu wideo.

Kwartalnik historyczny „Karta”[edytuj | edytuj kod]

Kwartalnik historyczny „Karta” jest kontynuacją powstałego w 1982 w stanie wojennym, w warunkach konspiracji podziemnego pisma „Karta”, wydawany przez Fundację Ośrodka Karta. Od 1991 roku (momentu legalizacji) wydano 68 numerów.

Konkurs „Historia Bliska”[edytuj | edytuj kod]

Konkurs „Historia Bliska” to program realizowany przez Fundację Ośrodka Karta i do XI edycji Fundację Batorego. Od XII edycji konkurs wspierają Fundacja Kronenberga, a także Fundacja Wspomagania Wsi i Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności. W ramach programu organizowane są konkursy historyczne dla uczniów gimnazjów i szkół średnich. XV edycję współorganizują Ośrodek Karta, Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Biuro Edukacji m.st. Warszawy wraz z Warszawskim Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń oraz Fundacja Batorego.

Konkurs wspierają: Dom Spotkań z Historią w Warszawie, międzynarodowa sieć EUSTORY, Fundacja „Pamięć-Odpowiedzialność-Przyszłość” (EVZ) z Niemiec. Partnerem tematu polsko-rosyjskiego jest Stowarzyszenie „Memoriał” (Moskwa).

Uczestnicy w swoich pracach konkursowych w poszczególnych latach prezentują historię swoich rodzin i miejscowości, przeprowadzają rozmowy ze świadkami i rekonstruują lokalne wydarzenia historyczne.

Pierwsza edycja konkursu została ogłoszona w 1996 roku.

Tematy i frekwencje kolejnych konkursów:

1996/97 „Polska codzienność 1944–56” (731 prac, 1318 ucznów)
1997/98 „Obywatel – władza 1956–1980” (425 prac, 748 uczniów)
1998/99 „Najważniejsze wydarzenie w dziejach mojej społeczności. Świadkowie i świadectwa” (789 prac, 1435 uczniów)
2000/01 „Praca w PRL – dla siebie, dla społeczeństwa, dla systemu?” (1027 prac, 1447 uczniów)
2000/01 „Praca w PRL – dla siebie, dla społeczeństwa, dla systemu” (649 prac, 1086 uczniów)
2001/02 „Obcy wśród swoich. Doświadczenie XX wieku” (473 prac, 890 uczniów)
2002/03 „Ludzie w ruchu – migracja, awans, degradacja społeczna 1914–1989” (648 prac, 1094 uczniów)
2003/04 „Spory o upamiętnienie przeszłości – pomniki, cmentarze, patroni” (371 prac, 715 uczniów)
2004/05 „Codzienność w czasie przełomu 1944–1945” (549 prac, 1060 uczniów)
2005/06 „Życie religijne w czasach PRL – jednostka, wspólnota, instytucja” (297 prac, 604 uczniów)
2006/07 „Niepokorni w XX wieku” (275 prac, 518 uczniów)
2007/08 „Mała ojczyzna – w pamięci i świadectwach” (359 prac, 637 uczniów). Po finale miała miejsce druga część imprezy, spotkanie w Domu Spotkań z Historią, gdzie uruchomiono Klub „Historii Bliskiej”.
2008/09 „Rok 1989: koniec, przełom, początek...” (144 prac, 297 uczniów)
2009/10 „Piętno II wojny – los i pamięć” (413 prac, 703 uczniów)
2010/11 – cztery tematy do wyboru: 1. Dzieci wojny – żołnierze i ofiary; 2. Szkolna fotografia – wojenne losy kolegów, przyjaciół i nauczycieli; 3. Spotkania w XX wieku. Polacy-Rosjanie: przyjaciele, wrogowie, sąsiedzi? 4. Warszawa zbudowana, zburzona, odbudowywana. Moje miejsca i w tych miejscach ludzie… (281 prac, 512 uczniów)
2011/12 – trzy tematy do wyboru: 1.Polacy-Rosjanie w XX wieku – historie utrwalone i zatarte; 2. Pierwsze i ostatnie dni II wojny – kadry pamięci; 3. Walka, opór, bunt – wartość i cena niezgody w PRL.
2012/13 „Polacy - Sąsiedzi po II wojnie światowej: przeciw sobie, obok siebie, razem..."

Od 1999 roku konkurs „Historii Bliskiej” stał się elementem EUSTORY – tworzonej przez Fundację Körbera z Hamburga międzynarodowej sieci niezależnych historycznych konkursów dla młodzieży ze wszystkich części Europy (obecnie członkowie z 18 krajów), które łączy idea uczenia przez doświadczenie, realizowana w prowadzonej przez młodych ludzi samodzielnej pracy badawczej.

W ramach programu „Historia Bliska” Ośrodek K wraz z Fundacją Bankową im. Leopolda Kronenberga zrealizowały również projekt „Prywaciarze 1945–89”.

„Prywaciarze 1945–89” był to konkurs na świadectwa dokumentujące wszelkie formy przedsiębiorczości – indywidualnej lub grupowej – jakie w powojennej Polsce zaistniały wbrew ograniczeniom, narzuconym przez system. Te formy samodzielnego działania często stawały się w Polsce powojennej tożsame z nielegalnością. „Spekulanci”, „cinkciarze”, „badylarze”, „prywaciarze” – to epitety, które wyrażały negatywne nastawienie do ludzi szukających niezależności gospodarczej. Efektem projektu była wystawa pod tym samym tytułem, a także publikacja albumowa zawierająca najciekawsze prace konkursowe oraz ponad sto zdjęć obrazujących „peerelowską” prywatną inicjatywę.

„Historia Mówiona”[edytuj | edytuj kod]

Historia Mówiona to program Ośrodka Karta powołany do życia w 2003 r.

Rozpoczął go udział Karty w międzynarodowym projekcie dokumentacyjnym Mauthausen Survivors Documentation Project (marzec 2002 – maj 2003), w którym nagrywaliśmy relacje biograficzne byłych polskich więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych systemu Mauthausen – w sumie 164 nagrania audio i video.

Był to powrót do pierwszych doświadczeń Ośrodka z nagrywaniem świadków historii XX w. W latach 1987-1993, w ramach Archiwum Wschodniego, nagrano ok. 1200 relacji Polaków i obywateli polskich represjonowanych przez ZSRR – głównie deportowanych z Kresów Wschodnich oraz więźniów łagrów – a także żołnierzy powojennego podziemia antykomunistycznego.

Pogotowie Archiwalne[edytuj | edytuj kod]

Pogotowie Archiwalne to program Ośrodka Karta, istniejący od 2007 roku, który zbiera wszelkie sygnały z całej Polski dotyczące zagrożonych zbiorów archiwalnych: prywatnych, środowiskowych, o nieznanym pochodzeniu – związanych z okresem do 1989 roku.

Ratowanie zbiorów:

Ponieważ codziennie ulega zniszczeniu wiele cennych, nierozpoznanych świadectw historycznych, Ośrodek Karta ogłasza gotowość do przyjęcia archiwaliów historii najnowszej (od początku XX wieku do roku 1989) od wszystkich tych, którzy już ich nie potrzebują lub chcą się nimi podzielić. Pogotowie Archiwalne ma być ratunkiem dla zagrożonych materiałów i zbiorów. Ośrodek Karta gwarantuje odbiór i transport archiwum, jego uporządkowanie i skatalogowanie, a także zabezpieczenie i upowszechnianie wszystkim zainteresowanym w ogólnodostępnej czytelni. Karta daje również statutową gwarancję wieczystego przechowywania zbiorów.

Funkcjonowanie projektu:

Program został nazwany Pogotowiem ze względu na sposób funkcjonowania – specjalnie zakupiony przez Ośrodek Karta samochód (dofinansowany przez PZU SA i DaimlerChrysler) będzie dojeżdżał na wezwanie osób, które zgłosiły chęć przekazania swoich zbiorów. Mogą to być fotografie, listy, dokumenty urzędowe, kroniki, pamiętniki, spisane wspomnienia, wycinki prasowe, stare plakaty i ulotki, gazetki ścienne, a nawet zeszyty szkolne.

Pogotowie Archiwalne ma ocalić od zniszczenia stare dokumenty przy minimalnym zaangażowaniu darczyńców. Odebrane materiały zostaną opracowane i włączone do zasobu Archiwum Ośrodka Karta. W zależności od okresu, którego będą dotyczyć, staną się integralną częścią Archiwum Wschodniego, przechowującego materiały z lat 1901–1956, bądź Archiwum Opozycji, które zajmuje się dokumentacją powstałą po 1956 roku. Osoby, które nie chcą rozstawać się ze swoimi archiwami, a uważają, że znajdują się w posiadaniu rzeczy godnych uwagi, mogą podzielić się z Ośrodkiem Karta swoimi zbiorami. W takim przypadku zdjęcia i dokumenty zostaną zdigitalizowane zwrócone właścicielom.

Ośrodek Karta od 25 lat zajmuje się dokumentacją i upowszechnianiem historii najnowszej Polski i Europy Wschodniej. Od 2001 roku jest zaangażowany w działania na rzecz ratowania unikatowych zbiorów archiwalnych w ramach ruchu archiwów społecznych.

Partnerem akcji jest Dom Spotkań z Historią, który działa na bazie zasobów źródłowych Ośrodka Karta i ściśle z nim współpracuje.

Inauguracja działalności Pogotowia Archiwalnego nastąpiła 20 czerwca 2007 roku, podczas konferencji prasowej w Domu Spotkań z Historią przy ul. Karowej 20.

Indeks Represjonowanych[edytuj | edytuj kod]

Indeks Represjonowanych to program badawczy Ośrodka Karta (realizowany od 1988 r.), w ramach którego prowadzona jest całościowa imienna dokumentacja losów obywateli polskich prześladowanych w ZSRR w latach 1939-1959. Od 2002 r. program realizowany jest pod patronatem Instytutu Pamięci Narodowej, przy wsparciu Ministerstwa Nauki i Informatyzacji i Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.

Zgromadzone w Ośrodku Karta ankiety personalne represjonowanych oraz materiały źródłowe z archiwów polskich i postsowieckich zostały skatalogowane i skomputeryzowane. Tak powstała podstawowa baza danych „Indeksu Represjonowanych”, która liczy obecnie ponad 754 tysiące biogramów; w przypadku osób występujących w kilku źródłach dane się powtarzają, a więc całość dotyczy mniejszej liczby osób. Zgromadzenie takiego materiału pozwoliło na podjęcie całościowych badań weryfikacyjnych i statystycznych. Całkowicie zweryfikowane informacje o ponad 114 900 tysiącach osób opublikowane zostały w piętnastu tomach serii wydawniczej Indeks Represjonowanych. Biogramy w tych tomach zawierają podstawowe dane identyfikujące osobę i opisujące formę represji w ZSRR oraz informacje o źródłach archiwalnych, w których jest to (czasem znacznie szerzej) zapisane.

Wspólne Miejsce – Europa Wschodnia[edytuj | edytuj kod]

Badawczo-opiniotwórczy program Wspólne Miejsce – Europa Wschodnia, polegający na wspólnym dokumentowaniu przeszłości, zainicjowany został w 1992 r. podczas Tygodnia Sumienia w Polsce – spotkania w Warszawie kilku tysięcy Sybiraków z członkami Stowarzyszenia Memoriał z Rosji i Ukrainy. Ośrodek od tej pory koordynował działania partnerskie mające na celu udokumentowanie szczególnie zaniedbanych poznawczo obszarów wspólnej historii XX wieku. W pracach programu uczestniczą partnerzy m.in. z Rosji, Białorusi, Litwy, Ukrainy, Bułgarii, Czech i Słowacji.

Opozycja w PRL[edytuj | edytuj kod]

Program badawczo-dokumentacyjny, służący zapisaniu historii działań środowisk opozycyjnych w Polsce w latach 1945-1989. Podstawowym przedsięwzięciem wydawniczym programu jest obecnie „Opozycja w PRL”. Słownik biograficzny 1956-1989, którego trzy pierwsze tomy ukazały się w latach 2000-2006.

Portal internetowy „Uczyć się z historii”[edytuj | edytuj kod]

Portal Uczyć się z historii – uruchomiony we wrześniu 2005 serwis internetowy poświęcony historii Polski i jej sąsiadów w XX wieku, gromadzący i służący publikacji historycznych projektów edukacyjnych dotyczących doświadczenia totalitaryzmów: nazizmu i komunizmu, a szczególnie okupacji, ludobójstwa i wysiedleń oraz ich dziedzictwu i współczesnej debacie o nich oraz płynącej z tamtej przeszłości nauki dla przyszłości, kształtowania i przestrzegania praw człowieka.

Strona internetowa adresowana jest do nauczycieli oraz innych osób i instytucji pracujących z młodzieżą, ale także do samej młodzieży. Ma być polem wymiany poglądów, pogłębiania wiedzy, szukania inspiracji do pracy i nauki oraz sprawdzania nowych metod przekazywania i zdobywania wiedzy. Na stronie publikowane są również aktualności związane z edukacją historyczną, a dział „Ze świata” – prezentuje informacje o zagranicznych inicjatywach edukacyjnych oraz artykuły spoza Polski.

Znajduje się tu również strefa Historii Bliskiej – konkursu historycznego Ośrodka Karta, wraz z jego archiwum oraz udostępnianiem wybranych prac konkursowych uczniów oraz strefa jednego z tematów rosyjskiego konkursu „Człowiek w historii. Rosja – 20 wiek” pt. „Rosja i Polska: swój czy obcy”.

Jest także dział „Polacy-Rosjanie – spotkania w XX i XXI wieku”[1]. Można tam znaleźć informacje, artykuły oraz materiały poświęcone tylko Polsce i Rosji i kwestiom edukacji historyczno-obywatelskiej. Strona propaguje dobre praktyki edukacyjne dotyczące polsko-rosyjskiej historii, prezentując m.in. jeden z tematów rosyjskiego konkursu „Człowiek w historii. Rosja – 20 wiek” pt. „Rosja i Polska: swój czy obcy” oraz jeden z tematów polskiego konkursu „Historia Bliska” pt. „Polacy-Rosjanie – spotkania w XX wieku”.

Portal internetowy www.XXwiek.pl[edytuj | edytuj kod]

Portal internetowy XX wiek stanowi wirtualny zbiorowy dziennik historii Polski XX wieku. Interaktywna oś czasu, będąca głównym mechanizmem portalu, daje możliwość dotarcia do świadectw historii: fragmentów najbardziej znaczących relacji świadków (ich wspomnień, dzienników, listów) oraz dokumentów – w postaci nagrań audio i wideo, jak również materiału ikonograficznego (zdjęć, plakatówek, ulotek i obiektów muzealnych). Oś czasu została podzielona na dekady, lata, miesiące i dni, tak by użytkownik mógł z łatwością dotrzeć do interesujących go materiałów ilustrujących każdy dzień stulecia. Celem jest wypełnienie takimi treściami – dzień po dniu – całego wieku.

Drugim komponentem portalu jest Biblioteka Cyfrowa (działająca w ramach pierwszego w Polsce systemu do budowy bibliotek cyfrowych dLibra) – miejsce prezentacji unikatowych archiwaliów Karty. W przyszłości znajdą się tutaj także najcenniejsze obiekty ze zdigitalizowanych zbiorów społecznie tworzonych archiwów lokalnych przy bibliotekach gminnych, których zakładanie Karta wesprze w ramach Programu Rozwoju Bibliotek.

Bazy danych[edytuj | edytuj kod]

Indeks Represjonowanych 1939-59

W bazie danych Internetowego Centrum „Indeksu Represjonowanych” znajdują się informacje ze zweryfikowanych i opublikowanych dwudziestu zestawień, a także nie opublikowanego jeszcze zestawienia biogramów osób deportowanych w 1940 roku z obwodu brzeskiego do obwodu archangielskiego (6713 biogramów).

Ponadto w Internetowym Centrum można znaleźć informacje o osobach z dwóch pierwotnych zestawień – tzw. Listy Ukraińskiej oraz Wykazu spraw prowadzonych przez organa NKWD Zachodniej Ukrainy i Białorusi, będącego wiarygodnym spisem osób, które aresztowano i przeciw którym wszczęto śledztwo podczas okupacji sowieckiej 1939–41. W sumie dane te opisują los około 215 tysięcy osób, czyli około 37% wszystkich represjonowanych.

1. Rozstrzelani w Katyniu (4410 osób)
2. Rozstrzelani w Charkowie (3739)
3. Rozstrzelani w Twerze (6314)
4. Uwięzieni w Borowiczach (5795)
5. Jeńcy w Griazowcu i Suzdalu (3640)
6. Aresztowani w rejonie Lwowa i Drohobycza (5822)
7. Uwięzieni w Stalinogorsku (6326)
8. Uwięzieni w Donbasie i pod Saratowem (4782)
9. Jeńcy zmarli i zaginieni (1785)
10. Więźniowie łagrów w rejonie Workuty (4105 – aresztowani 1939–1944)
11. Więźniowie łagrów w rejonie Workuty (5690 – aresztowani po 4 stycznia 1944)
12. Jeńcy w Juży (9567)
13. Jeńcy obozu lwowskiego (12 002)
14. Uwięzieni w Ostaszkowie i Riazaniu (4307)
15. Aresztowani na „Zachodniej Białorusi” (4669)
16. Deportowani w obwodzie archangielskim (9320 – wywiezieni z obwodu białostockiego)
17. Deportowani w obwodzie archangielskim (8559 – wywiezieni z obwodu baranowickiego i wilejskiego)
18. Deportowani w obwodzie archangielskim (10 344 – wywiezieni z obwodu lwowskiego)
19. Internowani na Uralu (3940)
20. Deportowani w obwodzie wołogodzkim (14 226)

[2]

Represjonowani 1981-89

Tworzona w Ośrodku Karta komputerowa baza danych o osobach represjonowanych przez władze PRL w latach 1981-1989 powstaje w oparciu o zbiory Archiwum Opozycji – ogólnopolskiego centrum dokumentacji działań polskiej opozycji antykomunistycznej. W bazie znajdą się docelowo biogramy wszystkich osób prześladowanych z przyczyn politycznych w latach 80. – internowanych, aresztowanych, więzionych, skazanych przez sądy i kolegia do spraw wykroczeń. Dotychczas skomputeryzowaliśmy informacje o blisko 10 tysiącach internowanych w stanie wojennym. Każdy biogram zawiera podstawowe dane personalne, daty represji oraz, niekiedy, miejsca internowania. Baza obecnie nie jest publicznie udostępniana ze względu na ochronę danych osobowych określoną przez GIODO.

Baza danych ofiar „konfliktu polsko-ukraińskiego” w latach 40. XX wieku

Baza danych zawiera 3970 biogramów ofiar „konfliktu polsko-ukraińskiego” z lat 1942–1944 z terenu czterech gmin: Chotiaczów, Korytnica, Mikulicze i Werba przedwojennego powiatu włodzimierskiego województwa wołyńskiego. Są to osoby narodowości polskiej (2974 biogramy) i ukraińskiej (964 biogramy) oraz osoby o innej lub nieustalonej narodowości (32 biogramy).

Podstawę zestawienia stanowią dane pochodzące m.in. z akt Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Lublinie dotyczących zbrodni popełnionych na terenie województwa wołyńskiego w latach 1939–1945 przez nacjonalistów ukraińskich, zbiorów Archiwum Wschodniego Ośrodka Karta, zbiorów Państwowego Archiwum Obwodu Wołyńskiego w Łucku, materiałów zgromadzonych przez ukraińskiego badacza Jarosława Caruka, a także wielu publikacji książkowych[3].

Katalog zbiorów archiwalnych

Baza danych zbiorów archiwalnych Ośrodka Karta, w tym:

Archiwum konkursów „Historii Bliskiej” Baza danych Historii Bliskiej zawiera podstawowe informacje o pracach (po 15 edycjach w 2011 roku: o blisko 8 tysiącach prac) nadesłanych na konkursy historyczne dla młodzieży organizowane od 1996 roku przez Ośrodek Karta i Fundację Stefana Batorego (11 edycji), a następnie także we współpracy z innymi instytucjami partnerskimi (np. Muzeum II Wojny Światowej, Urząd do spraw Kombatantów i osób Represjonowanych, Fundacja Wspomagania Wsi, Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności, Fundacja bankowa im. Ludwika Kronenberga). Każdy z konkursów stanowi odrębną, zamkniętą całość. Ich tematem jest historia najnowsza (XX wiek) ze szczególnym uwzględnieniem relacji bezpośrednich świadków opisywanych zdarzeń.

Biblioteka Cyfrowa Ośrodka Karta[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka Cyfrowa to miejsce prezentacji w formie zdigitalizowanej części zbiorów archiwalnych Ośrodka Karta. Aktualnie wprowadzone zostały do bazy dLibra: kolekcja Jacka Kuronia (ponad 13 tys. skanów dokumentów) oraz kolekcja „Solidarność– Narodziny Ruchu” (obecnie 4 tys. skanów, ciągle uzupełniania o nowe dokumenty) oraz kolekcje środowiskowe, w tym czasopisma poszczególnych organizacji niezaleznych (w sumie ponad 22 tys. skanów).

Cyfrowe Archiwa Tradycji Lokalnej (CATL)[edytuj | edytuj kod]

Ośrodek Karta w ramach Programu Rozwoju Bibliotek (prowadzonego przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego) wdrożył sieć lokalnych archiwów społecznych tzw. Cyfrowych Archiwów Tradycji Lokalnej (CATL). Sieć jest tworzona przez wybrane biblioteki gminne, które są centrami aktywizującymi miejscowe społeczności do ocalania, pielęgnowania i upowszechniania historii i tradycji lokalnej.

Projekt CATL zakłada współpracę między wszystkimi bibliotekami – stworzenie sieci, której osią jest udostępniana przez Ośrodek Karta infrastruktura: biblioteka cyfrowa dLibra oraz system stron domowych CATL. Współpraca bibliotek dokonuje się w oparciu o zamknięta forum internetowe[4] i blog internetowy[5]. Blog ten jest otwarty także dla wszystkich zainteresowanych.

W ramach projektu biblioteki gminne inicjują i koordynują gromadzenie w ich gminach materiałów dokumentujących historię lokalną i zamieszczanie ich na otrzymanych, specjalnie do tego celu stworzonych stronach domowych. Materiały też można przeszukiwać poprzez stronę www.archiwa.org[6].

Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego realizuje Program Rozwoju Bibliotek, który ma ułatwić polskim bibliotekom publicznym dostęp do komputerów, Internetu i szkoleń. Program Rozwoju Bibliotek jest wspólnym przedsięwzięciem Fundacji Billa i Melindy Gates oraz Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

Wystawy[edytuj | edytuj kod]

Fundacja Ośrodka Karta była organizatorem m.in. następujących wystaw:

Wyrok Wystawa Wyrok pokazywała zdjęcia osób skazanych na rozstrzelanie w ZSRR w latach 1937–1938. Premiera wystawy miała miejsce w październiku 1994.
Fenomen Solidarności Wystawa Fenomen „Solidarności” przedstawia najważniejsze wydarzenia z lat 1980–1989 – powstanie ruchu Solidarności, powszechny akces społeczeństwa polskiego do nowych związków zawodowych, relacje między „S” a władzą komunistyczną, atak władzy na ruch społeczny, schyłek systemu komunistycznego w Polsce i w Europie Wschodniej. W czerwcu 2005 otwarto wystawę Fenomen Solidarności w Brukseli (w wersji niderlandzko-francuskiej) i w Barcelonie (w wersji hiszpańsko-katalońskiej), pokazującą historię ruchu wolnościowego w Polsce od wywalczenia wolnych związków zawodowych do wejścia do Unii Europejskiej. W lipcu 2005 pokazana została rosyjska wersja wystawy Fenomen Solidarności na targach w Moskwie.
Przez Solidarność do Europy Szwedzkojęzyczna ekspozycja prezentowała pomocy szwedzką dla Polski w latach 70. i 80. W grudniu 2003 otwarto wystawę Przez Solidarność do Europy w sali Norra Latin w centrum Sztokholmu.
Polacy – Czesi – Słowacy: spotkania pod komunizmem Wystawa Polacy – Czesi – Słowacy: spotkania pod komunizmem, prezentowana w styczniu 2005 w Czeskim Centrum w Warszawie. To druga ekspozycja (po wystawie polsko-węgierskiej) przygotowana przez Ośrodek Karta na zlecenie Urzędu Miasta st. Warszawy, poświęcona historii relacji wzajemnych społeczeństw Grupy Wyszehradzkiej w epoce komunizmu. Na ekspozycję składa się dwadzieścia plansz zdjęciowo- tekstowych, ukazujących wybrane epizody ze spotkań Czechów, Słowaków i Polaków od roku 1956 do wybuchu Aksamitnej Rewolucji w roku 1989.
Polacy – Węgrzy: spotkania pod komunizmem Wystawa Polacy – Węgrzy: spotkania pod komunizmem, została przygotowana przez Ośrodek Karta we współpracy z Urzędem Miasta st. Warszawy. W skład ekspozycji wchodzi dwadzieścia plansz tekstowo-zdjęciowych będących zbliżeniami najważniejszych spotkań w historii dwóch narodów na przestrzeni lat 1956–1989. Wystawa została otwarta w październiku 2004.
Czas imperium Wystawa fotografii Tomasza Kiznego wykonanych na Syberii, Kołymie, Workucie, Wyspach Sołowieckich, Kanale Białomorskim – skonfrontowanych ze zdjęciami dokumentalnymi odnalezionymi w sowieckich archiwach oraz w prywatnych albumach byłych więźniów Gułagu i wśród rodzinnych pamiątek funkcjonariuszy Systemu. Wystawa została otwarta w czerwcu 1997 w Galerii Zachęta w Warszawie.
Solidarność 1980. 18 dni, które wstrząsnęły światem Wystawa pokazuje 18 dni strajku w Stoczni Gdańskiej – od wybuchu protestu 14 sierpnia po podpisanie porozumień 31 sierpnia 1980. Zrealizowana w 5 wersjach językowych (angielska, niemiecka, francuska, rosyjska i hiszpańska), prezentowana w sieci (14) polskich placówek kulturalnych i dyplomatycznych na całym świecie od października 2000.
Odrzucając kłamstwo. Z historii oporu i opozycji antytotalitarnej w XX wieku Wystawa opowiada o wybranych ludziach i środowiskach występujących przeciwko XX-wiecznym systemom totalitarnym – nazizmowi i komunizmowi – w obronie praw człowieka. Pokazuje indywidualną drogę do opozycji, tworzenie się alternatywnych wobec systemu środowisk, formy opozycyjnego działania i kontaktów między opozycjami w różnych krajach. Stała ekspozycja, w języku polskim i niemieckim, prezentowana w pałacu w Krzyżowej k. Świdnicy. Otwarcie: 24 czerwca 1998 w Krzyżowej.

Wystawa została przygotowana przez Kreisau Initiative z Berlina i Ośrodek Karta i jest stale prezentowana w Międzynarodowym Domu Spotkań Młodzieży w Krzyżowej.

Niezależna Agencja Fotograficzna Dementi Wystawa prezentuje ponad 70 fotografii, wykonanych przez fotoreporterów Niezależnej Agencji Fotograficznej "dementi" w latach 1982-1991, ukazujących lata stanu wojennego oraz okres upadku systemu komunistycznego w Polsce, Czechosłowacji, Rumunii, NRD, na Litwie oraz Łotwie. Otwarcie: 13 grudnia 1997, Muzeum Miejskie we Wrocławiu.
Planeta Kołyma Wystawa prezentuje zdjęcia archiwalne, wydobyte z archiwów b.ZSRR, przedstawiające pracę więźniów w kopalniach i obozach kołymskich. Drugim nurtem wystawy są współczesne fotogramy autorstwa Tomasza Kiznego, wykonane w 1995 roku podczas jego wyprawy na Kołymę. Otwarcie: kwiecień 1996, Instytut Polski w Düsseldorfie.
Bramy Wolności. Od Solidarności do zjednoczenia Niemiec Wystawa pokazuje wydarzenia społeczno-polityczne lat 1980-1989 w Polsce oraz wystąpienia społeczeństw innych krajów – Węgier, republik bałtyckich, NRD, Czechosłowacji, Rumunii – w 1989-90 roku. Druga część wystawy jest opowieścią o polskiej opozycji demokratycznej i przedstawia okres lat 1976-1989: rodzenie się zorganizowanej opozycji, wielość jej form aktywności. Wystawa wyłącznie w wersji niemieckojęzycznej. Wystawa została przygotowana wspólnie z Centrum Stosunków Międzynarodowych. Otwarcie: 10 listopada 1999 w Berlinie, Debis Hause w Berlinie. W październiku 2000 otwarto wystawę Bramy Wolności przy polskim pawilonie wystawowym podczas Międzynarodowych

Targów Książki we Frankfurcie n. Menem.

Koniec Jałty 1945-89 Wystawa ukazuje rolę polskiego społeczeństwa w zmianach politycznych, które doprowadziły do upadku komunizmu i narodzin nowych demokracji, a w rezultacie uruchomienia skutecznego procesu jednoczenia się Europy. Równoległym tematem wystawy jest pomoc Zachodu dla Polaków w stanie wojennym. Pokazuje różne formy tej pomocy i jest zarazem symbolicznym podziękowaniem za nią. Dzięki poparciu Zachodu Polska nie była osamotniona w swojej walce o „wyjście z Jałty”. Wystawa została

przygotowana na zlecenie MSZ i w grudniu 1999 otwarto w różnych miejscach świata dziesięć egzemplarzy wystawy „Koniec Jałty 1945–89”. Od 30 kwietnia 2004 (w przeddzień wstąpienia Polski do Unii Europejskiej) do 16 maja 2004 wystawa była prezentowana w warszawskim Pałacu Kultury (hol główny i sala im. Kisielewskiego).

Oblicza totalitaryzmów Wystawa, którą zainaugurowano 17 września 2015 działalność Domu Spotkań z Historią (Warszawa,ul. Karowa 20) pokazująca doświadczenie kominizmu i nazizmu w XX wieku z perspektywy Polski i jej sąsiadów.
Dni Solidarności Wystawa plenerowa ukazująca, dzień po dniu, najważniejsze wydarzenia Sierpnia 1980 i strajków na Wybrzeżu, które doprowadziły do powstania niezależnych związków zawodowych. Otwarcie: 31 sierpnia 2000, dziedziniec Zamku Królewskiego w Warszawie. Obecnie wystawę można oglądać na terenie Stoczni Gdańskiej. W lipcu 2005 pokazano skróconą wersję wystawy „Dni Solidarności” w Gdańsku we współpracy z IPN Oddział Gdańsk oraz drugą wersję w Warszawie na zamówienie Miasta St. Warszawy, Urzędu Dzielnicy Włochy.
Prywaciarze 1945-89 Stragany, kramy i sklepiki; jarmarki, bazary i targi; rzemieślnicy i rękodzielnicy; punkty usługowe; milicja przeciw „pasożytom” – wystawa blisko pięćdziesięciu fotografii, pierwsza próba pokazania zjawiska „prywatnej inicjatywy” i różnych form przedsiębiorczości, jakie w Polsce powojennej zaistniały wbrew ograniczeniom narzuconym przez system. Otwarcie: 19 marca 2001 w Domu Związku Rzemiosła Polskiego w Warszawie.
Europa XX wieku: Oblicza totalitaryzmu Multimedialna wystawa Europa XX wieku: oblicza totalitaryzmu została przygotowana przez Ośrodek Karta w powstającym Domu Spotkań z Historią, a otwarcie nastąpiło 17 września 2005.
Marzenie o upadku Kurtyny. W 50. rocznicę podpisania Traktatów Rzymskich Plenerowa wystawa fotograficzna Marzenie o upadku Kurtyny. W 50. rocznicę podpisania Traktatów Rzymskich przygotowana została we współpracy z Domem Spotkań z Historią, a sfinansowana ze środków Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Polsce. Otwarcie: 5 grudnia 2007, skwer u zbiegu ulicy Karowej i Krakowskiego Przedmieścia w Warszawie.
Tu się nigdy nic nie zmieni '68 Wystawa została przygotowana przez Dom Spotkań z Historią przy wsparciu Ośrodka Karta z okazji 40. rocznicy wydarzeń Marca ’68. Wystawie towarzyszyły pokazy filmów dokumentalnych i spotkania z reżyserami oraz wydany przez Ośrodek Karta album „Rok 1968. Środek Peerelu”.

Wydawnictwo[edytuj | edytuj kod]

Informacje o wszystkich publikacjach Ośrodka Karta znaleźć można na stronie wydawnictwa Fundacji Ośrodka Karta oraz w internetowej księgarni Fundacji Ośrodka Karta. Tu wymienione zostaną jedynie wybrane publikacje w kolejności chronologicznej.

Grudzień 1995 – pierwszy tom „Indeksu Represjonowanych”, seria zestawień nazwisk osób represjonowanych w ZSRR, w każdym tomie osobna kategoria osób prześladowanych. Wydawano przeciętnie po dwa tomy rocznie.
Czerwiec 1996 – „Misja Kowaliowa”, historia Siergieja Kowalowa, rosyjskiego obrońcy praw człowieka, oraz dokładna relacja z misji jego grupy podczas pierwszej rosyjskiej pacyfikacji Czeczenii (1994–96).
Maj 1998 – pierwszy tom (nr 1-2) w wydawanej przez Ośrodek serii „Polska-Ukraina: trudne pytania”, cyklu przedstawiającego kolejne seminaria polsko-ukraińskie dotyczące wzajemnego konfliktu lat 40.
Listopad 1998 – „Łagry. Przewodnik encyklopedyczny”, polska wersja pierwszego usystematyzowanego opisu struktur sowieckich obozów koncentracyjnych, stworzony przez Stowarzyszenie „Memoriał” w Rosji.
Październik 2000 – z okazji otwarcia wystawy „Bramy Wolności” przy polskim pawilonie wystawowym podczas Międzynarodowych Targów Książki we Frankfurcie n. Menem ukazał się pierwszy numer niemieckojęzycznej „Karty”, antologia tekstów kwartalnika (w sumie 3 numery).
Grudzień 2000 – pierwszy tom „Opozycji w PRL. Słownik biograficzny 1956–89” z 160 biogramami A-Z.
Czerwiec 2001 – dwa pierwsze tytuły: „Baruch Milch Testament” i „Halina Zawadzka. Ucieczka z getta” z serii „Żydzi polscy” w nowej formie edytorskiej.
Grudzień 2001 – całościowy „Katalog zbiorów Archiwum Opozycji”, przedstawiający zgromadzoną w Ośrodku „bibułę” oraz kolekcje osób i środowisk.
Sierpień 2003 – pierwszy numer rosyjskojęzycznej Karty, antologia, wybranych z myślą o czytelniku rosyjskojęzycznym, najbardziej znaczących tekstów z 36 numerów polskich.
Październik 2003 – hiszpańskojęzyczny numer Karty oraz prezentacja multimedialna na płycie CD, będąca montażem archiwalnych zdjęć oraz dokumentów, opowiadających o momentach przełomowych w dziejach krajów Europy Środkowo-Wschodniej w okresie między konferencją w Jałcie w 1945 roku a upadkiem muru berlińskiego i rewolucją rumuńską w 1989 roku.
Październik 2003 – płyta CD „Mówi Radio Wolna Europa”, będąca montażem fragmentów audycji archiwalnych Rozgłośni Polskiej RWE z lat 1952–1984, przygotowana przez Macieja J. Drygasa.
Listopad 2003 – „Doświadczenia graniczne. Młodzież bada polsko-niemiecką historię” pod redakcją Alicji Wancerz-Gluzy (Polska) i Gabriele Bucher-Dinç (Niemcy), ze wstępem Władysława Bartoszewskiego i Richarda von Weizsäckera.
Marzec 2004 – „Wołyń, Galicja Wschodnia 1943–1944 – przewodnik po polskich i ukraińskich źródłach archiwalnych”.
Grudzień 2004 – „Spowiedź Calka Perechodnika” w serii „Żydzi polscy”, pierwsze wydanie w pełnej, nieokaleczonej wersji.
Kwiecień 2005 – „Dotknięcie anioła” w serii „Żydzi polscy”, niepublikowane dotąd wspomnienia Henryka Schoenkera.
Sierpień 2005 – „Dni Solidarności” jako książka, zapis osiemnastu dni strajku w sierpniu 1980. W 5 wersjach językowych, po: polsku, angielsku, niemiecku, ukraińsku i hiszpańsku.
Wrzesień 2005 – album „Rok 1920. Wojna Polski z Rosją bolszewicką”. Od września 2005 działa księgarnia Ośrodka Karta przy ulicy Karowej 20 w Warszawie.
Listopad 2005 – album „Karnawał z wyrokiem”, poświęcony działalności Solidarności w latach 1980-1981.
Styczeń 2006 – „Ochotnik” Stanisława Bohdanowicza w nowej serii „Świadectwa”, niezwykły zapis losów żołnierza tworzącej się na Syberii polskiej armii.
Wrzesień 2007 – III tom słownika biograficznego „Opozycja w PRL 1956-89”. W najnowszej części wydawnictwa opublikowano 110 biografii i portretów przedstawicieli opozycji z całej Polski.
Styczeń 2008 – po 10-letniej pracy ukazał się drukiem „Słownik dysydentów. Czołowe postacie ruchów opozycyjnych w krajach komunistycznych w latach 1956–1989”. Materiał słownika obejmuje 353 biogramy najwybitniejszych przedstawicieli opozycji demokratycznej z 24 państw byłego bloku sowieckiego oraz towarzyszące im teksty analityczne.

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

1989 Nagroda Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich dla pisma „Karta” za „nową formułę pisania o historii najnowszej”
2001 Dyplom ministra spraw zagranicznych RP dla Ośrodka Karta za zasługi dla promocji Polski w świecie”
2001 Medal św. Jerzego od „Tygodnika Powszechnego” dla Zbigniewa Gluzy, szefa Karty, za „walkę z niepamięcią”
2002 Nagroda „Rzeczpospolitej” im. Jerzego Giedroycia dla Zbigniewa Gluzy i Ośrodka Karta za „działalność w imię polskiej racji stanu”
2002 Główna nagroda w konkursie „Pro Publico Bono” dla Ośrodka Karta – jako najlepszej inicjatywy obywatelskiej w skali ogólnopolskiej
2005 Nagroda Urzędu ds. Kombatantów i Osób represjonowanych dla „Karty” za „konsekwentne dążenie do odsłaniania prawdy historycznej”
2006 Doroczna Nagroda Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich (Toronto) w dziedzinie kultury dla Ośrodka Karta
2007 Nagroda „Złotych Gwiazd” przyznana przez Dyrekcję Generalną Komisji Europejskiej ds. Edukacji i Kultury za organizację międzynarodowego seminarium w dziedzinie praw człowieka, odnoszącego się do problemu migracji w historii i współcześnie dla Ośrodka Karta jako partnera organizacji „Netzwerk Migration in Europe” z Niemiec i „Nadace Rozvoje Občanske Společnosti” („Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego”) z Czech
2008 Nagrodą „Memoria Iustorum – Pamięć Sprawiedliwych” dla Zbigniewa Gluzy i Ośrodka Karta za działania na rzecz dialogu polsko-ukraińskiego
2008 Honorowa nagroda „Pro Publico Bono” dla Ośrodka Karta – za całokształt działalności na rzecz rozwoju społeczeństwa obywatelskiego
2008 Medal Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej[7]
2009 Nagroda Dwudziestolecia Odrodzenia Niepodległej Polski – Pro Publico Bono dla Ośrodka Karta
2010 – Ośrodek Karta został odznaczony przez Stowarzyszenie Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej Medalem Poświęconym Rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim w dowód „wdzięczności za kultywowanie przez Kartę pamięci o żydowskich bohaterach wspólnej historii Polski
2011 – w marcu Zbigniew Gluza został odznaczony przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski; w kwietniu – Anna Dzienkiewicz, wieloletnia szefowa i redaktor serii wydawniczej Indeksu Represjonowanych, została odznaczona przez Prezydenta RP Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za upowszechnianie prawdy o Zbrodni Katyńskiej; we wrześniu – Alicja Wancerz-Gluza – współzałożycielka Karty, inicjatorka i koordynatorka działań edukacyjnych oraz wszystkich internetowych Ośrodka, została odznaczona przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi w działalności na rzecz budowania społeczeństwa obywatelskiego, za osiągnięcia w podejmowanej z pożytkiem dla kraju pracy zawodowej i społecznej”

Przypisy

Bibliografia (źródła)[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]