Powstanie łódzkie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomnik w Łodzi upamiętniający Rewolucję 1905 r.

Powstanie łódzkie, zwane również „czerwcowym” – pierwsze w Imperium Rosyjskim powstanie zbrojne robotników (22-24 czerwca) w trakcie rewolucji 1905 roku. Obok charakteru społecznego miało zarazem charakter niepodległościowy.

Preludium[edytuj | edytuj kod]

  • 22 stycznia 1905 miała miejsce masakra robotników w Petersburgu;
  • 26 stycznia 1905 r. – rozpoczął się strajk w fabrykach Steinerta, Geyera, Silbersteina. Pracę porzuciło 10 tys. robotników;
  • 27 stycznia 1905 r. – ogłoszenie strajku powszechnego; żądania:
    • 8–godzinnego dnia pracy;
    • ustalenia minimalnej płacy;
    • powołania kas chorych;
  • 28 stycznia:
    • PPS i SDKPiL wezwały ludność Królestwa Polskiego do strajku powszechnego;
    • wybuchł ogólny strajk szkolny przeciwko rusyfikacji;
  • w styczniu w Łodzi zginęło z rąk rosyjskich 11 manifestantów, a 108 zostało poważnie rannych;
  • w lutym fabrykanci skrócili czas pracy do 10 godzin i podwyższyli płace robotnicze;
  • luty – do strajków przystąpili łódzcy uczniowie z żądaniem zaprzestania rusyfikacji;
  • na przełomie maja i czerwca w Łodzi strajkowało około 32 tys. robotników. Fabrykanci Kunitzer, Heinzel i Scheibler ogłosili lokaut;
  • 1 maja wybuchł strajk inspirowany przez PPS;
  • 18 czerwca kozacy zaatakowali kilka tysięcy robotników wracających z demonstracji w lesie łagiewnickim;
  • 20 i 21 czerwca odbyły się pogrzeby ofiar 18 czerwca, które przerodziły się w manifestację rozgromioną przez Rosjan. 21 manifestantów poniosło śmierć.

Walki czerwcowe[edytuj | edytuj kod]

  • 22 czerwca wieczorem wybuchło powstanie zbrojne. Na ul. Wschodniej powstańcy zaatakowali kompanię piechoty i pół sotni kozaków;
  • nocą z 22 na 23 czerwca na ulicach Łodzi wzniesiono ponad 100 barykad. Do pacyfikacji skierowano sześć pułków piechoty, dwa pułki kawalerii oraz pułk kozaków[1]. Najbardziej krwawe walki miały miejsce na barykadach wzniesionych na rogu ulic Wschodniej i Południowej, ul. Północnej, w okolicach szosy rokicińskiej oraz w parku Źródliska. Źródła podają, iż tego dnia na pewno zginęło 160 osób[2][3];
  • w dniu 24 czerwca padły ostatnie barykady (na ul. Wschodniej oraz w parku na Źródliskach).

Epilog[edytuj | edytuj kod]

  • 25 czerwca w Łodzi i powiecie łódzkim władze ogłosiły stan wojenny. Akcje strajkowe wybuchały aż do 1907;
  • 1 grudnia 1905 papież Pius X w liście do biskupów ziem polskich potępił wystąpienia robotników przeciwko carowi[4];
  • 10 października 1906 z wyroku sądu polowego w Łodzi stracono 5 robotników. Na znak protestu zastrajkowały wszystkie fabryki łódzkie. Strajkowało 67 tys. robotników;
  • 29 grudnia 1906 zaczęto zamykać łódzkie fabryki, a robotników wysiedlać z miasta;
  • jednym z pozytywnych efektów łódzkiej rewolucji było umożliwienie powstania pierwszej polskiej męskiej szkoły średniej – obecnego II LO im. Gabriela Narutowicza w Łodzi, otwartego 17 października 1906 pod nazwą Prywatne Progimnazjum Męskie J.Radwańskiego. Szkoła jako pierwsza placówka oświatowa w Łodzi uzyskała zezwolenie na wprowadzenie polskiego języka wykładowego, i dlatego była powszechnie znana jako Progimnazjum Polskie Radwańskiego.

Przypisy

  1. E. Kozłowski, M. Wrzosek, Dzieje Oręża Polskiego 1794–1938, Warszawa 1973, s 306 i n.
  2. J. Łojek, Kalendarz historyczny. Polemiczna historia Polski, Warszawa 1994. 386.
  3. W. Pobóg-Malinowski, Najnowsza historia polityczna Polski. Okres 1864-1914, T. 2, Gdańsk 1991, d.512.
  4. Sławomir Sierakowski, Krytyka Polityczna – Tekst rocznicowy, 24.06.2005.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]