Karlików

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karlików
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Bukowsko
Liczba ludności (2006) 130
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-505
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0346626
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Karlików
Karlików
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Karlików
Karlików
Ziemia 49°26′08″N 22°04′03″E/49,435556 22,067500

Karlikówwieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Bukowsko.

W latach 1340-1772 wieś położona była w ziemi sanockiej, w województwie ruskim. Następnie w latach 1772-1852 leżała w cyrkule leskim, później sanockim. Od 1867 miejscowość leży w powiecie sanockim, w gminie Bukowsko w Galicji.

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie krośnieńskim.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest przy drodze 889 z Sieniawy, przez Bukowsko do Szczawnego. Droga ta łączy się drogą 892 prowadzącą do przejścia granicznego przez Radoszyce na Słowację, na Pogórzu Bukowskim i częściowo w Beskidzie Niskim.

Najniższe wzniesienie tego obszaru to szczyt Płonna o wysokości 439 m n.p.m., najwyższym jest szczyt Tokarnia wznoszący się na wysokość 777 m n.p.m.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Właścicielem tej miejscowości w 1529 r. był Mikołaj Herburt Odnowski. Wieś była częścią kompleksu dóbr hrabiów Ossolińskich i Stadnickich. W XIX wieku należała do Katarzyny z Bołoz-Antoniewiczów Romaszkanowej, żony Piotra Romaszkana, od której w 1832 roku kupili ją Wiktor (1792-1840) i Łucja z Ostaszewskich (1802-1894) Gniewoszowie. Pod nich dziedzicem Karlikowa był ich syn Feliks Gniewosz (1836-1901). W 1905 Janina Gniewosz wraz z dwoma współwłaścicielami posiadała we wsi obszar 162,5 ha[1]. W 1916 syn Feliksa, Wiktor Gniewosz, odsprzedał dobra w Karlikowie Eustachemu Ścibor-Rylskiemu.

W roku 1898 wieś liczyła 343 mieszkańców zamieszkujących 53 domostwa, powierzchnia wsi wynosiła 6,23 km², dodatkowo obszar dworski zajmował 1,27 km² powierzchni, przeważała ludność rusińska oraz niewielka społeczność żydowska (<5%). W roku 1900 wieś liczyła 388 mieszkańców, całkowita pow. wsi wynosiła 629 ha oraz 56 domy[2]. Od listopada 1918 do stycznia 1919 Republika Komańczańska. Po roku 1944 miejscowi Rusini zostali przesiedleni na Ukrainę i na tzw. ziemie Odzyskane[3].

We wrześniu 1944 na przyległych wzgórzach toczyły się ciężkie walki między oddziałami AK i SS, wieś została zdobyta 18 września 1944[4].

W 1946 toczyły sie tu walki pomiędzy oddziałem "Stiacha" (UPA) a WP[5]. W tym czasie zostały zniszczone również ukryte na terenie wsi liczne schrony UPA.

Dawne nazwy[edytuj | edytuj kod]

  • Karlykow – rok 1483
  • Karlowa – rok 1488
  • Karlikow – rok 1557
  • Karlikow – rok 1589
  • (ukr. Karlikiv, Карликiв, łem. Karłykiw, s-c-s. Карликôвъ) – rok 1867

Nazwa od p. osob. Karla lub karlika (karzełka), w niektórych regionach Śląska również królik.

Nazwiska mieszkańców[edytuj | edytuj kod]

Nazwiska mieszkańców od roku 1772 do końca XIX wieku: Baranicz, Bawolak, Cap, Chłonik, Chorik, Chudyj, Duduś, Furtak, Gajda, Gajdosz, Grumet, Gulicz, Hadam, Hojsan, Hołota, Hołowaty, Hopcan, Hudak, Huszczak, Ilcio, Kirik, Krawczyk, Kril, Król, Krzyszów, Lalak, Lewicki, Makar, Moskal, Nimec, Osiurak, Ostafi, Ostrowski, Puzyk, Rapawyj, Sałak, Sass, Sieradzki, Siwy, Sponda, Stefura, Stojan, Suchar, Suchyna, Sudek, Sudik, Szczerba, Szpynda, Sztejter, Szweda, Tymciow, Wanciów, Warcholak, Węgrzyn, Wołoszynowski, Zielonka, Zienticzka.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Parafia łacińska w Bukowsku. Karlików posiadał niegdyś drewniany, bogato ornamentowany kościół parafialny pw. Błogosławionej Dziewicy Marii Paraskiewy (eryg. ok. 1840 roku, należący do dekanatu sanockiego), obejmujący swoim zasięgiem kościół filialny w Przybyszowie (w roku 1867 było 453 wiernych) oraz kościół pw. św. Michała Archanioła w Woli Piotrowej (w 1867 roku 282 wiernych). Pod koniec XIX wieku parafia liczyła ok. 1200 wiernych. W roku 1936, sam kościół w Karlikowie liczył 459 wiernych.

Patronem kościoła, jego kolatorką była Lucia Gniewosz. We wsi pozostało do dziś miejsce po cerkwi (cerkwisko) z XIX w., murowana plebania sprzed I wojny światowej oraz cmentarz z zachowanymi nielicznymi nagrobkami.

(Źródło: metryki greckokatolickie z lat 1784-1850)

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
  2. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Tom XII. Galizien. 10 grudnia 1900. Wien 1907.
  3. Dnia 28 kwietnia 1947 o godz. 4:00 rozpoczęto wysiedlanie miejscowej ludności ukraińskiej i mieszanej z miejscowości Płonna, Tokarnia, Przybyszów, Wola Sękowa, Roztoki, Karlików i Wola Piotrowa. Ogółem wysiedlono 1252 osoby. Z tego 228 osób przewieziono do punktu zbornego Bukowsko. [w:] Eugeniusz Misiło. Akcja "Wisła": dokumenty. 1993. str. 172, 185, 204.
  4. ВОВ-60 - Сводки
  5. 24 stycznia 1946 roku 34 pułk piechoty WP wkroczył do wsi Karlików z zamiarem zlikwidowania przebywającego tam oddziału powstańców UPA. W trakcie walk zabity został współpracujący z UPA ksiądz greckokatolicki Ołeksander (Aleksander) Malarczyk (w:)Eugeniusz Misiło, Repatriacja czy deportacja. Przesiedlenie Ukraińców z Polski do USSR 1944-1946, t. 2, s. 124

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]