Nadolany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nadolany
Nadolany nad Pielnicą
Nadolany nad Pielnicą
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Bukowsko
Liczba ludności (2006) 600
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-506
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0346649
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Nadolany
Nadolany
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nadolany
Nadolany
Ziemia 49°31′06″N 22°01′54″E/49,518333 22,031667Na mapach: 49°31′06″N 22°01′54″E/49,518333 22,031667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Nadolanywieś w gminie Bukowsko, powiecie sanockim, województwie podkarpackim, położona nad potokiem Pielnica na Pogórzu Bukowskim.

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie krośnieńskim.

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest przy drodze 889 z Sieniawy, przez Bukowsko do Szczawnego. Droga ta łączy się drogą 892 prowadzącą do przejścia granicznego przez Radoszyce na Słowację. Wieś położona jest nad potokiem Pielnica (dopływ Wisłoka), z prawego brzegu, w okolicy podgórskiej. Na południu graniczy z Nowotańcem, na północy z Pielnią.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W latach 1340-1772 wieś leżała w ziemi sanockiej, w województwie ruskim. W latach 1772-1852 w cyrkule leskim, a następnie cyrkule sanockim. Od roku 1867 wieś leżała w powiecie sanockim, w gminie Bukowsko w Galicji. Do roku 1914 starostwo powiatowe w Sanoku, powiat sądowy w Bukowsku.

W 1366 król Kazimierz III Wielki wydaje przywilej lokacyjny wsi po obu stronach rzeki Brzozowa, dziś Nadolany.

Od 10 listopada 1634 własność Jerzego i Wacława de Stano. W roku 1717 Samuel i Bogusław synowie Alexandra Stano sprzedają Nagórzany, Nadolany, Wolę Sękową i Wolę Jaworową Józefowi Bukowskiemu, łowczemu lwowskiemu. W 1898 r. wieś liczyła 607 osób oraz 112 domów, powierzchnia wsi wynosiła 4,29 km², częścią wsi była wólka Wygnanka (72 osób), dodatkowo obszar dworski zajmował 2,36 km² powierzchni wsi. Wieś była zamieszkana w większości przez Polaków. Liczba społeczności żydowskiej i rusińskiej nie przekraczała 5% ludności. W roku 1900 wieś liczyła 727 mieszkańców, całkowita pow. wsi wynosiła wówczas 436 ha [1].

W 1905 Adolf Poźniak wraz ze współwłaścicielami posiadał we wsi obszar 228,8 ha (dwa folwarski: górny 152,6 i dolny 193,8)[2].

W 1928 r. we wsi znajdowała się stolarnia (Burnat A., Szatkowski K., Raichel D.), kuźnia (Pawiak W.), obuwnik (Kozimor J.), sklep (Kindlarski J.), młyn oraz tartak należący do właściciela większej części wsi Zenona Krzywkowicz-Poźniaka.

W okresie II wojny światowej Nadolany przynależały do placówki nr IV w Nowotańcu, podległej Komendzie Obwodu AK OP-23 w Sanoku. Łączniczką placówki była Barbara Krzywkowicz-Poźniak, córka właściciela Nadolan, przedwojennego wójta. Nadolany zostały częściowo spalone podczas walk niemiecko-sowieckich w dniu 4 sierpnia 1944.

W roku 1944 na mocy dekretów władzy ludowej, 6 września rozparcelowano własność rodziny Krzywkowicz-Poźniaków. Z funduszy państwowych w latach 1948-1949 wybudowano kilkanaście murowanych domów dla osób, których gospodarstwa zostały spalone w okresie walk 1944-1946. W roku 1950 pod wpływem PZPR powstała we wsi Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "Pokój" (spółdzielnia ta upadła w roku 1957), w tym samym roku oddano do użytku, 1 września szkołę podstawową. W roku 1958 wybudowano we wsi dom ludowy. Wieś została zelektryfikowana w listopadzie 1963. W roku 1964 zawiązało się Koło Gospodyń Wiejskich. W latach siedemdziesiątych wybudowana została pierwsza linia telefoniczna. W latach 1974-1975 zostały zmeliorowane pola oraz wybudowano wodociąg wiejski. W latach 1991-1992 we wsi wybudowane zostały przyłącza gazowe do mieszkań. Od roku 1896 we wsi działa nieprzerwania Ochotnicza Straż Pożarna. W okresie powojennym kolejnymi sołtysami wsi byli : Józef Jakubowski, Piotr Słysz, Jan Drozd, Stanisław Gorzkowski, Augustyn Sabat, Witold Szatkowski, Janusz Lenio, Bartłomiej Jakubowski, Henryk Siewierski oraz Zbigniew Pieszczoch, od 2007.

W Nadolanach urodził się prof. Edward Kindlarski (1943-1996), inżynier, profesor Politechniki Warszawskiej, wykładowca, specjalista zarządzania jakością (TQM), organizacji zarządzania produkcji, ekspert International Trade Center UNCTAD/GATT w Genewie.

Dawne nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nadolany, mapa 1852 r.
  • haerede de Lobetans alias Brzozowa1366 r. – połowa XV w.,
  • supper oppido toto Nowothanyecz1446 r.
  • Possada Nowothaniecz1577 r.
  • Wiesz Nadoliany1589 r.
  • Nadolany1699 r.

Nazwa etniczna oznaczająca mieszkańców Posady Dolnej (przedmieścia), po powtórnej lokacji w roku 1444 miasta Nowotaniec, część północna Nowotańca. Ukr. Nadol'any, łem. Nadolane. Na radzieckich mapach wojskowych z ok. II w.ś. jako (ros.: Надоляны).

Dawna zabudowa Nadolan. Chałupa pogórzańska przeniesiona do skansenu w Sanoku

Nazwiska mieszkańców[edytuj | edytuj kod]

Zarządcy[edytuj | edytuj kod]

Właściciele[edytuj | edytuj kod]

  • Balowie de Lobetanz (1366-1565)
  • Stanowie (1565-1713)
  • Bukowscy (1713-1746)
  • Bronieccy, Gumowscy (1746-1767)
  • Sas-Jaworscy (1767-1813)
  • Krzywkowicz-Poźniakowie (1813-1944)

Wójtowie[edytuj | edytuj kod]

  • 1790. Sebastian Kucharski
  • 1795. Wawrzyniec Jazowski
  • 1803. Sebastian Cesarczyk
  • 1806. Jakub Silarski
  • 1876. Józef Silarski
  • 1939. Zenon Krzywkowicz-Poźniak
  • 1940. Leon Mazur (Ukrainiec, rozstrzelany wyrokiem sądu przez AK)
  • 1946. Stanisław Silarski

Liczba ludności[edytuj | edytuj kod]

Emigracja[edytuj | edytuj kod]

Po roku 1848 nasiliły się procesy migracyjne ludności:

Architektura[edytuj | edytuj kod]

W XIX w. wieś stanowiła północne przedmieście Nowotańca. Przysiółek Wygnanka oddzielony był od głównej grupy zabudowań rolami i pastwiskiem. Z zabytków pozostały w Nadolanach resztki parku dworskiego założonego w XIX w. w typie krajobrazowym. Zachowały się stare lipy, akacje i modrzewie. Wieś graniczy z Nowotańcem, Pielnią i Odrzechową. Do 1946 we wsi znajdował się murowany dwór właścicieli, spalony później przez Stiaha sotnię UPA [3].

Przypisy

  1. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Tom XII. Galizien. 10 grudnia 1900. Wien 1907.
  2. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
  3. "W meldunku operacyjnym 26 OT Łemko za kwiecień 1946 znajduje się wzmianka o tym że 4 kwietnia 1946 oddz. U-1 przeprowadził akcję palenia polskich wsi Nowotaniec i Nadolany. Był to odwet za spalenie wsi ukraińskich przez żołnierzy WP. Tego samego dnia oddz. U-5 spalił Bukowsko." [w:] Eugeniusz Misiło. Repatriacja czy deportacja: przesiedlenie Ukraińców z Polski do USRR 1944-1946. Archiwum Ukraińskie, 1996. ISBN 83-86112-14-X, str. 102, 116. op. cit. Dok. 51.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]