Państwo socjalistyczne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Państwo socjalistycznepaństwo wcielające zasady socjalizmu.

Może to oznaczać[1]:

  1. typ państwa zakładany w marksizmie, charakterystyczny dla okresu przejściowego między społeczeństwem kapitalistycznym, a komunistycznym;
  2. państwo należące do tzw. bloku wschodniego;
  3. (w najszerszym znaczeniu) każde państwo w okresie po II wojnie światowej, obierające niekapitalistyczny model rozwoju.

Państwo socjalistyczne w marksizmie[edytuj | edytuj kod]

W Krytyce programu gotajskiego (1875) Karol Marks wyodrębnił dwie fazy społeczeństwa komunistycznego: socjalizm i komunizm. O ile w komunizmie państwo miało „obumrzeć”, to dla socjalizmu, jako dla epoki przejściowej przewidziany był odrębny typ państwa.

Między społeczeństwem kapitalistycznym a komunistycznym leży okres rewolucyjnego przeobrażenia pierwszego w drugie. Temu okresowi odpowiada też przejściowy okres polityczny i państwo tego okresu nie może być niczym innym jak tylko rewolucyjną dyktaturą proletariatu

— Karol Marks Krytyka programu gotajskiego, 1875

Obowiązywać w nim miała formuła sprawiedliwości: Od każdego według jego zdolności, każdemu według jego pracy[2].

W nomenklaturze marksistowskiej, aby odróżnić je od realnie istniejących państw socjalistycznych, było ono nazywane państwem zbudowanego socjalizmu[1].

Państwo socjalistyczne jako państwo bloku wschodniego[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobne artykuły: demokracja ludowablok wschodni.

Mianem państwa socjalistycznego określano także państwa należące do tzw. bloku wschodniego. Były to państwa, w których władzę przejęła partia komunistyczna, stosując w nich zasady marksizmu-leninizmu. Ustrojem modelowym był ustrój Związku Radzieckiego. Były one często nazywane demokracjami ludowymi. W opinii promowanej przez ich władze, były to państwa dopiero budujące socjalizm. Polegać to miało na „wypieraniu kapitalistycznych i tworzeniu socjalistycznych stosunków społeczno-ekonomicznych”[1].

Według teorii politycznej trockizmu państwa te nie były w rzeczywistości socjalistyczne. Trockiści nie są zgodni co do ich prawdziwej natury; padały określenia takie jak zdegenerowane państwo robotnicze, biurokratyczny kolektywizm i kapitalizm państwowy.

Państwo socjalistyczne jako państwo nie-kapitalistyczne[edytuj | edytuj kod]

Mapa przedstawiające państwa socjalistyczne (nie marksistowsko-leninowskie) według konstytucji, obecnie i w przeszłości

W najszerszym znaczeniu, państwem socjalistycznym określa się państwa, które jako takie się deklarują (najczęściej w swojej konstytucji). Deklaracja taka oznaczała szukanie innej niż kapitalistyczna drogi rozwojowej dla danego państwa[1].

W większości współczesnych krajów socjalistycznych pierwszymi partiami, które dochodziły do władzy po upadku rządów kolonialnych, były partie lewicowe. Socjalizm arabski był dawniej elementem konstytucji Libii (w latach 1969–2011) i Egiptu (w latach 1952–1978). Ustrój Tanzanii określa się mianem socjalizmu afrykańskiego. Termin „państwo socjalistyczne” jest używany również wobec państw gdzie władzę sprawuje partia komunistyczna.

Lista[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Kowalski, s. 248
  2. Dziabała, s. 236
  3. Constitution of Bangladesh, Preamble: Further pledging that it shall be a fundamental aim of the State to realise through the democratic process to socialist society [...];
  4. The Constitution of Guyana, 1980 with 1996 reforms, Article 1: Guyana is an indivisible, secular, democratic sovereign state in the course of transition from capitalism to socialism [..].
  5. Constitution of Portugal, Preamble: The Constituent Assembly affirms the Portuguese people's decision to defend their national independence, safeguard the fundamental rights of citizens, establish the basic principles of democracy, secure the primacy of the rule of law in a democratic state, and open the way to socialist society, respecting the will of the Portuguese people [...].
  6. Constitution of Syria, Article 1: (1) The Syrian Arab Republic is a democratic, popular, socialist, and sovereign state.
  7. Constitution of Tanzania, Article 1: The United Republic is a democratic and socialist state which adheres to multi-party democracy.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Dziabała: Okres przejściowy od kapitalizmu do socjalizmu. W: Słownik filozofii marksistowskiej. Tadeusz M. Jaroszewski (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1982. ISBN 83-214-0222-4.
  • Jerzy Kowalski: Państwo socjalistyczne. W: Słownik filozofii marksistowskiej. Tadeusz M. Jaroszewski (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1982. ISBN 83-214-0222-4.