Markaczka
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
| Markaczka | |
| Melanitta nigra[1] | |
| (Linnaeus, 1758) | |
 samiec Melanitta nigra nigra |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ptaki |
| Podgromada | Neornithes |
| Nadrząd | neognatyczne |
| Rząd | blaszkodziobe |
| Rodzina | kaczkowate |
| Podrodzina | kaczki |
| Plemię | tracze |
| Rodzaj | Melanitta |
| Gatunek | markaczka |
| Kategoria zagrożenia (CzKGZ)[2] | |
 |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Markaczka (Melanitta nigra) – gatunek średniego wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych, zamieszkujący w zależności od podgatunku:
- Melanitta nigra nigra – Islandia, Wyspy Owcze, Szetlandy, Orkady, Szkocja, Irlandia, Svalbard, północna część Półwyspu Skandynawskiego i dalej po Lenę. Zimuje na europejskich i północnoafrykańskich wybrzeżach Atlantyku, na brzegach Morza Północnego, Bałtyku i w zachodniej części Morza Śródziemnego, a także na dużych jeziorach w głębi lądu. Na polskim wybrzeżu zimuje licznie i regularnie od października do kwietnia. Latem pojawiają się natomiast koczujące stada samców. W głębi kraju pojawia się sporadycznie[3]. Sporadycznie zalatuje również w głąb innych krajów Europy, na wschodnią część Morza Śródziemnego, Morze Czarne i Morze Kaspijskie, na Azory, Wyspy Kanaryjskie i Wyspy Zielonego Przylądka, Grenlandię i brzegi Zatoki Perskiej.
- Melanitta nigra americana – Syberia na wschód od Leny, Kamczatka, Kuryle, Aleuty, Alaska i Kanada po Nową Fundlandię. Zimuje na wschodnim i zachodnim wybrzeżu Ameryki Północnej, pacyficznym brzegu Azji i na dużych jeziorach w głębi lądu. Sporadycznie pojawia się na Hawajach w głębi lądowej części USA i w Europie Zachodniej. Przez niektórych autorów traktowany jako odrębny gatunek[4].
- Cechy gatunku
- Samiec całkowicie czarny, jedynie lotki od spodu ciemnoszare, a dziób pomarańczowy ze zrogowaciałą naroślą u nasady (czarną u M. n. nigra i żółtą u M. n. americana). Ubarwienie ma zatem wśród kaczek niepowtarzalne. Brunatnoczarne łapy. Samica ciemnobrązowa z popielatymi podgardlem, piersią, bokami szyi i policzkami oraz jaśniejszym brzuchem. Ponad dwuletnim samicom wyrasta na dziobie niewielka narośl. Młode podobne do samicy.
- Od lipca na wieczornym i nocnym niebie można obserwować ciągi markaczek, głównie kaczorów. Samice z młodymi ciągną liczniej od września, a w grudniu stanowią już przeważającą większość. W locie wydaje charakterystyczny świst powodowany przez wibrację sztywnej i wąskiej dziesiątej lotki dłoniowej. Dobrze nurkuje i pływa, ale na lądzie porusza się niezdarnie w postaci wyprostowanej. W czasie toków kaczor wydaje głos przypominający "kur-li" lub "struk-luk", a kaczka głuche "karr".
- Pewnym podobieństwem do markaczki wykazuje się czarny samiec uhli, ale ma on białe lusterko i plamę pod okiem, czerwone łapy z czarnymi płetwami i pomarańczowy dziób z czarną naroślą. Czarnobrunatną samicę uhli odróżnić od markaczki można po tym, że ta pierwsza ma białe lusterko i dwie plamy na głowie.
- Wymiary średnie
- dł. ciała ok. 40–52 cm
rozpiętość skrzydeł ok. 85 cm
waga ok. 900–1600 g - Biotop
- Jeziora i wolno płynące rzeki w strefie tundry i mokradła w strefie tajgi. Zimą na morskich wybrzeżach. Od września do kwietnia pojedyncze osobniki można spotkać też w głębi lądu.
- Toki
- Pierwsze pary łączą się w pary już na zimowisku. Kaczor w czasie grupowych toków wyciąga się w górę, otacza skrzydłami, kiwa ogonem i wykonuje skokowy trzepoczący lot. Na lęgowiska markaczki wracają parami głównie w maju, choć w Wielkiej Brytanii już od marca do kwietnia.
- Gniazdo
- Gniazda na ziemi, w pobliżu wody schowane w zaroślach. Są to głównie płytkie jamki w ziemi wysłane mchem, trawami, porostami i powiększającą się stopniowo ilością puchu.
- Jaja
- W ciągu roku wyprowadza jeden lęg (może być powtórzony w przypadku utraty jaj lub piskląt), składając w maju–czerwcu 5 do 13 kremoworóżowych lub brunatnawych jaj o średnich wymiarach 66 x 54 mm i średniej masie 72 g.
- Okres lęgowy
- Jaja wysiadywane są przez okres 27–31 dni przez samicę. Kaczor opuszcza samicę krótko po rozpoczęciu lęgu. Pisklęta opuszczają gniazdo po wykluciu i wędrują za matką nad wodę. Usamodzielniają się po 45–50 dniach.
- Pożywienie
- Drobne zwierzęta wodne, głównie małże, skorupiaki, owady wodne z niewielką domieszką pokarmu roślinnego, korzeni i pęczków.
- Ochrona
- W Polsce objęta ścisłą ochroną gatunkową[5].
Przypisy
- ↑ Melanitta nigra w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ Melanitta nigra. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 178–179. ISBN 83-919626-1-X.
- ↑ Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker: Family Anatidae (ang.). IOC World Bird List: Version 2.0. [dostęp 27 kwietnia 2009].
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237
[edytuj] Bibliografia
- Miroslav Bouchner: Zwierzęta łowne. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Delta W-Z, 1993. ISBN 83-85817-09-3.
- Frieder Sauer: Ptaki wodne. Warszawa: Świat Książki, 1996. ISBN 83-7129-937-0.
- Karel Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.
[edytuj] Zobacz też
