Blaszkodziobe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Blaszkodziobe
Anseriformes[1]
Wagler, 1831
Samiec krzyżówki (Anas platyrhynchos)
Samiec krzyżówki (Anas platyrhynchos)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodziny
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Blaszkodziobe (Anseriformes) – rząd ptaków z podgromady ptaków nowoczesnych Neornithes. Obejmuje gatunki wodne zamieszkujące wszystkie kontynenty poza Antarktydą[2].

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Ptaki te charakteryzują się następującymi cechami:

  • gęste i zbite, nieprzemakalne upierzenie z dobrze rozwiniętą warstwą puchową pełni rolę doskonałej izolacji termicznej. Zwiększa ją jeszcze natłuszczanie dziobami piór wydzieliną gruczołu kuprowego
  • dobrze rozwinięty gruczoł kuprowy
  • bardzo dobrze pływają, większość gatunków również nurkuje
  • otwarte nozdrza
  • dziób szeroki, spłaszczony, pokryty wrażliwą skórą, opatrzony na brzegach zachodzącymi na siebie blaszkowatymi wyrostkami. Poszukując pożywienia w wodzie, ptaki te przepuszczają wodę między blaszkami, na blaszkach zaś zatrzymują się bezkręgowce i rośliny, które stanowią ich pożywienie. Dziób ten działa więc jak sito. Na jego końcu znajduje się płytka rogowa zwana paznokciem.
  • skrzydła z reguły dobrze rozwinięte. W locie silne i wytrwałe, ale nie potrafią szybować. Lecąc wydają charakterystyczny świst.
  • ogon przeważnie krótki
  • długość szyi zależy od sposobu pobierania pokarmu - łabędzie żerują na największej głębokości, mają 25 kręgów szyjnych, gęsi 18, a tracze łowiące ryby na powierzchni zaledwie 16[3]
  • nogi zwykle krótkie lub średniej długości; osadzone w tyle tułowia (u kaczek nurkujących – słabo chodzą po ziemi) lub w jego połowie
  • nogi są mocne i przystosowane do pływania - trzy przednie palce są połączone błoną pławną, a palec tylny znajduje się nieco wyżej niż reszta
  • latają szybko i wytrwale np. cyraneczka leci z prędkością 120 km/h
  • kaczki i tracze wykazują silny dymorfizm płciowy - samce są barwnie upierzone w przeciwieństwie do samic, którym takie upierzenie mogłoby przeszkadzać w czasie spokojnego wysiadywania jaj. Natomiast u gęsi i łabędzi dymorfizm nie jest widoczny, samce są tylko trochę bardziej masywne
  • kaczki pierzą się dwa razy w roku (podobnie jak łabędzie) - jesienią częściowa zmiana piór pokrywowych nadaje kaczorom barwy godowe. Latem pierzenie jest całkowite przez co samce przez 3 miesiące są skromniej upierzone. Gęsi pierzą się tylko raz, ale całkowicie. Mimo różnic wszystkie europejskie blaszkodziobe w tym czasie nie mogą latać, dlatego w tym okresie trudno je zauważyć, bo kryją się w trzcinach
  • samice wysiadują zwykle dużą ilość jaj. Samce łabędzi i gęsi opiekują się potomstwem. Młode są zagniazdownikami - po wykluciu są dobrze rozwinięte i umieją żerować. W pierwszym okresie życia pokryte puchem, gdy wyschnie wychodzą z gniazd na żerowanie

Niektóre gatunki zostały udomowione przez człowieka (kaczka domowa – pochodzi od krzyżówki, gęś domowa – od gęgawy, bernikli kanadyjskiej lub gęsi łabędzionosej) i są cenione ze względu na pióra, puch, jaja, mięso. Najmniejszym gatunkiem rzędu jest cyraneczka o rozpiętości skrzydeł samca do 0,6 metra, a największym łabędź niemy - 2,5 m.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Do rzędu należą następujące rodziny[4]:

oraz wymarłe

Przypisy

  1. Anseriformes w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Frank Gill, David Donsker: Order Anseriformes (ang.). IOC World Bird List: Version 4.2. [dostęp 2014-07-02].
  3. Karel Stastny, "Ptaki wodne", Wydawnictwo Delta, Warszawa 1993
  4. Systematyka i nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Rząd: Anseriformes Wagler, 1831 - blaszkodziobe. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2014-02-09].
  5. Alden H. Miller, Lawrence H. Compton. Two fossil birds from the Lower Miocene of South Dakota. „The Condor”. 41 (4), s. 153-156, 1939 (ang.). 
  6. Patricia Vickers Rich. The Dromornithidae: An extinct family of large ground birds endemic to Australia. „Department of National Development Bureau of National Resources, Geology and Geophysics Bulletin”. 184, s. 1-196, 1979 (ang.).